Nhiều người thu nhập trung bình không phải tiêu hoang, mà chỉ vì lương vừa về đã chi không theo thứ tự, đến cuối tháng không còn tiền tiết kiệm. Chia lương thành 6 quỹ ngay khi nhận lương sẽ giúp mỗi đồng tiền có nhiệm vụ riêng, từ chi tiêu thiết yếu, dự phòng, học tập đến hưởng thụ có kiểm soát.
- Chia tiền ngay khi nhận lương, đừng chờ cuối tháng còn dư mới tiết kiệm.
- Sáu quỹ phải cộng đúng 100 phần trăm lương, và quỹ thiết yếu luôn được ưu tiên trước.
- Khi lương thay đổi, điều chỉnh theo thứ tự ưu tiên, không cắt hết quỹ dự phòng và học tập cùng lúc.
Vì sao chia lương thành 6 quỹ lại hiệu quả với thu nhập trung bình
Người thu nhập trung bình thường đối mặt với một nghịch lý: lương đủ sống, nhưng khó tích lũy. Tiền nhà, tiền ăn, tiền đi lại, tiền điện nước và các khoản phát sinh chiếm phần lớn lương, nên nếu không chia trước, tiền tiết kiệm sẽ luôn là phần còn lại sau cùng, mà phần còn lại đó thường bằng không. Chia quỹ đảo ngược thứ tự này: tiền cho từng mục đích được tách ra trước, rồi mới chi tiêu trong giới hạn của từng quỹ.
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm các cách quản lý tiền cho gia đình và người đi làm, có thể tham khảo thêm các bài viết tại chuyên mục Tài Chính và chuyên mục Kinh Doanh của Báo Doanh Thu, hoặc bắt đầu từ trang chủ Báo Doanh Thu.
Sáu quỹ là gì và tỷ lệ gợi ý cho người mới bắt đầu
Sáu quỹ dưới đây là khung gợi ý cho người thu nhập trung bình, chưa có gánh nặng nợ lớn. Người dùng có thể điều chỉnh vài phần trăm cho hợp hoàn cảnh, nhưng nên giữ nguyên tắc tổng cộng bằng 100 phần trăm và không bỏ hẳn bất kỳ quỹ nào ngay từ đầu, trừ khi có lý do đặc biệt và chỉ trong thời gian ngắn.
- Quỹ thiết yếu 55 phần trăm: tiền nhà, điện, nước, ăn uống, đi lại, điện thoại và các khoản bắt buộc phải trả mỗi tháng.
- Quỹ dự phòng 10 phần trăm: tiền để dành cho việc đột xuất như ốm đau, hỏng xe, mất việc tạm thời hoặc chi phí phát sinh ngoài kế hoạch.
- Quỹ học tập và phát triển 10 phần trăm: tiền mua sách, khóa học, kỹ năng nghề nghiệp, ngoại ngữ hoặc công cụ làm việc giúp tăng thu nhập về sau.
- Quỹ hưởng thụ 10 phần trăm: tiền cà phê, ăn ngoài, xem phim, du lịch ngắn ngày và những niềm vui giúp tinh thần thoải mái, nhưng trong giới hạn.
- Quỹ cho đi và hiếu hỉ 5 phần trăm: tiền mừng cưới, thăm hỏi, giúp đỡ người thân và các khoản tình cảm không thể tránh trong đời sống.
- Quỹ đầu tư và tự do tài chính 10 phần trăm: tiền tích lũy dài hạn, gửi tiết kiệm có kỳ hạn hoặc đầu tư theo khả năng hiểu biết và mức chịu rủi ro của bản thân.
Ví dụ cụ thể với lương 12 triệu đồng mỗi tháng
Giả sử một người đi làm tại Hà Nội hoặc Thành phố Hồ Chí Minh nhận lương thực nhận 12.000.000 đồng mỗi tháng, chưa tính thưởng. Áp dụng đúng tỷ lệ gợi ý trên, số tiền chia cho từng quỹ sẽ như sau:
- Quỹ thiết yếu 55 phần trăm: 6.600.000 đồng, dùng cho tiền nhà trọ hoặc góp tiền nhà, ăn uống, xăng xe, điện nước và điện thoại.
