Mỗi ngày, hàng triệu gia đình Việt di chuyển bằng xe máy, nhưng không phải ai cũng đội mũ bảo hiểm đúng cách: mũ không tem hợp quy, mũ rộng thùng thình, mũ đội lệch ra sau gáy, quai không cài. Những sai lầm tưởng nhỏ này khiến chiếc mũ mất gần hết tác dụng bảo vệ khi va chạm. Bài viết hướng dẫn bạn cách chọn mũ đạt chuẩn, đo size vừa đầu cho từng thành viên và đội mũ đúng chuẩn an toàn.
- Tem hợp quy là dấu hiệu đầu tiên: mũ đạt chuẩn phải có tem CR dán trên mũ và thông tin nhà sản xuất rõ ràng — mũ không tem dù đẹp đến đâu cũng không đảm bảo khả năng bảo vệ.
- Size vừa đầu quyết định hiệu quả: mũ quá rộng sẽ văng ra khi va chạm, mũ quá chật gây đau đầu — đo vòng đầu đúng cách để chọn size chuẩn cho từng người.
- Đội đúng cách mới phát huy tác dụng: đội thẳng, cài quai vừa khít, kiểm tra độ lắc trước mỗi chuyến đi — đặc biệt quan trọng với trẻ em.
Vì sao mũ đạt chuẩn quan trọng hơn mũ đẹp
Theo phân tích của Báo Doanh Thu, trên thị trường hiện nay có ba loại mũ phổ biến: mũ đạt chuẩn chất lượng (có tem hợp quy, vỏ cứng, lớp xốp hấp thụ xung động dày), mũ thời trang mỏng nhẹ (vỏ nhựa mỏng, ít hoặc không có lớp xốp) và mũ giả nhái tem. Về hình thức, nhiều chiếc mũ thời trang trông không khác gì mũ đạt chuẩn, nhưng khi va chạm, lớp vỏ mỏng vỡ ngay và không có gì bảo vệ hộp sọ.
Một chiếc mũ đạt chuẩn được cấu tạo từ ba lớp: vỏ ngoài cứng chịu lực va đập trực tiếp, lớp xốp bên trong hấp thụ và phân tán lực xung động, lớp lót êm tạo sự thoải mái. Thiếu một trong ba lớp này, chiếc mũ chỉ còn tác dụng... che nắng. Đó là lý do giá mũ đạt chuẩn thường từ 300.000 đồng trở lên, trong khi mũ thời trang chỉ 80.000–150.000 đồng — chênh lệch đó chính là chi phí của an toàn.
Bạn đọc quan tâm tới các chủ đề an toàn khi di chuyển có thể tham khảo thêm chuyên mục xe - giao thông của Báo Doanh Thu.
Bước 1: Nhận biết mũ đạt chuẩn qua tem hợp quy
Tem hợp quy (dấu CR) là chứng nhận do cơ quan quản lý chất lượng cấp cho sản phẩm mũ bảo hiểm đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Đây là dấu hiệu nhận biết nhanh và đáng tin cậy nhất khi mua mũ.
Cách kiểm tra tem và nhãn mác:
- Tìm tem CR trên mũ: tem thường được dán ở phía sau hoặc bên hông mũ, in rõ nét, khó bóc. Tem mờ, in lệch, dễ bong tróc là dấu hiệu đáng ngờ.
- Đọc nhãn thông tin: mũ đạt chuẩn có nhãn ghi rõ tên nhà sản xuất hoặc nhập khẩu, địa chỉ, cỡ mũ, ngày sản xuất. Mũ không có bất kỳ thông tin nào thì nên tránh.
- Kiểm tra độ dày lớp xốp: dùng tay ấn vào lớp xốp bên trong — xốp đạt chuẩn dày, đàn hồi tốt, không xẹp lép. Mũ chỉ có lớp vải mỏng lót trong thì không phải mũ bảo hộ thực sự.
- Thử độ cứng vỏ mũ: bóp nhẹ hai bên vỏ mũ, vỏ đạt chuẩn cứng và đàn hồi trở lại, không ọp ẹp. Vỏ quá mềm, dễ biến dạng thì khả năng chịu lực kém.
- Kiểm tra quai đeo và khóa: quai phải chắc, khóa cài nghe tiếng "tách" rõ ràng và không tự bung khi giật nhẹ.
