Nhiều gia đình coi tiếng ngáy to của người trung niên là chuyện bình thường, nhưng ngáy to kèm ngưng thở từng cơn có thể là dấu hiệu của chứng ngưng thở khi ngủ, bệnh lý làm tăng nguy cơ tim mạch và đột quỵ. Bài viết chỉ rõ 5 dấu hiệu nguy hiểm, nguyên nhân thường gặp, cách cải thiện giấc ngủ và khi nào cần đi khám.
- Ngáy to không phải lúc nào cũng vô hại: khi kèm ngưng thở từng cơn, thức giấc hụt hơi hay buồn ngủ ban ngày nghiêm trọng thì cần được đánh giá y tế.
- Người trung niên dễ mắc ngưng thở khi ngủ hơn do tăng cân, cơ vùng họng lỏng lẻo theo tuổi và các bệnh nền như huyết áp cao, tiểu đường.
- Nhiều biện pháp cải thiện tại nhà như giảm cân, nằm nghiêng, bỏ rượu bia buổi tối có thể giúp, nhưng không thay thế việc khám và chẩn đoán của bác sĩ khi có dấu hiệu nặng.
Ngủ ngáy không chỉ là chuyện ồn ào làm phiền người bên cạnh
Tiếng ngáy hình thành khi không khí đi qua đường thở bị hẹp lại, làm các mô mềm ở họng rung lên. Ngáy nhẹ, thỉnh thoảng, không ảnh hưởng sức khỏe ban ngày thì thường lành tính. Nhưng khi đường thở bị tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn trong lúc ngủ, cơ thể sẽ rơi vào những cơn ngưng thở kéo dài vài chục giây, lặp lại hàng chục đến hàng trăm lần mỗi đêm. Mỗi lần như vậy, nồng độ oxy trong máu giảm, tim phải làm việc vất vả hơn, não bị đánh thức thoáng qua mà người bệnh không hay biết.
Điều đáng lo là người bệnh thường không tự biết mình ngưng thở, vì các cơn ngưng thở xảy ra trong lúc ngủ. Người phát hiện ra thường là vợ hoặc chồng nằm cạnh, nghe thấy tiếng ngáy to rồi đột ngột im bặt, sau đó là tiếng thở hổn hển hoặc giật mình. Vì vậy, nếu người thân phản ánh về kiểu ngáy bất thường của bạn, đừng gạt đi mà hãy coi đó là thông tin sức khỏe quan trọng. Các chuyên gia y tế khuyến cáo ngưng thở khi ngủ là bệnh lý có thể chẩn đoán và điều trị được, phát hiện càng sớm càng tốt.
5 dấu hiệu nguy hiểm cảnh báo ngưng thở khi ngủ
Không phải ai ngáy cũng bị ngưng thở khi ngủ, nhưng 5 dấu hiệu dưới đây là những tín hiệu cảnh báo mà bạn không nên bỏ qua. Càng có nhiều dấu hiệu cùng xuất hiện, khả năng mắc bệnh càng cao.
Dấu hiệu 1: Ngáy rất to, nghe rõ qua tường hoặc phòng khác. Ngáy bệnh lý thường rất to, khò khè, có lúc ngắt quãng đột ngột rồi lại rống lên. Nếu người nhà phải chuyển phòng khác vì tiếng ngáy của bạn, đó là mức độ đáng lưu ý.
Dấu hiệu 2: Ngưng thở từng cơn, thở hổn hển hoặc giật mình tỉnh giấc. Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất. Người nằm cạnh thấy bạn đang ngáy to thì bỗng im lặng vài chục giây, rồi thở dốc, khịt mũi mạnh hoặc giật mình như bị sặc. Bản thân bạn có thể thức dậy với cảm giác hụt hơi, khô miệng, đau họng vào buổi sáng.
Dấu hiệu 3: Buồn ngủ quá mức vào ban ngày dù đã ngủ đủ giờ. Người bị ngưng thở khi ngủ thường ngủ 7-8 tiếng mà sáng dậy vẫn mệt, uể oải, khó tập trung. Nguy hiểm hơn là buồn ngủ khi đang lái xe, đang họp hoặc đang nói chuyện. Tình trạng này không chỉ giảm chất lượng sống mà còn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.
Dấu hiệu 4: Đau đầu buổi sáng, khô miệng, đi tiểu đêm nhiều lần. Thiếu oxy lặp đi lặp lại trong đêm khiến nhiều người thức dậy với cơn đau đầu âm ỉ, miệng khô khốc vì phải thở bằng miệng. Việc thức dậy đi tiểu nhiều lần trong đêm cũng liên quan đến rối loạn giấc ngủ do ngưng thở, chứ không chỉ do tuổi tác hay vấn đề tiết niệu.
