Sapo: Nhiều gia đình trẻ tiêu hết lương tháng 13 trong vài ngày sắm Tết vì không có kế hoạch rõ ràng. Quà biếu, mâm cỗ, tiền lì xì gộp lại thành con số lớn khiến ví tiền "kêu cứu" sau kỳ nghỉ. Bài viết này hướng dẫn 7 bước lập kế hoạch chi tiêu Tết đơn giản, giúp gia đình trẻ đón xuân trọn vẹn mà không vượt ngân sách.
3 điều cần nhớ
- Ghi mọi khoản chi ra trước: lập danh sách đầy đủ các khoản chi Tết và ước tính số tiền từng khoản trước khi đi mua sắm, thay vì chi tiêu theo cảm hứng.
- Đặt trần ngân sách rõ ràng: tổng chi Tết không nên vượt quá 30-40% thu nhập một tháng của gia đình, và luôn để riêng một khoản dự phòng cho các tình huống phát sinh.
- Chuẩn bị càng sớm càng tốt: bắt đầu lên kế hoạch từ tháng 11-12 âm lịch để săn được giá tốt, tránh mua sắm vội vàng những ngày cận Tết khi giá cả leo thang.
Vì sao gia đình trẻ dễ "cháy túi" mỗi dịp Tết
Theo Tổng cục Thống kê, sức mua của người dân thường tăng mạnh vào quý IV và dịp Tết Nguyên đán, khi nhu cầu mua sắm thực phẩm, quà biếu và trang trí nhà cửa tăng cao. Với các gia đình trẻ ở thành phố, áp lực chi tiêu Tết còn đến từ nhiều phía: phải về quê ăn Tết, biếu quà hai bên nội ngoại, lì xì con cháu và họ hàng, sắm sửa quần áo mới cho cả nhà. Mỗi khoản nhìn riêng đều nhỏ, nhưng gộp lại dễ vượt xa thu nhập một tháng.
Phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) về thói quen chi tiêu dịp lễ Tết cho thấy ba nguyên nhân chính khiến gia đình trẻ "cháy túi". Thứ nhất, không có danh sách chi tiêu: đi chợ Tết thấy gì cũng mua, quà biếu mua theo cảm tính thay vì theo ngân sách định trước. Thứ hai, tâm lý "Tết một năm có một lần" khiến nhiều người tự cho phép mình chi mạnh tay, rồi sau Tết phải thắt lưng buộc bụng cả tháng để bù lại. Thứ ba, mua sắm quá muộn: những ngày 27-29 Tết, giá thực phẩm và hoa quả thường tăng 20-40% so với đầu tháng Chạp, khiến cùng một giỏ hàng phải trả đắt hơn rất nhiều.
Một sai lầm phổ biến khác là dùng tiền tiết kiệm hoặc vay tiêu dùng để chi cho Tết. Điều này biến kỳ nghỉ thành gánh nặng tài chính kéo dài sang cả quý I năm mới, trong khi Tết đáng lẽ phải là dịp nghỉ ngơi, đoàn viên bên gia đình.
Nguyên tắc vàng khi lập ngân sách Tết
Trước khi đi vào 7 bước cụ thể, gia đình trẻ cần nắm vững ba nguyên tắc vàng.
Thứ nhất, tiền Tết không được "ăn" vào tiền sinh hoạt thiết yếu. Nguồn chi cho Tết nên là lương tháng 13 hoặc khoản thưởng Tết, không phải tiền thuê nhà, tiền học phí của con hay quỹ dự phòng khẩn cấp. Nếu thu nhập năm nay eo hẹp, hãy chủ động thu hẹp quy mô Tết thay vì vay mượn để "làm cho bằng người ta".
