Tuần qua, giá dầu thế giới tăng mạnh, Brent tăng 6%, WTI tăng 2,3%, lên cao nhất gần 6 tháng. Một trong những cụm từ được nhắc nhiều nhất trong các bản tin là eo biển Hormuz, nơi các tàu dầu gặp sự cố và lượng dầu vận chuyển qua đây trở thành tâm điểm theo dõi. Vì sao một eo biển hẹp, dài chưa đến 200 ki lô mét, lại có thể quyết định giá xăng dầu cho cả thế giới, kể cả Việt Nam?
- Eo biển Hormuz là tuyến đường biển hẹp nối vịnh Ba Tư với biển Ả Rập, nơi một phần lớn dầu xuất khẩu của Trung Đông đi qua mỗi ngày.
- Tuần qua, lo ngại gián đoạn nguồn cung qua Hormuz, cùng các cuộc tấn công vào hạ tầng dầu khí Saudi Arabia, đã đẩy giá dầu lên cao nhất gần 6 tháng.
- Người Việt bị ảnh hưởng gián tiếp qua giá dầu thế giới, giá vận tải và giá hàng hóa, dù Việt Nam không nằm ngay cạnh eo biển này.
Eo biển Hormuz là gì và nằm ở đâu?
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran ở phía bắc và Oman cùng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất ở phía nam, nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và biển Ả Rập. Đây là tuyến đường biển duy nhất để dầu từ các nước vùng vịnh như Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, Qatar và chính Iran đi ra thị trường thế giới bằng đường biển.
Điểm đặc biệt là eo biển này rất hẹp, chỗ hẹp nhất chỉ khoảng 33 ki lô mét, và luồng tàu đi lại thực tế còn hẹp hơn. Chỉ cần một sự cố an ninh, một vụ tấn công tàu dầu, hoặc một tuyên bố đóng cửa eo biển, thị trường toàn cầu đã lo ngại nguồn cung bị cắt đứt, dù trên thực tế lượng dầu vận chuyển chưa giảm ngay.
Vì vậy, Hormuz không chỉ là một tuyến đường biển, mà còn là một điểm nghẽn chiến lược. Trong kinh tế năng lượng, điểm nghẽn là nơi mà chỉ cần gián đoạn nhỏ cũng tạo ra tác động lớn cho toàn hệ thống, giống như một cây cầu duy nhất bắc qua sông, chỉ cần cầu tắc là cả tuyến đường tê liệt.
Tuần qua đã xảy ra gì quanh Hormuz và Trung Đông?
Tuần qua, thị trường lo ngại nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông tăng lên rõ rệt. Lực lượng Houthi tại Yemen tấn công một trại huấn luyện quân sự và tiếp tục nhắm vào hạ tầng của Saudi Arabia. Đến ngày 21/10, một cuộc tấn công vào sân bay dân sự ở Dammam khiến một người thiệt mạng, 8 người bị thương, một vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái vào mỏ dầu của Saudi Arabia làm hai người thiệt mạng.
Cùng thời điểm, các tàu dầu bốc cháy khi đi qua eo biển Hormuz, và Bộ Biến đổi Khí hậu và Môi trường UAE thông báo phát hiện dầu tràn từ một tàu chở dầu ngoài khơi, ảnh hưởng đến các bãi biển thuộc tiểu vương quốc Umm Al Quwain, phía bắc Dubai. Cơ quan này không nêu nguyên nhân và chưa xác định được tàu chở dầu liên quan, nhưng sự cố này càng làm thị trường thêm nhạy cảm với bất kỳ tin tức nào về tuyến đường biển này.
Ở chiều ngoại giao, thị trường theo dõi cuộc gặp giữa Tổng thống Iran và người đứng đầu quân đội Pakistan, người đang làm trung gian hòa giải giữa Mỹ và Iran. Nỗ lực hòa giải từng giúp Mỹ và Iran đạt thỏa thuận tạm thời vào tháng 6, nhưng thỏa thuận nhanh chóng đổ vỡ khi giao tranh mới bùng phát chỉ vài tuần sau đó. Các nhà phân tích của ngân hàng ING trong báo cáo ngày 20/10 nhận định giá dầu vẫn ở mức cao do thị trường lo ngại những bất ổn hiện nay có thể làm gián đoạn nguồn cung.
Phân tích: vì sao tin tức Hormuz đẩy giá dầu nhanh hơn cung cầu thật?
Theo dữ liệu phân tích từ Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), giá dầu phản ứng với tin tức Hormuz nhanh hơn nhiều so với thay đổi cung cầu thật, vì ba lý do. Thứ nhất, thị trường dầu giao dịch theo kỳ vọng tương lai, nhà đầu tư mua bán dựa trên rủi ro có thể xảy ra, chứ không chờ đến khi nguồn cung thật sự giảm. Một tin tấn công là đủ để giá tăng trong một phiên, dù lượng dầu xuất khẩu hôm đó chưa thay đổi.
Thứ hai, lượng dầu dự trữ đệm của thế giới đang mỏng hơn trước. Lượng dầu thô dự trữ của Mỹ giảm 3,06 triệu thùng trong tuần trước, xuống còn 412,5 triệu thùng, mức giảm lớn hơn nhiều so với dự báo. Kho dự trữ chiến lược của Mỹ đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 1982, sau khi Mỹ phê duyệt xuất tối đa 400.000 thùng dầu thô theo cơ chế trao đổi khẩn cấp để ứng phó gián đoạn nguồn cung cho nhà máy lọc dầu Lake Charles. Khi đệm mỏng, thị trường càng nhạy cảm với rủi ro.