Dấu hiệu 5: Tăng huyết áp khó kiểm soát, hay cáu gắt, giảm trí nhớ. Ngưng thở khi ngủ làm huyết áp tăng cao về đêm và khó hạ bằng thuốc thông thường. Về lâu dài, người bệnh dễ cáu gắt, giảm trí nhớ và khả năng tập trung, ảnh hưởng công việc và các mối quan hệ.
Nguyên nhân thường gặp ở người trung niên
Tuổi trung niên là giai đoạn ngưng thở khi ngủ xuất hiện nhiều nhất, vì nhiều yếu tố nguy cơ cùng hội tụ. Thứ nhất là tăng cân: mỡ tích tụ quanh cổ làm đường thở hẹp lại khi nằm. Vòng cổ lớn là một trong những chỉ số mà bác sĩ dùng để đánh giá nguy cơ. Thứ hai là sự lão hóa tự nhiên: các cơ vùng họng và lưỡi trở nên lỏng lẻo hơn theo tuổi, dễ sập xuống gây tắc nghẽn khi ngủ sâu.
Thứ ba là các bệnh nền như cao huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, suy giáp, đều liên quan mật thiết đến ngưng thở khi ngủ. Thứ tư là thói quen sinh hoạt: rượu bia buổi tối làm giãn cơ họng, hút thuốc gây viêm đường thở, thiếu vận động khiến khó kiểm soát cân nặng. Nam giới, người có cấu trúc hàm nhỏ hoặc lưỡi to bẩm sinh cũng có nguy cơ cao hơn. Hiểu rõ nguyên nhân giúp bạn biết mình thuộc nhóm nguy cơ nào và cần thay đổi điều gì trước tiên.
Cách cải thiện giấc ngủ tại nhà từng bước
Những biện pháp dưới đây giúp giảm nhẹ triệu chứng và cải thiện chất lượng giấc ngủ nói chung. Chúng đặc biệt hữu ích với người ngáy nhẹ đến trung bình, nhưng không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế khi bạn có các dấu hiệu nặng đã nêu ở trên.
Bước 1: Giảm cân nếu đang thừa cân. Đây là biện pháp có tác động lớn nhất. Chỉ cần giảm khoảng 10% trọng lượng cơ thể cũng có thể làm giảm rõ rệt mức độ ngáy và số cơn ngưng thở. Hãy bắt đầu bằng việc cắt giảm đồ ngọt, ăn tối sớm và nhẹ, kết hợp đi bộ 30 phút mỗi ngày.
Bước 2: Tập thói quen nằm nghiêng khi ngủ. Nằm ngửa khiến lưỡi và mô mềm họng dễ tụt xuống gây tắc nghẽn, còn nằm nghiêng giúp đường thở thông thoáng hơn. Bạn có thể kê một chiếc gối ôm dài để giữ tư thế nghiêng suốt đêm, hoặc may một quả bóng tennis vào lưng áo ngủ để cơ thể tự tránh nằm ngửa. Nâng cao đầu giường thêm khoảng 10-15 cm cũng giúp giảm ngáy.
Bước 3: Tránh rượu bia và thuốc an thần vào buổi tối. Rượu bia làm giãn cơ họng quá mức, khiến ngáy to hơn và ngưng thở nhiều hơn, dù bạn có cảm giác dễ ngủ hơn sau khi uống. Hãy tránh uống rượu ít nhất 4 giờ trước khi đi ngủ. Nếu bạn đang dùng thuốc ngủ hoặc thuốc an thần, hãy trao đổi với bác sĩ về ảnh hưởng của chúng lên giấc ngủ, tuyệt đối không tự ý tăng liều hay đổi thuốc.
Bước 4: Xây dựng nếp ngủ đều đặn và phòng ngủ thoáng mát. Đi ngủ và thức dậy đúng giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần, giúp đồng hồ sinh học ổn định. Phòng ngủ nên tối, yên tĩnh, nhiệt độ mát mẻ, hạn chế dùng điện thoại trước giờ ngủ ít nhất 30 phút. Người trung niên thường khó ngủ sâu, nên một nếp sinh hoạt đều đặn càng quan trọng.
