Chăm sóc người cao tuổi tại nhà không chỉ là lo ăn uống đầy đủ, mà còn là theo dõi sức khỏe, giữ tinh thần vui vẻ và phòng ngừa tai nạn mỗi ngày. Với 7 lưu ý và 5 sai lầm cần tránh dưới đây, gia đình bạn có thể chăm sóc ông bà, cha mẹ tốt hơn mà không cần kiến thức y khoa chuyên sâu.
3 điều cần nhớ
- Sức khỏe người cao tuổi thay đổi chậm nhưng âm thầm: khám định kỳ 6 tháng một lần và theo dõi huyết áp, đường huyết tại nhà giúp phát hiện sớm vấn đề trước khi nó trở nặng.
- Ăn uống của người già cần mềm, đủ chất và ít muối, ít đường: một bữa cơm gia đình nấu nhạt hơn bình thường, nhiều rau và cá, đã là chăm sóc tốt hơn rất nhiều loại thuốc bổ đắt tiền.
- Tinh thần quyết định một nửa sức khỏe: người cao tuổi được trò chuyện, được lắng nghe và cảm thấy mình còn có ích sẽ ăn ngon, ngủ ngon và ít ốm vặt hơn hẳn.
Vì sao chăm sóc người cao tuổi tại nhà cần cả kiến thức lẫn sự kiên nhẫn
Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), số người cao tuổi ở Việt Nam đang tăng nhanh, và đa số sống cùng con cháu thay vì vào viện dưỡng lão. Điều này có nghĩa là việc chăm sóc ông bà, cha mẹ phần lớn diễn ra ngay trong gia đình, do chính con cháu đảm nhận. Khác với chăm sóc trẻ nhỏ, chăm sóc người cao tuổi đòi hỏi sự kiên nhẫn đặc biệt: cơ thể người già hồi phục chậm, trí nhớ giảm dần, tính tình có thể thay đổi, và nhiều bệnh mạn tính như huyết áp cao, tiểu đường hay xương khớp cần theo dõi suốt đời chứ không khỏi hẳn sau một đợt thuốc.
Nhiều gia đình chỉ chú ý đến ăn uống mà quên mất 3 khía cạnh quan trọng khác là vận động, tinh thần và an toàn trong nhà. Người già ngồi một chỗ cả ngày sẽ yếu dần dù ăn rất đầy đủ, người già buồn chán và cô đơn dễ mất ngủ và chán ăn, còn một bậc cầu thang trơn hay một tấm thảm xô lệch có thể gây ra cú ngã để lại hậu quả nặng nề. Vì vậy, chăm sóc người cao tuổi tại nhà là một công việc toàn diện, cần cả gia đình cùng chia sẻ chứ không nên dồn lên vai một người. Bạn có thể tham khảo thêm chuyên mục đời sống gia đình trên Báo Doanh Thu để có thêm kinh nghiệm chăm sóc các thành viên trong gia đình.
7 lưu ý sức khỏe, ăn uống và sinh hoạt hàng ngày
Lưu ý 1: Khám sức khỏe định kỳ và theo dõi chỉ số tại nhà. Người cao tuổi nên khám tổng quát 6 tháng một lần, kể cả khi không thấy khó chịu trong người. Ở nhà, gia đình nên có một máy đo huyết áp để đo mỗi tuần, ghi lại kết quả vào sổ và mang theo khi đi khám để bác sĩ nắm được diễn biến. Nếu người thân đang uống thuốc huyết áp, tiểu đường hay tim mạch, hãy nhắc uống đúng giờ và không tự ý tăng hay giảm liều khi chưa hỏi bác sĩ.
Lưu ý 2: Ăn uống mềm, đủ chất, ít muối và ít đường. Bữa ăn của người già nên có đủ 4 nhóm chất là tinh bột, đạm, rau và chất béo tốt. Ưu tiên cá, trứng, đậu phụ, thịt gà bỏ da thay cho thịt đỏ nhiều mỡ; rau củ nên nấu mềm, cắt nhỏ để dễ nhai và dễ tiêu. Theo khuyến nghị của Bộ Y tế, người cao tuổi nên ăn nhạt, hạn chế nước mắm và muối, giảm đồ ngọt và thức ăn chế biến sẵn nhiều dầu mỡ. Chia nhỏ bữa ăn thành 3 bữa chính và 1 đến 2 bữa phụ như sữa, cháo hay trái cây mềm sẽ giúp người già ăn đủ mà không bị đầy bụng.