Lưu ý: mua mũ tại cửa hàng uy tín, đại lý chính hãng hoặc siêu thị thay vì mua ở vỉa hè, chợ tạm — nơi mũ giả, mũ nhái tem xuất hiện nhiều nhất. Đừng ham rẻ: một chiếc mũ đạt chuẩn dùng được 3–5 năm, tính ra mỗi ngày chỉ tốn vài trăm đồng cho an toàn của cả gia đình.
Bước 2: Đo vòng đầu và chọn size vừa cho từng thành viên
Mũ đúng size là mũ ôm vừa đầu: không quá chật gây đau, không quá rộng để lắc lư. Cách đo đơn giản ai cũng làm được tại nhà:
- Chuẩn bị: một thước dây mềm (thước may). Nếu không có, dùng dây thường rồi đo lại bằng thước cứng.
- Vị trí đo: vòng thước quanh đầu, đi qua điểm giữa trán (cách chân mày khoảng 2–2,5 cm) và vòng qua phần nhô nhất của gáy. Đây là vòng đầu lớn nhất — cũng là vòng mà mũ phải ôm khít.
- Đọc số: giữ thước vừa khít, không siết chặt cũng không lỏng. Ghi lại số đo tính bằng cm.
Bảng size tham khảo phổ biến cho người Việt (có thể chênh lệch nhẹ giữa các hãng):
- Trẻ em (3–6 tuổi): vòng đầu khoảng 48–52 cm — bắt buộc dùng mũ trẻ em riêng, không đội mũ người lớn "cho tiện".
- Trẻ em (7–12 tuổi): vòng đầu khoảng 52–54 cm.
- Người lớn size M: vòng đầu khoảng 55–57 cm — size phổ biến nhất của phụ nữ Việt.
- Người lớn size L: vòng đầu khoảng 58–60 cm — size phổ biến nhất của nam giới Việt.
- Người lớn size XL: vòng đầu trên 60 cm.
Khi thử mũ tại cửa hàng: đội mũ vào, lắc đầu sang hai bên và gật lên xuống — mũ vừa là mũ ôm sát, da trán hơi nhăn theo khi xoay mũ, nhưng không gây đau thái dương. Nếu mũ xoay tự do quanh đầu hoặc tuột khi cúi xuống thì đã quá rộng. Nên thử ít nhất 5–10 phút trong cửa hàng vì mũ hơi chật lúc đầu có thể giãn ra vừa vặn, nhưng mũ rộng thì không bao giờ "co lại".
Bước 3: Chọn loại mũ phù hợp từng thành viên
Không phải ai trong gia đình cũng cần cùng một loại mũ. Lựa chọn theo nhu cầu sử dụng thực tế:
- Mũ nửa đầu (3/4): gọn nhẹ, thoáng mát, phù hợp đi trong phố, quãng đường ngắn. Đây là lựa chọn phổ biến nhất cho cả gia đình đi làm, đi chợ, đưa đón con.
- Mũ fullface (trùm kín): bảo vệ toàn diện nhất cả mặt và cằm, phù hợp người thường xuyên đi đường trường, đi xa, đi tốc độ cao. Nặng hơn và nóng hơn nên ít người chọn cho đi phố hằng ngày.
- Mũ trẻ em: nhẹ, size nhỏ, màu sắc bắt mắt để trẻ thích đội. Tuyệt đối không cho trẻ đội mũ người lớn — mũ rộng sẽ che mắt, tuột ra khi phanh gấp, rất nguy hiểm.
Với gia đình có con nhỏ: đầu tư mũ riêng cho từng bé theo đúng size, thay mũ mới khi đầu bé lớn hơn (thường mỗi 1–2 năm). Đừng tiếc tiền mua mũ trẻ em đạt chuẩn — trẻ em là đối tượng cần được bảo vệ nhất.
Bước 4: Đội mũ đúng cách — 5 điểm kiểm tra trước mỗi chuyến đi
Mũ đạt chuẩn mà đội sai cách thì hiệu quả bảo vệ giảm đi rất nhiều. Thực hiện 5 điểm kiểm tra này mỗi lần đội mũ:
- Đội thẳng, không ngửa ra sau: vành mũ ngang tầm mắt, che kín trán. Đội ngửa ra sau gáy để lộ trán là lỗi phổ biến nhất — vùng trán chính là nơi dễ chấn thương khi ngã.
- Cài quai dưới cằm: quai phải luồn dưới cằm, không để lệch sang một bên. Mũ không cài quai sẽ văng ra ngay khi va chạm, coi như không đội.