Bước 5: Bỏ thuốc lá và vệ sinh mũi họng khi bị nghẹt mũi. Hút thuốc gây viêm và sưng đường thở, làm ngáy nặng hơn. Nếu bạn bị viêm mũi dị ứng hay nghẹt mũi thường xuyên, hãy điều trị dứt điểm vì thở bằng miệng khi ngủ làm khô họng và tăng tiếng ngáy. Súc miệng nước muối, giữ ẩm phòng ngủ vào mùa hanh khô cũng giúp đường thở dễ chịu hơn.
Giấc ngủ ngon còn gắn liền với sức đề kháng tổng thể. Một cơ thể thiếu vi chất cũng dễ mệt mỏi, khó ngủ sâu, bạn có thể đọc thêm về dấu hiệu thiếu vitamin D và cách bổ sung an toàn trên Báo Doanh Thu.
Khi nào cần đi khám bác sĩ: những mốc không nên chần chừ
Các biện pháp tại nhà chỉ phù hợp với ngáy nhẹ. Bạn cần đi khám chuyên khoa hô hấp hoặc chuyên khoa giấc ngủ khi gặp một trong các tình huống sau: người nhà chứng kiến bạn ngưng thở nhiều lần trong đêm; bạn buồn ngủ ban ngày đến mức ngủ gật khi lái xe hoặc làm việc; huyết áp cao khó kiểm soát dù đã dùng thuốc đều; đau đầu buổi sáng kéo dài nhiều tuần; hoặc các biện pháp tại nhà áp dụng 2-3 tháng mà không cải thiện.
Tại bệnh viện, bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ, một xét nghiệm ghi lại nhịp thở, nồng độ oxy, nhịp tim và hoạt động não trong lúc bạn ngủ, từ đó chẩn đoán chính xác mức độ bệnh. Tùy mức độ, bác sĩ sẽ tư vấn phương án điều trị phù hợp. Bài viết này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không tự mua máy trợ thở hay tự dùng thuốc ngủ, thuốc an thần khi chưa có chỉ định y tế.
Câu hỏi thường gặp
Ngáy to có chắc chắn là bị ngưng thở khi ngủ không?
Không. Nhiều người ngáy to nhưng không bị ngưng thở, và ngược lại có người ngưng thở mà ngáy không quá to. Chẩn đoán xác định cần dựa vào xét nghiệm đo đa ký giấc ngủ tại cơ sở y tế. Tuy nhiên, ngáy to kèm các dấu hiệu như ngưng thở từng cơn, buồn ngủ ban ngày nghiêm trọng thì khả năng mắc bệnh rất cao và nên đi khám sớm.
Giảm cân có chữa khỏi hẳn ngưng thở khi ngủ không?
Giảm cân giúp cải thiện đáng kể, thậm chí có người hết hẳn triệu chứng khi về cân nặng hợp lý. Nhưng với người có cấu trúc đường thở hẹp bẩm sinh hoặc bệnh đã ở mức nặng, giảm cân chỉ là một phần của kế hoạch điều trị. Bạn vẫn cần được bác sĩ đánh giá để có phương án đầy đủ, đừng chỉ trông chờ vào giảm cân rồi trì hoãn việc khám.
Người trung niên mất ngủ có nên tự mua thuốc ngủ uống không?
Không nên. Thuốc ngủ có thể làm giãn cơ họng, khiến ngáy và ngưng thở nặng hơn, lại gây lệ thuộc nếu dùng lâu dài. Mất ngủ ở tuổi trung niên có nhiều nguyên nhân, từ rối loạn giấc ngủ, bệnh lý nền đến tác dụng phụ của thuốc đang dùng. Hãy đi khám để tìm đúng nguyên nhân thay vì tự điều trị triệu chứng.
Kết luận
Ngủ ngáy ở người trung niên không nên xem nhẹ khi nó đi kèm ngưng thở từng cơn, buồn ngủ ban ngày hay huyết áp khó kiểm soát. Tin tốt là ngưng thở khi ngủ hoàn toàn có thể chẩn đoán và kiểm soát được nếu phát hiện sớm. Hãy bắt đầu từ những thay đổi trong tầm tay như giảm cân, nằm nghiêng, bỏ rượu bia buổi tối, và đừng chần chừ đi khám khi các dấu hiệu nguy hiểm xuất hiện. Một giấc ngủ ngon không chỉ giúp bạn khỏe hơn mỗi sáng, mà còn bảo vệ tim mạch và trí não về lâu dài. Đọc thêm các bài viết về lối sống khỏe tại chuyên mục Sức Khỏe của Báo Doanh Thu.
