Đi xe máy đường đèo lần đầu vừa háo hức vừa lo lắng: dốc cao, cua gấp, sương mù và xe tải ngược chiều đều là những thứ không gặp khi đi trong phố. Bài viết này hướng dẫn cách đi đèo an toàn cho người mới, từ chuẩn bị xe, chọn số khi lên xuống dốc, dùng phanh đúng cách đến xử lý tình huống bất ngờ trên đường núi.
Anh Minh ở TP. Hồ Chí Minh lần đầu chạy xe máy lên Đà Lạt đã mắc đủ lỗi của người mới: lên dốc để số cao nên xe ì và suýt tắt máy giữa dốc, xuống dốc bóp phanh trước liên tục khiến phanh nóng và mất ăn dần, vào cua thì lấn sang làn ngược chiều vì ôm cua quá rộng. May mắn là anh đi chậm nên mọi sự cố chỉ dừng ở mức hú vía. Sau chuyến đó anh mới hiểu đi đèo không cần chạy nhanh hay kỹ thuật cao siêu, mà cần hiểu đúng vài nguyên tắc về số, phanh và tầm nhìn. Những nguyên tắc đó chính là nội dung của bài viết này.
- Nguyên tắc quan trọng nhất khi đi đèo là lên dốc dùng số thấp để xe có lực kéo, xuống dốc dùng số thấp để hãm tốc bằng động cơ thay vì rà phanh liên tục.
- Phanh trên đèo phải dùng cả hai phanh, phanh nhấp nhả từng nhịp, tuyệt đối không bóp chết phanh trước khi đang vào cua hoặc xuống dốc dài.
- Đi đèo an toàn là đi đúng làn, giữ tốc độ chậm hơn khả năng quan sát, và dừng nghỉ khi mệt hoặc khi sương mù dày đặc.
Vì sao đường đèo nguy hiểm hơn với người mới
Đường đèo khác đường phố ở ba điểm: độ dốc thay đổi liên tục, tầm nhìn bị che khuất ở cua gấp, và mặt đường thường xấu hơn với cát, đá dăm và nước đọng sau mưa. Người mới đi phố quen với việc phanh gấp và tăng tốc nhanh, nhưng trên đèo phanh gấp dễ làm trượt bánh, còn tăng tốc nhanh trước cua gấp dễ lấn làn. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), phần lớn tai nạn đèo của người mới không đến từ tốc độ cao tuyệt đối, mà từ việc xử lý sai ở những đoạn dốc và cua mà người lái chưa kịp quan sát hết.
Một rủi ro nữa là phanh mất tác dụng do quá nóng. Xuống dốc dài mà rà phanh liên tục làm má phanh nóng lên, lực phanh giảm dần, người lái càng bóp mạnh thì phanh càng kém ăn. Đây là hiện tượng nhiều người mới không biết, vì đi trong phố hiếm khi phanh liên tục đủ lâu để phanh nóng đến mức đó.
Thời tiết trên núi cũng thay đổi nhanh: nắng ở chân đèo nhưng sương mù dày ở đỉnh đèo, mưa bất chợt làm mặt đường trơn. Người đi đèo lần đầu nên chuẩn bị tinh thần cho việc thời tiết xấu bất ngờ và có phương án dừng nghỉ, thay vì cố chạy tiếp trong tầm nhìn kém.
Hướng dẫn từng bước: đi xe máy đường đèo an toàn cho người mới
- Bước 1: Kiểm tra xe kỹ trước khi lên đèo. Kiểm tra phanh trước và sau, lốp còn gai và đủ hơi, đèn pha và đèn hậu hoạt động, dầu máy và nước mát đủ mức. Xe đi đèo cần phanh tốt hơn xe đi phố, vì phanh là thứ cứu người lái ở dốc dài. Nếu phanh đã mòn hoặc lốp đã nhẵn, hãy thay trước chuyến đi.
- Bước 2: Lên dốc bằng số thấp, giữ ga đều. Với xe số, lên dốc nên về số 2 hoặc số 1 tùy độ dốc, giữ ga đều và không đổi số giữa dốc. Với xe tay ga, giữ ga ổn định, tránh thốc ga rồi nhả ga liên tục. Lên dốc bằng số cao làm xe ì, dễ tắt máy giữa dốc, lúc đó khởi hành lại trên dốc rất khó với người mới.
- Bước 3: Xuống dốc dùng số thấp để hãm bằng động cơ. Xuống dốc dài nên về số thấp để động cơ ghì xe lại, tốc độ giữ ở mức chậm và ổn định. Phanh chỉ dùng để hỗ trợ, bóp nhấp nhả từng nhịp ngắn, không rà phanh liên tục. Với xe tay ga không có số thấp, nên bóp phanh từng nhịp và cho xe nghỉ ở đoạn bằng phẳng nếu thấy phanh bắt đầu kém ăn.
- Bước 4: Vào cua chậm, đúng làn, nhìn xa. Trước cua gấp, giảm tốc độ từ xa, đi sát phần đường bên phải của mình, không lấn làn ngược chiều dù đường vắng. Mắt nhìn về cuối cua để đoán hướng đường, không nhìn xuống bánh xe. Tuyệt đối không phanh gấp khi đang nghiêng xe trong cua, vì bánh dễ trượt ngang.