Lưu ý 3: Uống đủ nước, nhưng uống đúng cách. Người cao tuổi thường ít cảm thấy khát nên dễ uống thiếu nước, dẫn đến mệt mỏi và táo bón. Gia đình nên để sẵn một bình nước bên cạnh chỗ ngồi của ông bà và nhắc uống từng ngụm nhỏ trong ngày, tổng cộng khoảng 1,2 đến 1,5 lít. Buổi tối nên hạn chế uống nhiều nước sau 20 giờ để tránh phải dậy đi vệ sinh nhiều lần trong đêm, dễ ngã trong bóng tối.
Lưu ý 4: Vận động nhẹ nhàng mỗi ngày. Đi bộ quanh nhà hoặc quanh xóm 20 đến 30 phút mỗi ngày, tập vài động tác giãn cơ buổi sáng hay tập dưỡng sinh cùng hàng xóm đều rất tốt cho xương khớp và giấc ngủ. Nguyên tắc là vận động vừa sức, không gắng sức, không tập khi trời quá lạnh hoặc quá nắng. Nếu người thân vừa ốm dậy hay đang đau khớp, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu bài tập mới.
Lưu ý 5: Giữ giấc ngủ đều đặn. Người già nên ngủ sớm và dậy sớm theo giờ cố định, tránh ngủ trưa quá 30 phút để ban đêm dễ ngủ hơn. Phòng ngủ cần yên tĩnh, thoáng mát, có đèn ngủ mờ để đi vệ sinh ban đêm không bị vấp. Hạn chế cho người già xem tin tức gây lo lắng hay uống trà, cà phê vào buổi chiều tối.
(Ảnh minh họa).
Lưu ý 6: Trò chuyện và giữ tinh thần vui vẻ. Mỗi ngày, gia đình nên dành ít nhất 15 đến 20 phút trò chuyện với ông bà, hỏi về ngày hôm nay của họ, nghe họ kể chuyện cũ hay nhờ họ góp ý một việc trong nhà. Người cao tuổi được lắng nghe sẽ cảm thấy mình còn có ích, từ đó ăn ngon và ngủ ngon hơn. Khuyến khích ông bà tham gia sinh hoạt cộng đồng như câu lạc bộ dưỡng sinh, hội người cao tuổi ở phường hay đơn giản là uống trà, đánh cờ cùng hàng xóm. Bạn có thể tham khảo thêm chuyên mục sức khỏe làm đẹp để biết thêm cách giữ tinh thần và thể chất khỏe mạnh cho cả gia đình.
Lưu ý 7: Làm nhà an toàn, phòng ngừa té ngã. Té ngã là nguyên nhân gây chấn thương nghiêm trọng hàng đầu ở người cao tuổi. Gia đình nên lắp tay vịn ở cầu thang và nhà vệ sinh, dán chống trượt ở nền nhà tắm, dọn gọn dây điện và thảm xô lệch trên lối đi, đồng thời đảm bảo đèn ở hành lang và cầu thang đủ sáng. Giày dép của người già nên có đế chống trượt, vừa chân và không quá cao. Một ngôi nhà an toàn là món quà thiết thực hơn bất kỳ loại thuốc bổ nào.
5 sai lầm cần tránh khi chăm sóc người cao tuổi
Sai lầm 1: Tự ý mua thuốc bổ và thực phẩm chức năng đắt tiền. Nhiều gia đình thấy quảng cáo thuốc bổ xương khớp hay thuốc bổ não là mua ngay, trong khi người già đang uống thuốc điều trị có thể bị tương tác thuốc nguy hiểm. Thuốc bổ chỉ nên dùng khi bác sĩ chỉ định, còn lại một bữa ăn đủ chất và giấc ngủ tốt đã là liều thuốc bổ tốt nhất.
