Một buổi sáng, bạn nhận tin công ty cắt giảm nhân sự, hoặc chiếc xe máy bỗng hỏng nặng ngay đầu tháng, và tài khoản chỉ còn vài trăm nghìn đồng cho đến kỳ lương tiếp theo. Đó là lúc quỹ dự phòng phát huy tác dụng: nó không giúp bạn giàu lên ngay, nhưng giúp bạn không phải vay nóng, không phải bán đồ với giá rẻ và không phải chấp nhận bất cứ công việc nào chỉ vì đang kẹt tiền. Bài này hướng dẫn cách lập quỹ dự phòng đủ 6 tháng chi tiêu, bắt đầu từ con số nhỏ và tăng dần theo thu nhập thực tế của bạn.
- Quỹ dự phòng là tiền mặt để sống 3 đến 6 tháng khi thu nhập gián đoạn, không phải tiền đầu tư và không dùng để mua sắm.
- Người mới đi làm nên bắt đầu với mục tiêu 1 tháng chi tiêu, rồi nâng dần lên 3 tháng và 6 tháng, thay vì chờ đến khi dư nhiều mới bắt đầu.
- Chỉ cần trích tự động ngay ngày nhận lương, gửi vào tài khoản riêng và đặt 3 quy tắc rút tiền rõ ràng, quỹ sẽ tự đầy lên theo thời gian.
Vì sao người lương thấp lại càng cần quỹ dự phòng?
Nhiều người nghĩ quỹ dự phòng chỉ dành cho người lương cao, nhưng thực tế ngược lại. Người lương 10 triệu đồng thường không có nhiều đệm tài chính: một lần ốm phải nằm viện vài ngày, một lần xe hỏng phải thay phụ tùng, hay một tháng công ty chậm lương cũng đủ làm đảo lộn toàn bộ kế hoạch chi tiêu. Khi không có quỹ, lựa chọn duy nhất thường là vay mượn, mà vay nóng hay vay qua ứng dụng với lãi suất cao lại biến một khó khăn ngắn hạn thành gánh nặng kéo dài nhiều tháng.
Hãy lấy ví dụ chị Mai, nhân viên văn phòng ở Hà Nội, lương 11 triệu đồng mỗi tháng. Chi tiêu cố định của chị gồm tiền thuê trọ 3 triệu, ăn uống 3 triệu, đi lại 1 triệu, điện nước và điện thoại 800 nghìn, còn lại là chi tiêu linh hoạt. Tổng chi tiêu thiết yếu khoảng 8 triệu đồng. Một lần công ty chậm lương 20 ngày, chị Mai phải vay bạn 5 triệu để trả tiền trọ và ăn uống. Nếu chị có quỹ dự phòng 8 triệu, tức đúng 1 tháng chi tiêu, chị đã vượt qua 20 ngày đó mà không cần vay ai. Con số 8 triệu nghe lớn, nhưng nếu trích 800 nghìn mỗi tháng, chị chỉ cần 10 tháng là đủ, và trong thời gian đó, mỗi tháng quỹ lại dày thêm một chút.
Quỹ dự phòng còn cho bạn quyền lựa chọn. Khi có tiền để sống 3 đến 6 tháng, bạn có thể từ chối một công việc lương thấp nhưng áp lực cao, có thời gian tìm việc phù hợp hơn, hoặc bình tĩnh đàm phán lại mức lương. Theo phân tích từ Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), người lao động có đệm tài chính thường quyết định nghề nghiệp tỉnh táo hơn, vì họ không bị sức ép phải nhận ngay bất cứ đề nghị nào để có tiền trả tiền trọ cuối tháng.
Quỹ dự phòng nên là bao nhiêu? Cách tính đúng cho bạn
Quy tắc phổ biến là quỹ bằng 3 đến 6 tháng chi tiêu thiết yếu, không phải 3 đến 6 tháng lương. Chi tiêu thiết yếu gồm tiền nhà, ăn uống cơ bản, đi lại, điện nước, điện thoại, bảo hiểm và khoản trả nợ bắt buộc. Nó không gồm mua sắm, du lịch, ăn ngoài sang trọng hay giải trí, vì khi thu nhập gián đoạn, những khoản đó sẽ là thứ đầu tiên bạn cắt giảm.
- Người độc thân, công việc ổn định, không nợ lớn: mục tiêu 3 tháng chi tiêu thiết yếu là đủ để bắt đầu.
