Nhiều cha mẹ muốn con biết làm việc nhà nhưng không biết bắt đầu từ đâu: giao việc gì cho con 4 tuổi, việc gì cho con 10 tuổi, làm sao để con làm việc nhà vui vẻ. Bài viết gợi ý 6 nhóm việc phù hợp từng độ tuổi, cách khen thưởng và duy trì thói quen, cùng 5 sai lầm khiến con chán việc nhà.
- Trẻ 3 đến 5 tuổi hợp với việc đơn giản như cất đồ chơi, lau bàn; trẻ 6 đến 9 tuổi tự dọn phòng, tưới cây; trẻ 10 đến 12 tuổi nấu món đơn giản, giặt phơi; tuổi teen đảm nhận việc nhà theo tuần.
- Việc nhà chỉ thành thói quen khi cha mẹ giao việc cụ thể, làm mẫu trước, khen đúng lúc và kiên trì ít nhất 3 đến 4 tuần.
- 5 sai lầm lớn nhất là giao việc quá sức, chê con làm chưa tốt rồi làm lại hộ, dùng việc nhà làm hình phạt, thay đổi quy tắc liên tục và kỳ vọng con làm hoàn hảo ngay lần đầu.
Vì sao nên dạy con làm việc nhà từ sớm
Việc nhà là trường học đầu tiên dạy trẻ về trách nhiệm. Khi một đứa trẻ tự cất đồ chơi của mình, bé học rằng mình phải chịu trách nhiệm với những gì mình dùng. Khi trẻ lớn hơn tự nấu một món ăn đơn giản, trẻ học cách lập kế hoạch và tự hào về thành quả của mình. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), trẻ được giao việc nhà phù hợp với độ tuổi thường tự tin hơn vì đã quen tự lo liệu việc cơ bản.
Ngược lại, nếu cha mẹ làm thay con mọi việc vì sợ con làm hỏng, trẻ sẽ lớn lên với tâm lý ỷ lại, ngại việc khó và thiếu kỹ năng tự chăm sóc bản thân.
6 nhóm việc nhà phù hợp theo từng độ tuổi
Nhóm 1: Trẻ 3 đến 5 tuổi, việc đơn giản và vui như chơi. Ở độ tuổi này, trẻ thích bắt chước người lớn và coi việc nhà là trò chơi. Cha mẹ nên giao những việc ngắn, dễ thấy kết quả ngay: cất đồ chơi vào giỏ sau khi chơi, lau bàn ăn bằng khăn ẩm, gấp khăn mặt, bỏ quần áo bẩn vào giỏ, tưới cây bằng bình nhỏ. Mỗi việc chỉ mất 2 đến 3 phút, và cha mẹ nên làm cùng con thay vì đứng ngoài chỉ đạo.
Trẻ 3 đến 5 tuổi hợp với việc ngắn và vui như cất đồ chơi vào giỏ, cha mẹ nên làm cùng con thay vì chỉ đứng ngoài chỉ đạo. (Ảnh minh họa)
Nhóm 2: Trẻ 6 đến 9 tuổi, tự dọn phòng và phụ việc bếp. Trẻ tiểu học đã đủ khéo léo để làm nhiều việc hơn: tự gấp chăn gối mỗi sáng, dọn bàn học, sắp xếp cặp sách, phụ mẹ dọn bàn ăn, rửa rau và tưới cây. Cha mẹ có thể giao cho con một "khu vực trách nhiệm" cố định, ví dụ giữ góc học tập gọn gàng và tưới chậu cây ở ban công.
Nhóm 3: Trẻ 10 đến 12 tuổi, nấu ăn đơn giản và giặt phơi. Trẻ cuối tiểu học và đầu trung học cơ sở có thể học nấu cơm, luộc trứng, làm salad, rửa bát, giặt và phơi quần áo, lau nhà và dọn nhà vệ sinh. Đây là lúc dạy con dùng dao, bếp và bàn là một cách an toàn, với sự giám sát của người lớn trong những lần đầu. Cha mẹ nên cho con tự chọn một món ăn đơn giản để nấu cho cả nhà vào cuối tuần.
Trẻ 10 đến 12 tuổi đã có thể tự tưới cây, giặt phơi quần áo và nấu những món đơn giản dưới sự hướng dẫn của người lớn. (Ảnh minh họa)
Nhóm 4: Tuổi teen, đảm nhận việc nhà theo tuần. Trẻ vị thành niên có thể đảm nhận lịch việc nhà cố định theo tuần: dọn nhà, nấu hai bữa tối, đi chợ cùng cha mẹ, chăm sóc em nhỏ trong thời gian ngắn, quản lý việc giặt giũ của bản thân. Ở độ tuổi này, việc nhà nên gắn với quyền tự chủ: con được chọn ngày làm việc trong tuần và được góp ý về thực đơn gia đình.
