Đi chợ mua gạo đơn giản nhưng nhiều người vẫn mua nhầm gạo cũ, để lâu mất mùi thơm, nấu lên khô và rời rạc. Chỉ cần nhìn hạt, ngửi mùi và bóp thử, bạn đã chọn được gạo mới, dẻo và thơm đúng ý nhà mình. Bài này hướng dẫn cách phân biệt gạo mới với gạo cũ và cách bảo quản gạo không bị mọt hay ẩm mốc.
- Gạo mới thường có hạt đều, trong, mùi thơm nhẹ tự nhiên, khi nấu dẻo và thơm; gạo cũ thường xỉn màu, mùi nhạt hoặc hôi dầu, nấu lên khô và rời.
- Khi đi chợ, hãy nhìn hạt, ngửi mùi, bóp thử một nắm gạo và hỏi rõ ngày xay xát, nguồn gốc, đừng chỉ chọn theo giá rẻ nhất.
- Bảo quản gạo đúng cách là để nơi khô ráo, dùng thùng kín, chỉ lấy lượng vừa đủ mỗi lần và kiểm tra định kỳ để phát hiện mọt sớm.
Vì sao cùng một loại gạo, nhà này nấu ngon, nhà kia nấu dở?
Nhiều người thắc mắc vì sao cùng mua gạo thơm, có nhà nấu lên dẻo và thơm nức, có nhà nấu lại khô và nhạt. Nguyên nhân thường không nằm ở nồi cơm hay cách nấu, mà nằm ở tuổi của gạo và cách bảo quản trước đó. Gạo mới xay giữ được độ ẩm tự nhiên trong hạt, mùi thơm còn rõ, nấu lên hạt nở đều và dẻo. Gạo để lâu, dù vẫn là gạo tốt, cũng dần mất mùi thơm, hạt khô hơn, nấu lên dễ rời rạc và kém dẻo. Vì vậy, chọn gạo ngon thực chất là chọn gạo còn mới và được bảo quản tốt, chứ không phải chỉ chọn loại gạo đắt nhất.
Mỗi gia đình cũng có khẩu vị khác nhau: có nhà thích cơm dẻo mềm, có nhà thích cơm ráo và tơi, có nhà cần gạo nấu cháo cho người già và trẻ nhỏ. Trước khi đi chợ, hãy xác định nhà mình thích cơm dẻo hay cơm ráo rồi mới chọn loại gạo phù hợp, thay vì mua theo quảng cáo chung chung.
Theo phân tích từ Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), gạo là mặt hàng mua thường xuyên nhất, nên chọn đúng không chỉ giúp bữa cơm ngon hơn mà còn tránh lãng phí khi gạo để lâu, bị mọt và phải bỏ đi.
Nhìn hạt gạo: dấu hiệu của gạo mới và gạo cũ
Bước đầu tiên khi chọn gạo là nhìn hạt. Gạo mới thường trắng trong hoặc trắng ngà tự nhiên, hạt đều nhau, ít hạt gãy vụn, bề mặt khô ráo và không phủ bụi trắng. Khi đổ gạo ra tay, gạo mới có cảm giác mát và sạch, hạt lăn đều, không dính tay. Nếu trong bao có nhiều hạt gãy nhỏ, hạt vàng sậm xen lẫn hoặc hạt có đốm đen, đó có thể là gạo để lâu hoặc gạo lẫn tạp, nên cân nhắc kỹ trước khi mua.
Gạo cũ thường xỉn màu hơn, trắng đục hoặc ngả vàng nhẹ, hạt không đều và dễ gãy khi bóp nhẹ, một số bao còn có mùi hăng nhẹ khi mở bao, khác hẳn mùi thơm dịu của gạo mới. Bạn có thể thử đơn giản: bốc một nắm gạo, bóp nhẹ rồi xòe tay ra. Gạo mới ít gãy vụn và ít để lại bột trắng trên tay, còn gạo cũ thường để lại nhiều bột cám và hạt gãy. Phép thử này chỉ mất vài giây nhưng giúp bạn tránh được nhiều bao gạo kém chất lượng.
Ngửi mùi và hỏi đúng câu khi đi chợ
Sau khi nhìn hạt, hãy ngửi mùi gạo. Gạo mới có mùi thơm nhẹ, tự nhiên, giống mùi lúa mới, không hắc và không chua. Gạo cũ thường mất mùi thơm, mùi nhạt hẳn, hoặc có mùi hôi dầu nhẹ do chất béo trong hạt bị oxy hóa theo thời gian. Nếu mở bao gạo mà ngửi thấy mùi mốc, mùi ẩm hoặc mùi lạ khó chịu, bạn nên bỏ qua bao đó dù giá có rẻ, vì gạo đã hỏng mùi thì nấu lên cũng khó ngon trở lại.