Thứ hai, đặt trần chi theo tỷ lệ thu nhập. Một gợi ý dễ nhớ: tổng chi Tết tối đa bằng 30-40% thu nhập một tháng của cả gia đình. Ví dụ, hai vợ chồng thu nhập 25 triệu đồng mỗi tháng thì trần chi Tết khoảng 8-10 triệu đồng. Con số này là căn cứ rõ ràng mỗi khi bạn định chi thêm một khoản nào đó ngoài dự kiến.
Thứ ba, luôn để dành 10% cho phát sinh. Khách đến chơi đột xuất, con ốm, xe hỏng giữa đường về quê... là những tình huống rất dễ xảy ra dịp Tết. Khoản dự phòng này giúp bạn xử lý phát sinh mà không phải rút thêm tiền tiết kiệm. Để quản lý tiền lương hiệu quả quanh năm chứ không chỉ dịp Tết, bạn có thể tham khảo công thức chia lương thành 6 hũ cho người mới đi làm.
7 bước lập kế hoạch chi tiêu Tết cho gia đình trẻ
- Bước 1: Liệt kê đầy đủ các nhóm chi tiêu Tết. Ngồi xuống cùng nhau và viết ra tất cả các khoản: thực phẩm ngày Tết (bánh chưng, giò chả, mứt, hạt dưa...), quà biếu hai bên nội ngoại, tiền lì xì, quần áo mới, trang trí nhà cửa, tiền về quê (xăng xe, vé tàu xe), tiền mừng đám cưới hoặc thăm hỏi nếu có, và một khoản cho việc đi chơi, du xuân. Đừng bỏ sót những khoản "vặt" như tiền gửi xe, tiền mua hoa quả cúng — chính những khoản vặt này mới là thủ phạm khiến ngân sách vỡ kế hoạch.
- Bước 2: Ước tính số tiền cho từng nhóm và đặt tổng trần. Ghi số tiền dự kiến bên cạnh từng khoản, dựa trên giá cả thực tế năm ngoái và khảo sát nhanh giá hiện tại ở chợ, siêu thị. Sau đó cộng tổng và so với trần 30-40% thu nhập đã đặt ra. Nếu tổng vượt trần, đừng vội tăng trần — hãy quay lại cắt giảm từng nhóm: chọn quà biếu thiết thực thay vì quà đắt tiền, nấu ít món nhưng chất lượng thay vì mâm cỗ ê hề. Việc cắt giảm trên giấy bao giờ cũng dễ hơn cắt giảm khi đã mua sắm.
- Bước 3: Rút kinh nghiệm từ cái Tết năm ngoái. Lục lại trí nhớ hoặc ghi chép năm ngoái: khoản nào chi nhiều nhất? Khoản nào mua rồi không dùng đến? Nhiều gia đình nhận ra mình mua quá nhiều bánh kẹo rồi phải bỏ đi sau Tết, hoặc mua quần áo mới cho cả nhà nhưng các con chỉ mặc một lần. Ghi lại 3 bài học lớn nhất và dán vào tủ lạnh để nhắc mình trong suốt mùa mua sắm.
- Bước 4: Lập danh sách lì xì chi tiết. Tiền lì xì là khoản dễ vỡ kế hoạch nhất vì mang tính xã hội. Hãy lập danh sách cụ thể: mừng tuổi bố mẹ hai bên bao nhiêu, mỗi cháu bao nhiêu, đồng nghiệp và hàng xóm bao nhiêu. Chuẩn bị sẵn phong bao với các mệnh giá khác nhau (20.000, 50.000, 100.000, 200.000 đồng) để không bị động khi gặp người không có trong danh sách. Nguyên tắc: lì xì là tấm lòng, không phải cuộc đua — đừng vay tiền để mừng tuổi cho "oai".