- Quỹ dự phòng 10 phần trăm: 1.200.000 đồng, chuyển riêng ngay khi nhận lương và chỉ dùng khi có việc đột xuất.
- Quỹ học tập và phát triển 10 phần trăm: 1.200.000 đồng, dùng cho khóa học, sách vở hoặc chứng chỉ nghề nghiệp.
- Quỹ hưởng thụ 10 phần trăm: 1.200.000 đồng, dùng cho cà phê, ăn ngoài, giải trí và mua sắm nhỏ cho bản thân.
- Quỹ cho đi và hiếu hỉ 5 phần trăm: 600.000 đồng, để riêng cho đám cưới, thăm hỏi và giúp đỡ người thân.
- Quỹ đầu tư và tự do tài chính 10 phần trăm: 1.200.000 đồng, dùng để gửi tiết kiệm dài hạn hoặc tích lũy theo kế hoạch riêng.
Cách chia từng bước ngay trong ngày nhận lương
Bước 1: Ghi đúng số lương thực nhận
Ngay khi nhận lương, hãy ghi đúng số tiền thực nhận sau khi trừ bảo hiểm, thuế nếu có và các khoản trừ bắt buộc. Đừng chia theo lương ghi trên hợp đồng nếu số thực nhận thấp hơn, vì chia theo số ảo sẽ làm các quỹ thiếu tiền ngay từ đầu. Một dòng ghi chép đơn giản gồm ngày nhận lương và số tiền thực nhận là đủ cho bước này.
Bước 2: Tính số tiền từng quỹ bằng phép nhân đơn giản
Lấy lương thực nhận nhân với từng tỷ lệ: thiết yếu nhân 55 phần trăm, dự phòng nhân 10 phần trăm, học tập nhân 10 phần trăm, hưởng thụ nhân 10 phần trăm, cho đi nhân 5 phần trăm và đầu tư nhân 10 phần trăm. Người dùng có thể dùng máy tính trên điện thoại hoặc một bảng tính đơn giản, và lưu lại bảng tính đó để tháng sau chỉ cần thay số lương mới. Hãy kiểm tra lại tổng sáu quỹ có bằng đúng lương thực nhận hay không trước khi chuyển tiền.
Bước 3: Tách tiền ngay, đừng để chung một tài khoản
Sau khi tính xong, hãy chuyển tiền vào các tài khoản hoặc phong bì riêng ngay trong ngày nhận lương. Người dùng tài khoản ngân hàng có thể dùng các tài khoản phụ, ví tiền điện tử riêng hoặc phong bì tiền mặt cho từng quỹ, tùy thói quen. Nguyên tắc quan trọng là quỹ thiết yếu dùng cho chi tiêu hằng ngày, còn quỹ dự phòng và quỹ đầu tư nên để ở nơi ít tiện tay rút, để tránh dùng nhầm cho mua sắm theo cảm xúc.
Bước 4: Chi tiêu trong giới hạn từng quỹ, không vay chéo tùy tiện
Trong tháng, mỗi khoản chi đều gắn với một quỹ. Tiền ăn uống lấy từ quỹ thiết yếu, tiền cà phê lấy từ quỹ hưởng thụ, tiền mừng cưới lấy từ quỹ cho đi. Nếu một quỹ hết sớm, hãy dừng chi cho nhóm đó hoặc chờ sang tháng sau, thay vì lấy từ quỹ dự phòng một cách dễ dàng. Việc vay chéo chỉ nên xảy ra khi có việc thật sự đột xuất, và cần ghi rõ để tháng sau bù lại.
Điều chỉnh khi lương thay đổi: tăng lương và giảm lương xử lý khác nhau
Khi lương tăng, hãy áp dụng quy tắc giữ tỷ lệ và tăng tiền tuyệt đối cho mọi quỹ. Ví dụ lương tăng từ 12.000.000 đồng lên 15.000.000 đồng, quỹ thiết yếu sẽ tăng từ 6.600.000 đồng lên 8.250.000 đồng, quỹ dự phòng và quỹ đầu tư mỗi quỹ tăng từ 1.200.000 đồng lên 1.500.000 đồng. Người dùng không cần tăng mức sống lên ngay theo mức lương mới, mà nên để ít nhất một đến hai tháng làm quen, rồi mới quyết định có tăng chi tiêu thiết yếu hay không.