Khi mua ở chợ hoặc cửa hàng, đừng ngại hỏi người bán vài câu quan trọng: gạo xay từ khi nào, là gạo vụ mới hay gạo tồn, và gạo có phải nguyên chất một giống hay đã pha trộn. Người bán uy tín thường trả lời rõ ràng và cho bạn xem thử hạt gạo. Nếu người bán trả lời vòng vo, không rõ ngày xay hoặc không cho xem hạt trước khi cân, bạn nên thận trọng và cân nhắc mua ở nơi khác.
Một mẹo nhỏ nữa là mua thử ít trước khi mua nhiều: lần đầu mua loại gạo mới, chỉ mua 2 đến 5 kg để nấu thử vài bữa, xem cả nhà có hợp khẩu vị không. Nếu hợp, lần sau hãy mua nhiều hơn, tránh cảnh mua cả bao lớn về rồi cả nhà ăn không ngon.
Cách phân biệt nhanh gạo mới và gạo cũ khi đi chợ
- Nhìn hạt: gạo mới hạt đều, trong, ít gãy vụn; gạo cũ hạt xỉn màu, không đều, nhiều hạt gãy và bột cám.
- Ngửi mùi: gạo mới thơm nhẹ tự nhiên; gạo cũ mùi nhạt, hôi dầu nhẹ, hoặc có mùi mốc và mùi ẩm khó chịu.
- Bóp thử: bốc một nắm gạo bóp nhẹ, gạo mới ít gãy và ít bột dính tay; gạo cũ dễ gãy và để lại nhiều bột trắng.
- Hỏi nguồn gốc: hỏi rõ ngày xay, vụ mùa và có pha trộn hay không; người bán uy tín trả lời rõ ràng và cho xem hạt trước.
- Nấu thử: mua ít trước, nấu thử vài bữa để kiểm tra độ dẻo, mùi thơm và khẩu vị của cả nhà trước khi mua nhiều.
- Xem bao bì: gạo đóng bao có ghi rõ loại gạo, nơi sản xuất và hạn dùng thường đáng tin hơn gạo đựng trong bao không nhãn mác.
Ví dụ, chị Hoa ở Hà Nội thấy một loại gạo thơm rẻ hơn bình thường gần một nửa, hạt hơi ngả vàng và mùi rất nhạt, người bán trả lời vòng vo, không rõ gạo vụ nào. Chị chỉ mua 2 kg về nấu thử, và quả nhiên cơm khô, rời và không thơm. Nhờ mua thử ít, chị chỉ mất một khoản nhỏ thay vì mua cả bao 10 kg rồi phải ăn gượng nhiều tuần.
Bảo quản gạo trong nhà để không bị mọt
Mua được gạo ngon rồi, bảo quản sai vẫn có thể làm gạo hỏng nhanh. Nguyên tắc đầu tiên là giữ gạo khô ráo và kín: đổ gạo vào thùng nhựa hoặc thùng inox có nắp đậy kín, đặt ở nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và tránh gần bếp, nơi hơi nóng và hơi ẩm nhiều. Đừng để gạo trong bao ni lông hở miệng đặt trực tiếp xuống nền nhà ẩm, vì hơi ẩm từ nền sẽ thấm dần vào gạo, khiến gạo dễ mốc và sinh mọt.
Nguyên tắc thứ hai là chỉ lấy lượng vừa đủ và dùng hết gạo cũ trước khi mở bao mới. Mỗi lần lấy gạo, hãy dùng cốc hoặc ca khô, không dùng tay ướt hay cốc ướt để múc gạo, vì nước dính vào gạo là nguyên nhân phổ biến khiến gạo ẩm và mốc. Nhà đông người dùng bao 10 kg trong khoảng hai đến ba tuần là hợp lý, còn nhà ít người nên mua bao nhỏ hơn để gạo không phải để quá lâu, vì gạo để càng lâu mùi thơm càng giảm dần.
Nguyên tắc thứ ba là kiểm tra gạo định kỳ. Mỗi tuần một lần, hãy mở thùng gạo xem có dấu hiệu mọt, hạt lạ hay mùi khác thường hay không. Nếu chỉ có ít mọt, bạn có thể phơi gạo dưới nắng nhẹ một đến hai giờ, sàng bỏ mọt rồi cất lại vào thùng sạch và khô. Nếu gạo đã mốc, có mùi hôi rõ rệt hoặc mọt quá nhiều, bạn nên bỏ đi để đảm bảo an toàn, vì bữa cơm an toàn quan trọng hơn số tiền tiết kiệm được.