- Bước 5: Mua sắm sớm và săn khuyến mãi. Bắt đầu mua từ đầu tháng Chạp: đồ khô (miến, măng, nấm hương), bánh kẹo, nước ngọt mua sớm vừa rẻ vừa tránh chen lấn. Theo dõi các chương trình khuyến mãi của siêu thị và chợ đầu mối, mua gộp với anh chị em trong nhà để được giá sỉ. Với thực phẩm tươi, chốt danh sách trước 25 Tết và đi chợ một lần duy nhất vào 27-28 Tết — mỗi lần đi chợ thêm là một lần phát sinh ngoài kế hoạch.
- Bước 6: Tối ưu mâm cỗ và trang trí bằng đồ tự làm. Thay vì đặt mâm cỗ sẵn giá cao, gia đình trẻ có thể tự nấu những món truyền thống đơn giản: thịt kho trứng, canh khổ qua, dưa hành muối... vừa ngon vừa tiết kiệm gần một nửa chi phí. Trang trí nhà bằng hoa tươi mua ở chợ đầu mối và đồ handmade của các con thay vì thuê dịch vụ đắt đỏ. Nếu gia đình có kế hoạch họp mặt đông người, bạn có thể tham khảo cách tổ chức buổi họp mặt gia đình cuối năm tiết kiệm mà vẫn ấm cúng.
- Bước 7: Ghi chép chi thực tế và đối chiếu hằng ngày. Trong suốt những ngày Tết, ghi lại mọi khoản đã chi vào sổ tay hoặc ứng dụng trên điện thoại, cuối mỗi ngày đối chiếu với ngân sách đã lập. Việc này giúp bạn phát hiện sớm khi một nhóm chi sắp vượt trần để kịp điều chỉnh. Sau Tết, tổng kết lại: tổng chi bao nhiêu, vượt hay tiết kiệm được bao nhiêu, bài học cho năm sau là gì. Đây cũng là dịp tốt để dạy con cách quản lý tiền lì xì — một bài học tài chính đầu đời rất ý nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Gia đình thu nhập 15 triệu đồng mỗi tháng thì nên chi Tết bao nhiêu là hợp lý?
Đáp: Theo nguyên tắc 30-40%, trần chi Tết khoảng 4,5-6 triệu đồng, bao gồm cả tiền về quê. Nếu phải về quê xa, hãy ưu tiên tiền đi lại và quà biếu bố mẹ, cắt giảm các khoản trang trí, mua sắm không cần thiết. Tết ấm cúng không nằm ở số tiền chi ra mà ở sự sum họp của cả gia đình.
Hỏi: Có nên dùng thẻ tín dụng để chi tiêu Tết rồi trả dần sau Tết không?
Đáp: Không nên, trừ khi bạn chắc chắn trả hết dư nợ trong kỳ miễn lãi. Lãi suất thẻ tín dụng rất cao, và việc "trả dần" dễ kéo dài thành nợ xấu. Tốt hơn là chi trong khả năng và thu hẹp quy mô Tết cho phù hợp với thu nhập thực tế của gia đình.
Hỏi: Làm sao để từ chối khéo khi bị rủ chi những khoản ngoài kế hoạch?
Đáp: Hãy viện cớ ngân sách đã chốt: "Năm nay vợ chồng em đã lên kế hoạch chi tiêu rồi, để dịp khác nhé". Nói trước với người thân về kế hoạch tiết kiệm của gia đình ngay từ đầu tháng Chạp, mọi người sẽ thông cảm và không rủ rê thêm những khoản phát sinh.
Kết luận
Chi tiêu Tết không vượt ngân sách không có nghĩa là ăn Tết đạm bạc, mà là chi tiêu có chủ đích: biết mình chi cho điều gì, chi bao nhiêu và vì sao. Với 7 bước trên, gia đình trẻ hoàn toàn có thể đón một cái Tết đủ đầy, ấm cúng mà ví tiền vẫn an toàn sau kỳ nghỉ. Hãy bắt đầu từ năm nay: ngồi xuống cùng nhau, viết ra kế hoạch và kiên trì thực hiện. Chúc gia đình bạn một năm mới an khang, tài chính vững vàng!