- Người có gia đình, thu nhập chính chỉ từ một người, hoặc làm nghề tự do: nên hướng tới 6 tháng chi tiêu thiết yếu.
- Người làm nghề có thu nhập theo mùa, như bán hàng online hay làm dự án: nên đặt mục tiêu 6 tháng, vì có tháng thu nhập gần như bằng không.
- Người đang trả nợ: vẫn cần quỹ tối thiểu 1 tháng trước khi dồn tiền trả nợ, để một sự cố nhỏ không làm vỡ kế hoạch trả nợ.
Cách tính rất đơn giản. Mở sao kê ngân hàng 3 tháng gần nhất, cộng tổng chi tiêu thiết yếu mỗi tháng rồi chia cho 3 để ra mức trung bình. Ví dụ mức trung bình là 8 triệu đồng, thì mục tiêu 3 tháng là 24 triệu, mục tiêu 6 tháng là 48 triệu. Đừng hoảng vì con số 48 triệu: đó là đích đến trong 2 đến 3 năm, không phải số tiền bạn phải có ngay tháng này. Mục tiêu đầu tiên chỉ là 8 triệu, tức 1 tháng, và bạn sẽ chạm tới nó nhanh hơn mình tưởng nếu trích đều mỗi tháng.
6 bước lập quỹ dự phòng từ con số 0
Bước 1, tính chi tiêu thiết yếu và chốt mục tiêu đầu tiên. Dùng cách tính ở trên, ghi ra 3 con số: mục tiêu 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng. Dán 3 con số này vào nơi bạn nhìn thấy mỗi ngày, ví dụ ghi chú trên điện thoại, để mỗi lần định rút tiền mua đồ không cần thiết, bạn nhớ mình đang xây cái gì.
Bước 2, mở một tài khoản riêng chỉ cho quỹ dự phòng. Tài khoản này nên là tài khoản tiết kiệm hoặc tài khoản ngân hàng khác với tài khoản chi tiêu hằng ngày, và không gắn với thẻ thanh toán bạn hay quẹt. Khoảng cách nhỏ này rất quan trọng: tiền nằm chung với tiền tiêu hằng ngày sẽ bị tiêu dần mà bạn không nhận ra, còn tiền nằm ở tài khoản riêng cần thêm một thao tác chuyển khoản mới rút được, đủ để bạn dừng lại và suy nghĩ.
Bước 3, trích tự động ngay ngày nhận lương. Đây là bước quyết định thành bại. Đặt lệnh chuyển khoản tự động vào ngày lương về, trước khi bạn kịp tiêu. Người lương 10 triệu có thể bắt đầu với 500 nghìn đến 1 triệu mỗi tháng, tức 5% đến 10% thu nhập. Nếu tháng nào có thưởng, hoa hồng hay tiền làm thêm, hãy chuyển 50% khoản thêm đó vào quỹ. Cách này giúp quỹ tăng nhanh mà đời sống hằng ngày không bị siết quá chặt.
Bước 4, đặt 3 quy tắc rút tiền và viết ra giấy. Chỉ rút quỹ khi gặp một trong ba trường hợp: mất hoặc giảm thu nhập đột ngột, chi phí y tế khẩn cấp, hoặc hỏng hóc thiết yếu như xe đi làm hay điện thoại phục vụ công việc. Không rút quỹ để mua điện thoại mới vì thích, đi du lịch, hay mua sắm trong đợt giảm giá. Viết quy tắc ra giấy và để cùng với sổ tiết kiệm, vì lúc cần tiền, cảm xúc thường mạnh hơn lý trí.
Bước 5, theo dõi tiến độ mỗi tháng một lần. Cuối tháng, ghi lại quỹ đã được bao nhiêu phần trăm mục tiêu 1 tháng, rồi 3 tháng, rồi 6 tháng. Mỗi lần chạm một mốc, hãy tự thưởng cho mình một món nhỏ, ví dụ một bữa ăn ngon, chứ không phải một món đồ đắt tiền làm quỹ vơi đi. Cảm giác tiến bộ này là thứ giữ bạn đi tiếp trong những tháng lương eo hẹp.