Một số gia đình còn đặt vài tép tỏi khô hoặc quả ớt khô vào thùng gạo để hỗ trợ chống mọt, nhưng những mẹo này không thay thế được việc giữ gạo khô và kín. Quan trọng nhất vẫn là thùng sạch, nắp kín, nơi khô ráo và thời gian sử dụng hợp lý.
Chọn gạo theo nhu cầu của từng gia đình
Gia đình thích cơm dẻo mềm nên chọn gạo thơm dẻo, nấu với lượng nước vừa phải và không vo gạo quá kỹ, vì vo nhiều lần làm mất lớp cám mỏng và mùi thơm. Gia đình thích cơm ráo, tơi nên chọn gạo hạt dài, nấu lên tơi và không dính. Gia đình có người già và trẻ nhỏ nên ưu tiên gạo mềm, dễ nhai, nấu hơi nhão một chút. Gia đình hay nấu cháo hoặc làm bánh nên chọn gạo nếp hoặc gạo chuyên dùng cho từng món, thay vì dùng chung một loại gạo cho mọi món.
Về chi phí, bạn không nhất thiết phải mua gạo đắt nhất mới có cơm ngon. Một bao gạo tầm trung, còn mới và hợp khẩu vị, nấu đúng cách sẽ ngon hơn gạo đắt nhưng để lâu và bảo quản kém. Ví dụ, nhà bốn người ăn khoảng 10 kg gạo mỗi tháng: gạo 20.000 đồng một kg tốn 200.000 đồng một tháng, gạo 30.000 đồng một kg tốn 300.000 đồng một tháng. Hãy thử nhiều mức giá để tìm loại vừa ngon vừa hợp túi tiền, thay vì mặc định chọn loại đắt nhất.
Độc giả có thể tham khảo thêm các bài về tiêu dùng và mẹo đi chợ tại chuyên mục Thị Trường và Tiêu Dùng, chuyên mục Mẹo Vặt và Thủ Thuật, chuyên mục Đời Sống và Gia Đình và chuyên mục Sức Khỏe và Làm Đẹp trên Báo Doanh Thu.
Câu hỏi thường gặp
Gạo để bao lâu thì nên bỏ, không nên ăn nữa?
Gạo trắng bảo quản tốt trong thùng kín, nơi khô ráo thường dùng ngon trong vài tháng, nhưng mùi thơm sẽ giảm dần theo thời gian. Nếu gạo có mùi mốc, mùi hôi dầu rõ rệt, hạt đổi màu lạ hoặc mọt quá nhiều, bạn nên bỏ đi dù chưa hết hạn ghi trên bao. An toàn thực phẩm quan trọng hơn việc tiết kiệm một ít gạo.
Có nên vo gạo nhiều lần cho thật sạch không?
Không nên vo gạo quá nhiều lần, vì vo kỹ làm mất lớp cám mỏng và mùi thơm của gạo, cơm nấu lên cũng kém ngon hơn. Bạn chỉ cần vo nhẹ một đến hai lần với nước sạch để loại bỏ bụi bẩn là đủ. Gạo đã được làm sạch tốt thì nước vo lần đầu hơi đục là bình thường, không cần vo đến khi nước hoàn toàn trong.
Gạo bị mọt ít thì có ăn được không?
Nếu chỉ có ít mọt và gạo vẫn thơm, không mốc, bạn có thể phơi nắng nhẹ, sàng bỏ mọt, vo sạch rồi nấu ăn bình thường. Tuy nhiên, nếu gạo đã mốc, có mùi lạ hoặc mọt quá nhiều, bạn nên bỏ đi để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe. Sau khi xử lý, hãy cất gạo vào thùng sạch và khô, và kiểm tra thường xuyên hơn.
Kết luận, chọn gạo ngon không cần kinh nghiệm lâu năm, chỉ cần nhớ ba thao tác khi đi chợ: nhìn hạt, ngửi mùi và mua thử ít trước khi mua nhiều. Về nhà, hãy cất gạo vào thùng kín, để nơi khô ráo, lấy gạo bằng dụng cụ khô và kiểm tra định kỳ để phát hiện mọt sớm. Làm đều những việc nhỏ này, bữa cơm nhà bạn sẽ dẻo thơm hơn, ít lãng phí hơn và an toàn hơn mỗi ngày.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