Nhóm 5: Việc chung cả nhà cùng làm. Ngoài việc riêng theo tuổi, mỗi gia đình nên có những việc chung: dọn nhà cuối tuần, nấu bữa tối sum họp, chăm sóc cây cảnh và vật nuôi. Việc chung giúp trẻ hiểu việc nhà là trách nhiệm chung của cả gia đình. Cha mẹ làm gương là yếu tố quyết định: trẻ sẽ khó coi trọng việc nhà nếu thấy cha mẹ luôn đùn đẩy việc nhà cho nhau.
Nhóm 6: Việc theo sở thích và năng khiếu của con. Mỗi đứa trẻ có một sở thích riêng: có trẻ thích nấu ăn, có trẻ thích trồng cây, có trẻ thích sắp xếp đồ đạc. Cha mẹ nên giao cho con nhiều việc đúng sở thích hơn, để con có cảm giác việc nhà là niềm vui chứ không phải gánh nặng.
Cách khen thưởng và duy trì thói quen việc nhà
Khen thưởng đúng cách là chìa khóa để việc nhà thành thói quen lâu dài. Nguyên tắc quan trọng nhất là khen hành vi cụ thể, không khen chung chung. Thay vì nói "Con ngoan quá", hãy nói "Hôm nay con tự gấp chăn ngay khi thức dậy, mẹ rất vui".
Bảng sao việc nhà giúp trẻ nhìn thấy tiến bộ của mình mỗi ngày, cha mẹ nên khen cụ thể hành vi tốt thay vì khen chung chung. (Ảnh minh họa)
Bảng sao việc nhà là công cụ đơn giản mà hiệu quả với trẻ dưới 10 tuổi. Mỗi lần con hoàn thành việc được giao, con được dán một ngôi sao lên bảng. Khi đủ số sao trong tuần, con được chọn một phần thưởng nhỏ như đi công viên hoặc xem phim cùng gia đình. Phần thưởng nên là trải nghiệm chung của gia đình thay vì đồ chơi đắt tiền.
Duy trì thói quen cần sự kiên trì của cha mẹ. Một thói quen mới cần ít nhất 3 đến 4 tuần lặp lại đều đặn. Trong thời gian này, cha mẹ cần nhắc nhở nhẹ nhàng mỗi ngày và giữ giờ giấc cố định cho việc nhà, ví dụ dọn phòng trước khi ăn tối. Nếu con quên, hãy nhắc bằng câu hỏi thay vì mệnh lệnh: "Con nhớ hôm nay mình cần làm gì trước khi ăn tối không?" sẽ hiệu quả hơn "Đi dọn phòng ngay!".
Bài viết dạy con tự lập buổi sáng trước khi đi học gợi ý 6 thói quen buổi sáng cha mẹ có thể rèn cho con trong 4 tuần, trong đó việc tự gấp chăn và chuẩn bị cặp sách chính là những việc nhà đầu tiên trong ngày. Bài viết dạy con học bài tập trung ở nhà cho thấy trẻ có góc học tập gọn gàng do chính mình dọn dẹp sẽ tập trung học tốt hơn.
5 sai lầm khiến con chán việc nhà
1. Giao việc quá sức với độ tuổi. Bắt trẻ 5 tuổi rửa cả chồng bát hay trẻ 8 tuổi nấu bữa tối cho cả nhà sẽ khiến con sợ việc nhà. Hãy giao việc vừa sức, hơi khó một chút để con phải cố gắng nhưng vẫn làm được.
2. Chê con làm chưa tốt rồi làm lại hộ. Đây là sai lầm phổ biến nhất. Con gấp chăn chưa phẳng, cha mẹ chê rồi gấp lại; con rửa bát còn vết bẩn, cha mẹ rửa lại ngay trước mặt con. Trẻ sẽ hiểu rằng mình làm gì cũng không đạt, và tốt nhất là để cha mẹ làm. Hãy chấp nhận kết quả chưa hoàn hảo và hướng dẫn nhẹ nhàng để lần sau con làm tốt hơn.
3. Dùng việc nhà làm hình phạt. "Con không nghe lời thì đi rửa bát!" là cách nhanh nhất khiến trẻ ghét việc nhà suốt đời. Việc nhà phải là trách nhiệm bình thường của mọi thành viên, không phải hình phạt.