Khi lương giảm, ví dụ từ 12.000.000 đồng xuống 9.000.000 đồng, thứ tự điều chỉnh nên là: giảm quỹ hưởng thụ trước, giảm quỹ học tập xuống mức tối thiểu nhưng không cắt hẳn, giữ quỹ dự phòng ở mức có thể, và chỉ tăng tỷ lệ quỹ thiết yếu khi thật sự cần. Với lương 9.000.000 đồng, nếu giữ nguyên tỷ lệ, quỹ thiết yếu là 4.950.000 đồng, quỹ dự phòng 900.000 đồng, quỹ học tập 900.000 đồng, quỹ hưởng thụ 900.000 đồng, quỹ cho đi 450.000 đồng và quỹ đầu tư 900.000 đồng. Nếu tiền nhà và ăn uống đã vượt 4.950.000 đồng, người dùng có thể tạm chuyển 5 phần trăm từ quỹ hưởng thụ sang quỹ thiết yếu, để quỹ thiết yếu thành 60 phần trăm và quỹ hưởng thụ còn 5 phần trăm, trong khi vẫn giữ quỹ dự phòng và quỹ đầu tư.
Sai lầm thường gặp khi chia lương thành nhiều quỹ
Sai lầm đầu tiên là chia quá chi tiết và quá cứng nhắc ngay từ tháng đầu, khiến người dùng mệt mỏi và bỏ cuộc sau hai tuần. Hãy bắt đầu với đúng sáu quỹ gợi ý, dùng trong ít nhất hai tháng, rồi mới điều chỉnh tỷ lệ theo thực tế. Đừng tạo thêm mười quỹ nhỏ cho từng món đồ, vì càng nhiều quỹ càng khó theo dõi.
Sai lầm thứ hai là để tất cả tiền trong một tài khoản và chỉ chia trên giấy. Khi tiền vẫn nằm chung, cảm giác tiền còn nhiều sẽ khiến người dùng chi tiêu vượt quỹ mà không nhận ra. Tách tiền ra thành các tài khoản hoặc phong bì riêng là bước bắt buộc, không phải bước tùy chọn.
Lương tháng nào cũng khác nhau thì chia quỹ như thế nào?
Người có thu nhập không ổn định nên lấy mức lương trung bình của ba tháng gần nhất làm cơ sở chia quỹ, và chia tiền thưởng hoặc tháng lương cao hơn theo cùng tỷ lệ. Vào tháng lương thấp, hãy giảm quỹ hưởng thụ trước và giữ quỹ thiết yếu ở mức tối thiểu cần thiết. Vào tháng lương cao, đừng tăng chi tiêu ngay mà hãy bù lại quỹ dự phòng nếu tháng trước đã dùng đến.
Chia quỹ rồi mà cuối tháng vẫn thiếu tiền thì phải làm sao?
Trước hết, hãy xem quỹ nào thiếu và thiếu vì lý do gì, thay vì kết luận phương pháp không hiệu quả. Nếu quỹ thiết yếu thiếu vì tiền nhà quá cao so với lương, vấn đề nằm ở cơ cấu chi tiêu lớn, không phải ở cách chia quỹ. Nếu quỹ hưởng thụ thiếu vì mua sắm theo cảm xúc, cần đặt giới hạn chi tiêu theo tuần cho nhóm này. Nếu mọi quỹ đều thiếu, có thể lương thực nhận đã thấp hơn mức sống tối thiểu, và người dùng cần xem xét tăng thu nhập hoặc giảm một khoản chi lớn, thay vì chỉ điều chỉnh tỷ lệ nhỏ.
Kết luận
Chia lương thành 6 quỹ không làm lương tăng lên, nhưng làm cho mỗi đồng lương đi đúng chỗ và giúp người thu nhập trung bình nhìn rõ mình đang sống trong khả năng hay đang vượt quá khả năng. Hãy bắt đầu ngay tháng này với một bảng chia đơn giản, tách tiền ngay khi nhận lương, tổng kết cuối tháng trong 15 phút và điều chỉnh nhẹ theo từng thay đổi của thu nhập. Khi sáu quỹ đã thành thói quen, việc tiết kiệm sẽ không còn phụ thuộc vào ý chí từng ngày, mà trở thành một phần tự động của mỗi kỳ lương.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