- Độ chặt vừa phải: sau khi cài quai, luồn một ngón tay vào giữa quai và cằm — vừa khít một ngón là chuẩn. Lỏng hơn thì siết lại, chật đến khó thở thì nới ra.
- Kiểm tra độ lắc: lắc đầu mạnh sang hai bên, gật lên cúi xuống — mũ không được xê dịch quá nhiều hay che mắt.
- Kính chắn (nếu có): hạ kính chắn gió xuống khi đi đường bụi, đường trường; vệ sinh kính thường xuyên để không bị mờ, xước gây hạn chế tầm nhìn.
Với trẻ em, cha mẹ cần kiểm tra lại giúp con trước mỗi chuyến đi — trẻ thường quên cài quai hoặc đội lệch mà không biết. Hãy biến việc kiểm tra mũ thành thói quen như kiểm tra gương xe.
Bước 5: Bảo quản và thay mũ đúng thời điểm
Mũ bảo hiểm cũng có "hạn sử dụng". Vỏ mũ và lớp xốp xuống cấp theo thời gian do nắng nóng, mồ hôi và va đập nhỏ hằng ngày:
- Thay mũ sau 3–5 năm sử dụng kể cả khi nhìn ngoài còn mới, vì lớp xốp bên trong đã lão hóa, giảm khả năng hấp thụ xung động.
- Thay ngay sau va chạm mạnh: mũ đã chịu một cú va đập lớn (rơi từ trên cao, tai nạn) thì cấu trúc bên trong có thể đã nứt vỡ dù bên ngoài không thấy — không dùng tiếp.
- Bảo quản đúng cách: để mũ nơi khô ráo, tránh phơi nắng trực tiếp lâu ngày; vệ sinh lớp lót định kỳ bằng khăn ẩm; không treo mũ bằng quai đeo (làm giãn quai) và không để vật nặng đè lên mũ.
- Không dùng mũ đã qua "tai nạn": tuyệt đối không mua mũ cũ không rõ nguồn gốc, không nhận mũ đã qua sử dụng lâu năm của người khác.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Mũ đắt tiền có an toàn hơn mũ rẻ không?
Đáp: Không hẳn. Yếu tố quyết định là mũ có đạt chuẩn (tem hợp quy) và vừa size hay không, chứ không phải giá tiền. Một chiếc mũ 350.000 đồng đạt chuẩn, vừa đầu sẽ bảo vệ tốt hơn chiếc mũ 2 triệu đồng nhưng rộng thùng thình. Tuy nhiên, mũ quá rẻ (dưới 150.000–200.000 đồng) thì gần như chắc chắn không đạt chuẩn.
Hỏi: Trẻ mấy tuổi thì phải đội mũ bảo hiểm?
Đáp: Theo quy định hiện hành, trẻ em từ 6 tuổi trở lên khi ngồi trên xe máy, xe đạp điện phải đội mũ bảo hiểm. Với trẻ dưới 6 tuổi, dù chưa bắt buộc, cha mẹ vẫn nên cho đội mũ trẻ em đạt chuẩn để bảo vệ — chọn loại nhẹ, thoáng, vừa size. Bạn đọc có thể tìm thêm thông tin về quy định giao thông trong chuyên mục xe - giao thông của Báo Doanh Thu.
Hỏi: Đội mũ bảo hiểm có bị phạt khi nào?
Đáp: Người điều khiển và người ngồi trên xe mô tô, xe gắn máy không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ không cài quai đúng quy cách sẽ bị xử phạt theo quy định. Ngoài ra, đội mũ không đạt chuẩn (mũ thời trang mỏng) khi bị kiểm tra cũng có thể bị xử lý. Vì vậy, chọn mũ đạt chuẩn và cài quai đúng cách vừa an toàn vừa tránh mất tiền phạt.
Kết luận
Chọn mũ bảo hiểm cho gia đình không khó, chỉ cần nhớ ba điều: tem hợp quy để đảm bảo chất lượng, size vừa đầu để mũ phát huy tác dụng, và đội đúng cách — đội thẳng, cài quai vừa khít — trước mỗi chuyến đi. Một chiếc mũ đạt chuẩn giá vài trăm nghìn đồng, dùng 3–5 năm, là khoản đầu tư rẻ nhất cho sự an toàn của những người thân yêu. Đừng để đến khi tai nạn xảy ra mới tiếc vì một chiếc mũ không đạt chuẩn hay một cái quai chưa cài.