4. Thay đổi quy tắc liên tục. Hôm nay giao con dọn phòng, ngày mai lại bắt con rửa bát, hôm sau lại đổi sang việc khác mà không giải thích. Trẻ sẽ không biết mình phải làm gì và dần bỏ qua mọi yêu cầu. Hãy giữ danh sách việc cố định ít nhất một tháng rồi mới điều chỉnh, và thay đổi gì cũng nên bàn bạc với con trước.
5. Kỳ vọng con làm hoàn hảo ngay lần đầu. Trẻ cần thời gian và nhiều lần thực hành mới thành thạo. Cha mẹ nên kiên nhẫn làm mẫu nhiều lần và chỉ sửa những lỗi quan trọng. Nếu con làm sai, hãy hỏi "Con thấy chỗ này có thể làm khác đi không?" thay vì chỉ ra lỗi ngay lập tức.
An toàn khi con dùng dụng cụ nhà bếp
Dạy con làm việc nhà luôn đi kèm với an toàn, đặc biệt khi con bắt đầu dùng dao, bếp và các thiết bị điện. Với trẻ dưới 8 tuổi, chỉ cho con dùng dao nhựa hoặc dao cùn để cắt trái cây mềm, tuyệt đối không để con tự bật bếp gas. Với trẻ 10 tuổi trở lên, cha mẹ nên dạy con bật bếp đúng cách, quay cán chảo vào trong, không để tay áo rộng gần lửa, và luôn có người lớn ở nhà trong những lần đầu con nấu ăn. Dạy con cách xử lý khi bị bỏng nhẹ: xả nước mát ngay rồi báo cho người lớn.
Cha mẹ cũng cần cất hóa chất tẩy rửa ở nơi cao, ngoài tầm với của trẻ nhỏ, và dạy con không bao giờ nếm hay ngửi các chai lọ tẩy rửa. Khi con lau dọn nhà vệ sinh, hãy cho con dùng dung dịch tẩy rửa dịu nhẹ và đeo găng tay.
Việc dạy con quản lý tiền tiêu vặt cũng có thể kết hợp với việc nhà: cha mẹ có thể cho con một khoản tiền nhỏ để tự đi chợ mua rau cùng mình. Bạn có thể tham khảo bài viết dạy con quản lý tiền tiêu vặt theo từng độ tuổi để kết hợp hai kỹ năng này. Với trẻ nhỏ hay có những cơn khủng hoảng cảm xúc khi bị giao việc mới, bài viết con khủng hoảng tuổi lên 3 gợi ý cách cha mẹ xử lý bình tĩnh và đúng tâm lý trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Con không chịu làm việc nhà thì phải làm sao?
Trước hết, cha mẹ nên xem lại việc mình giao có quá sức hay quá nhàm chán với con không. Hãy bắt đầu từ việc con thích, làm cùng con vài lần đầu và khen cụ thể khi con làm tốt. Tránh dọa nạt hay dùng việc nhà làm hình phạt, vì càng ép buộc con càng chống đối. Nếu con vẫn từ chối, hãy cho con quyền chọn: "Hôm nay con muốn dọn bàn ăn hay tưới cây?"
Có nên trả tiền cho con khi con làm việc nhà không?
Không nên trả tiền cho những việc nhà cơ bản như dọn phòng, rửa bát hay gấp quần áo, vì đó là trách nhiệm chung của mọi thành viên trong gia đình. Trả tiền sẽ khiến trẻ nghĩ việc nhà là dịch vụ để kiếm tiền, và khi không được trả tiền, trẻ sẽ không làm.
Khi nào nên bắt đầu dạy con làm việc nhà?
Cha mẹ có thể bắt đầu ngay từ khi con 2 đến 3 tuổi với việc rất đơn giản như cất đồ chơi vào giỏ hay bỏ quần áo bẩn vào giỏ giặt. Quan trọng không phải là bắt đầu sớm hay muộn, mà là bắt đầu với việc phù hợp độ tuổi, làm cùng con và kiên trì duy trì thói quen mỗi ngày.
Kết luận
Dạy con làm việc nhà theo từng độ tuổi là món quà dài hạn cha mẹ dành cho con: trẻ học được tính tự lập, trách nhiệm và kỹ năng sống. Hãy bắt đầu từ việc nhỏ nhất phù hợp với tuổi của con, làm mẫu trước, khen cụ thể, kiên trì ít nhất một tháng và tránh 5 sai lầm khiến con chán việc nhà.