Thứ ba, các chuyên gia cho rằng đà tăng lưu lượng xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz có thể chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, do Iran có khả năng gia tăng các cuộc tấn công trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào ngày 3/11. Ông Bjarne Schieldrop, chuyên gia phân tích tại ngân hàng SEB, và ông Andrew Lipow, Chủ tịch công ty tư vấn Lipow Oil Associates, đều cảnh báo tình hình qua Hormuz có thể thay đổi bất cứ lúc nào, dù lượng dầu vận chuyển qua đây đã tăng lên trong tuần qua.
Ở chiều ngược lại, đàm phán hòa bình giữa Nga và Ukraine do Mỹ làm trung gian có thể nối lại sớm nhất vào tháng tới, theo thông báo ngày 21/10 từ Điện Kremlin. Nga là nhà sản xuất dầu thô lớn thứ ba thế giới trong năm 2025, sau Mỹ và Saudi Arabia, nên nếu đạt được thỏa thuận, lượng dầu Nga xuất khẩu có thể tăng lên và giảm bớt áp lực cho thị trường. Tuy nhiên, đây vẫn là kịch bản tương lai, chưa đủ để át đi rủi ro hiện tại ở Trung Đông.
Người Việt bị ảnh hưởng ra sao từ một eo biển xa xôi?
Việt Nam nhập khẩu một phần dầu thô và sản phẩm dầu, đồng thời giá bán lẻ trong nước tham chiếu giá thế giới, nên khi giá dầu thế giới tăng vì Hormuz, giá xăng dầu trong nước cũng chịu áp lực tăng ở các kỳ điều hành sau. Kỳ điều hành ngày 22/10 đã cho thấy sự phân hóa: xăng giảm, nhưng dầu diesel tăng 444 đồng một lít lên 29.550 đồng một lít, dầu mazut tăng 1.238 đồng một ki lô gam.
Tác động lan truyền theo chuỗi: giá dầu tăng làm chi phí vận tải tăng, chi phí vận tải tăng làm giá hàng hóa tăng, đặc biệt là hàng vận chuyển đường dài và thực phẩm tươi sống. Người dân ở Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM có thể không theo dõi tin tức Hormuz mỗi ngày, nhưng sẽ cảm nhận được qua giá cước giao hàng, giá vé xe khách và giá một số mặt hàng tiêu dùng nếu đà tăng của dầu còn kéo dài.
Cách ứng phó thực tế nhất với người dân là tiết kiệm nhiên liệu, bảo dưỡng xe, chạy đều ga, gom đơn giao hàng và theo dõi kỳ điều hành tiếp theo, thay vì hoảng loạn tích trữ nhiên liệu. Với doanh nghiệp, cần tính lại giá cước theo tháng và tối ưu tuyến đường, vì biến động qua Hormuz có thể kéo dài nhiều tuần, không phải chỉ một phiên.
Độc giả có thể theo dõi thêm các bài phân tích thị trường và giá dầu tại chuyên mục Tài Chính và Đầu Tư và chuyên mục Thị Trường Tiêu Dùng trên Báo Doanh Thu.
Câu hỏi thường gặp
Eo biển Hormuz có thể bị đóng cửa hoàn toàn không?
Về lý thuyết, một quốc gia ven biển có thể tuyên bố phong tỏa, nhưng đóng cửa hoàn toàn Hormuz sẽ ảnh hưởng đến chính nước đó và toàn bộ thương mại toàn cầu, nên thị trường thường tính đến kịch bản gián đoạn một phần, chậm trễ và rủi ro bảo hiểm tăng cao, hơn là đóng cửa tuyệt đối kéo dài.
Vì sao giá dầu tăng ngay cả khi lượng dầu qua Hormuz chưa giảm?
Vì thị trường dầu giao dịch theo kỳ vọng và rủi ro tương lai. Nhà đầu tư trả thêm tiền để phòng ngừa rủi ro gián đoạn, chi phí bảo hiểm tàu dầu tăng, và các nhà nhập khẩu mua trước để dự trữ, tất cả đều đẩy giá lên trước khi cung thật sự giảm.
Người dân Việt Nam nên làm gì khi nghe tin Hormuz căng thẳng?
Nên bình tĩnh theo dõi kỳ điều hành giá xăng dầu tiếp theo, tiết kiệm nhiên liệu và chi tiêu hợp lý, không tích trữ xăng dầu tại nhà vì không an toàn. Doanh nghiệp vận tải nên tính lại cước và tuyến đường, thay vì chờ giá hạ mới điều chỉnh.
Kết luận, eo biển Hormuz nhỏ bé nhưng lại là điểm nghẽn quyết định giá dầu thế giới, vì nó là cửa ngõ duy nhất cho dầu vùng vịnh đi ra biển lớn. Tuần qua, kết hợp với các cuộc tấn công ở Saudi Arabia, dự trữ Mỹ giảm và kho dự trữ chiến lược xuống thấp nhất từ năm 1982, rủi ro qua Hormuz đã đẩy giá dầu lên cao nhất gần 6 tháng. Hiểu được cơ chế này giúp người Việt không bị bất ngờ khi giá xăng dầu trong nước biến động ở kỳ điều hành sau.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