- Bước 5: Giữ khoảng cách lớn với xe trước và xe tải. Trên đèo, xe tải và xe khách thường lấn làn khi ôm cua, xe trước có thể phanh gấp vì ổ gà hoặc đá rơi. Giữ khoảng cách gấp đôi bình thường để có thời gian phản ứng, và không vượt xe khác ở đoạn cua khuất tầm nhìn dù đường có vẻ vắng.
- Bước 6: Xử lý sương mù và mưa trơn. Khi gặp sương mù dày, bật đèn pha cốt, giảm tốc độ, bám theo vạch kẻ đường bên phải và không bật đèn pha xa vì ánh sáng sẽ dội ngược vào mắt. Khi mưa làm đường trơn, tránh vạch sơn trắng, nắp cống và vệt dầu, phanh nhẹ và sớm hơn bình thường.
- Bước 7: Dừng nghỉ đúng lúc, không cố sức. Cứ khoảng 40 đến 60 phút chạy đèo nên dừng nghỉ một lần ở đoạn bằng phẳng, tránh dừng ở cua gấp hoặc nơi đất đá dễ rơi. Nghỉ ngơi giúp người lái tỉnh táo và phanh có thời gian nguội lại. Nếu mệt, buồn ngủ hoặc sương quá dày, hãy dừng hẳn và chờ thời tiết tốt hơn thay vì cố chạy tiếp.
So sánh bằng danh sách: đi đèo bằng xe số, xe tay ga và xe côn tay
Xe số là lựa chọn dễ nhất cho người mới đi đèo, vì có thể chủ động chọn số thấp khi lên và xuống dốc. Nhược điểm là phải thao tác chân tay nhiều, người chưa quen có thể lúng túng khi đổi số giữa dốc. Nhưng nếu đã quen xe số trong phố, đi đèo bằng xe số sẽ rất chủ động.
Xe tay ga tiện và nhẹ nhàng nhưng khó hãm tốc bằng động cơ khi xuống dốc dài, nên người lái phải phanh nhấp nhả cẩn thận và cho phanh nghỉ thường xuyên. Xe tay ga phù hợp với đèo ngắn và dốc vừa, còn đèo dài và dốc cao thì người mới nên cân nhắc kỹ.
Xe côn tay cho khả năng kiểm soát tốt nhất, nhưng đòi hỏi kỹ năng côn số thành thạo. Người mới chưa quen côn tay rất dễ tắt máy giữa dốc hoặc buông côn đột ngột làm xe giật. Chỉ nên đi đèo bằng côn tay khi đã thật sự quen xe trong phố và trên dốc nhỏ.
Sai lầm thường gặp khi đi xe máy đường đèo lần đầu
Sai lầm đầu tiên là xuống dốc về số 0 hoặc bóp côn thả trôi để tiết kiệm xăng. Khi đó xe không còn lực hãm của động cơ, tốc độ tăng nhanh và toàn bộ việc giảm tốc dồn lên phanh, phanh nóng rất nhanh. Xuống dốc luôn phải để số thấp và để động cơ ghì xe lại.
Sai lầm thứ hai là bóp chết phanh trước khi gặp tình huống bất ngờ. Phanh trước cho lực phanh mạnh nhưng bóp chết khi xe đang nghiêng hoặc đường trơn sẽ làm bánh trước trượt và ngã. Hãy phanh cả hai phanh, lực phanh sau nhiều hơn một chút khi đường trơn, và phanh từng nhịp thay vì bóp chết.
Sai lầm thứ ba là chạy theo đoàn hoặc chạy theo xe trước mà không giữ tốc độ của mình. Người mới hay cố bám theo bạn đi nhanh hơn, rồi vào cua quá tốc độ và lấn làn. Đi đèo nên chạy theo khả năng của mình, hẹn điểm tập kết ở cuối đèo thay vì bám sát nhau suốt đường.
Câu hỏi thường gặp
Người mới có nên đi đèo một mình không?
Nên đi cùng người có kinh nghiệm trong lần đầu, hoặc ít nhất đi trong đoàn nhỏ có người dẫn đường. Đi một mình vẫn được nếu chọn đèo ngắn, dốc vừa và đi ban ngày, nhưng cần báo trước lịch trình cho người nhà và mang đủ đồ sửa xe cơ bản.
Đi đèo ban đêm có an toàn cho người mới không?
Không nên, vì tầm nhìn kém, sương mù về đêm dày hơn và khó phát hiện ổ gà hay đá rơi. Người mới nên đi đèo vào ban ngày, xuất phát sớm để đến nơi trước khi trời tối.
Xe tay ga xuống dốc dài thì làm sao để phanh không nóng?
Phanh nhấp nhả từng nhịp, không rà liên tục, và dừng nghỉ ở đoạn bằng phẳng mỗi khi thấy phanh bắt đầu kém ăn. Nếu phanh đã nóng và kém hẳn, hãy dừng hẳn cho phanh nguội, không cố chạy tiếp xuống dốc.
Kết luận
Đi xe máy đường đèo lần đầu không cần kỹ thuật cao siêu, mà cần đi chậm, đúng số và đúng làn. Chuẩn bị xe kỹ, lên dốc số thấp, xuống dốc hãm bằng động cơ, vào cua đúng làn và dừng nghỉ khi mệt, người mới hoàn toàn có thể chinh phục đường đèo an toàn và tận hưởng cảnh núi. Chuyến đèo đầu tiên an toàn sẽ là nền tảng cho những chuyến đi xa hơn sau này.
Xem thêm: Xe và giao thông, Mẹo vặt và thủ thuật, Thể thao