Bước 6, khi quỹ đủ 6 tháng thì dừng lại và chuyển hướng. Quỹ dự phòng đủ rồi thì không cần trích tiếp vô hạn. Lúc đó, số tiền trích hằng tháng có thể chuyển sang mục tiêu khác, như trả nợ, học thêm kỹ năng, hay đầu tư dài hạn theo khả năng chịu rủi ro của bạn. Nếu sau này phải rút quỹ vì sự cố thật, hãy quay lại bước 3 ngay tháng sau để xây lại, coi đó là việc ưu tiên trước mọi khoản chi tiêu không thiết yếu.
Những sai lầm khiến quỹ dự phòng mãi không đầy
Sai lầm thứ nhất là chờ dư tiền mới tiết kiệm. Thu nhập tăng thì chi tiêu cũng tăng theo, nên tháng nào cũng cảm thấy không dư. Trích tự động ngay ngày nhận lương đảo ngược thứ tự: tiết kiệm trước, tiêu phần còn lại, và bạn sẽ tự điều chỉnh chi tiêu theo số tiền còn lại trong tài khoản.
Sai lầm thứ hai là để quỹ trong tài khoản đầu tư biến động mạnh, như cổ phiếu hay tiền mã hóa. Quỹ dự phòng phải là tiền mặt, rút được trong vài ngày, không mất giá mạnh khi thị trường xấu. Đúng lúc bạn mất việc thì thị trường cũng có thể đang giảm, và bán tài sản lúc đó là bán lỗ. Tiền gửi tiết kiệm có lãi suất thấp nhưng an toàn và rút được ngay, đó mới là chỗ đúng cho quỹ này.
Sai lầm thứ ba là đặt mục tiêu quá cao ngay từ đầu rồi nản. Mục tiêu 48 triệu nghe như không thể với tới, nhưng mục tiêu 8 triệu trong 10 tháng thì hoàn toàn làm được. Hãy chia nhỏ mục tiêu, ăn mừng từng mốc, và đừng so sánh quỹ của mình với người khác. Mỗi người có mức chi tiêu và hoàn cảnh khác nhau, quỹ phù hợp là quỹ đủ cho chính bạn.
Độc giả có thể tham khảo thêm các bài tài chính cá nhân tại chuyên mục Tài Chính và Đầu Tư, chuyên mục Kinh Doanh và Doanh Thu, chuyên mục Thị Trường và Tiêu Dùng và chuyên mục Mẹo Vặt và Thủ Thuật trên Báo Doanh Thu.
Câu hỏi thường gặp
Lương 8 triệu, trích bao nhiêu là hợp lý?
Bắt đầu với 400 nghìn đến 800 nghìn mỗi tháng, tức khoảng 5% đến 10% thu nhập. Nếu tháng đó chi tiêu thiết yếu đã chiếm gần hết lương, hãy bắt đầu với 300 nghìn cũng được, quan trọng là duy trì đều, rồi tăng dần khi lương tăng hoặc khi cắt được một khoản chi tiêu không cần thiết.
Có nên dùng quỹ dự phòng để trả nợ thẻ tín dụng không?
Không nên rút hết quỹ để trả nợ, vì sau đó bạn lại không có đệm khi gặp sự cố và có thể phải vay lại. Cách cân bằng là giữ quỹ tối thiểu 1 tháng chi tiêu, rồi dùng phần tiền còn lại để trả nợ có lãi suất cao nhất trước, theo thứ tự từ lãi cao xuống lãi thấp.
Quỹ dự phòng để trong tài khoản tiết kiệm nào thì rút nhanh nhất?
Nên chọn tài khoản tiết kiệm không kỳ hạn hoặc có kỳ hạn ngắn tại ngân hàng bạn đã dùng, để khi cần, bạn chuyển tiền về tài khoản chi tiêu trong ngày. Tránh gửi kỳ hạn dài với điều kiện tất toán trước hạn bị phạt nặng, vì quỹ này sinh ra là để dùng khi khẩn cấp.
Kết luận, quỹ dự phòng không cần bắt đầu lớn, chỉ cần bắt đầu ngay và đều. Tính chi tiêu thiết yếu, mở tài khoản riêng, trích tự động ngày nhận lương và giữ chặt 3 quy tắc rút tiền, bạn sẽ có 1 tháng dự phòng trong chưa đầy một năm, rồi 3 tháng và 6 tháng sau đó. Đó là tấm đệm giúp bạn ngủ ngon hơn mỗi đêm và quyết định nghề nghiệp tỉnh táo hơn mỗi khi biến cố đến.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