Sai lầm 2: Ép người già ăn thật nhiều vì sợ thiếu chất. Người cao tuổi tiêu hóa chậm, ăn quá nhiều trong một bữa dễ đầy bụng, khó thở và mất ngủ. Hãy cho ăn vừa đủ, chia nhỏ bữa và tôn trọng khẩu vị của họ, thay vì ép ăn những món họ không thích chỉ vì nghe nói bổ.
Sai lầm 3: Để người già ở một mình quá lâu. Con cháu bận đi làm cả ngày, ông bà ở nhà một mình dễ buồn chán, quên uống thuốc và gặp sự cố không ai biết. Nếu không thể có người ở nhà, hãy gọi điện hỏi thăm 2 đến 3 lần mỗi ngày, nhờ hàng xóm ghé qua, hoặc lắp chuông báo khẩn cấp trong tầm tay người già.
Sai lầm 4: Xem nhẹ những thay đổi nhỏ về trí nhớ và tâm trạng. Quên tên người thân, lặp lại một câu hỏi nhiều lần hay đột nhiên buồn bã, cáu gắt có thể là dấu hiệu sớm của sa sút trí tuệ hoặc trầm cảm ở người già. Gia đình nên đưa người thân đi khám sớm thay vì cho rằng đó là chuyện bình thường của tuổi già, vì phát hiện sớm giúp việc điều trị hiệu quả hơn rất nhiều.
Sai lầm 5: Dồn hết việc chăm sóc lên một người. Khi chỉ một người con chăm sóc cha mẹ già trong thời gian dài, người đó rất dễ kiệt sức, căng thẳng và sinh bệnh. Cả gia đình nên chia ca, luân phiên nhau, và thẳng thắn trao đổi về chi phí cũng như công việc. Người chăm sóc cũng cần được nghỉ ngơi và chăm sóc chính mình thì mới chăm sóc tốt cho người khác được. Bạn có thể tham khảo thêm chuyên mục mẹo vặt thủ thuật để có thêm các mẹo sắp xếp sinh hoạt gia đình gọn gàng, tiện lợi cho người cao tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Người cao tuổi bị huyết áp cao nên ăn uống thế nào? Nên ăn nhạt, giảm muối và nước mắm, hạn chế đồ chiên rán và thức ăn chế biến sẵn, ăn nhiều rau xanh, cá và trái cây ít ngọt như bưởi, táo hay thanh long. Quan trọng hơn cả là uống thuốc đúng giờ theo đơn của bác sĩ và đo huyết áp đều đặn mỗi tuần, không tự ý bỏ thuốc khi thấy huyết áp đã ổn.
Có nên thuê người giúp việc chăm sóc người già không? Nếu gia đình bận rộn và người già cần hỗ trợ nhiều trong sinh hoạt, thuê người giúp việc có kinh nghiệm là giải pháp hợp lý. Tuy nhiên, gia đình vẫn nên là người theo dõi sức khỏe chính, kiểm tra thuốc men và dành thời gian trò chuyện mỗi ngày, vì sự quan tâm của con cháu không thể thay thế bằng người giúp việc.
Người già hay mất ngủ thì gia đình nên làm gì? Trước hết, hãy tạo thói quen ngủ đúng giờ, hạn chế ngủ trưa dài, cho vận động nhẹ ban ngày và tránh trà, cà phê buổi tối. Nếu mất ngủ kéo dài trên 2 tuần, kèm theo mệt mỏi hay chán ăn, gia đình nên đưa người thân đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân, không tự ý mua thuốc ngủ về dùng.
Kết luận
Chăm sóc người cao tuổi tại nhà là hành trình dài cần cả kiến thức và tình thương: khám sức khỏe định kỳ, ăn uống mềm và đủ chất, vận động nhẹ mỗi ngày, giữ giấc ngủ đều đặn, trò chuyện thường xuyên và làm nhà an toàn. Đồng thời, gia đình cần tránh 5 sai lầm phổ biến là tự ý mua thuốc bổ, ép ăn quá nhiều, để người già một mình quá lâu, xem nhẹ thay đổi về trí nhớ và dồn việc chăm sóc lên một người. Khi cả gia đình cùng chia sẻ, ông bà và cha mẹ sẽ có những năm tháng tuổi già khỏe mạnh, vui vẻ và an yên bên con cháu.
