Sáu giờ rưỡi sáng, mẹ gọi con ba lần vẫn chưa dậy, bố vừa tìm đồng phục vừa chuẩn bị cặp sách, cả nhà bắt đầu ngày mới trong vội vàng. Trẻ hoàn toàn có thể tự lo buổi sáng của mình, chỉ cần cha mẹ rèn đúng cách, từng bước một, thay vì làm thay con cho nhanh.
3 điều cần nhớ ngay
- Rèn một thói quen mỗi lần, không ôm đồm: trẻ làm tốt một việc rồi mới thêm việc mới, nhờ đó thói quen ở lại lâu thay vì chóng chán.
- Chuẩn bị từ tối hôm trước: buổi sáng tự lập bắt đầu từ tối hôm trước, khi cặp sách, quần áo và đồ dùng đã sẵn sàng.
- Khen hành động cụ thể, không khen chung chung: khen con tự đánh răng đúng giờ, tự xếp cặp đủ đồ sẽ hiệu quả hơn nhiều so với chỉ nói con ngoan.
Vì sao buổi sáng của nhiều gia đình luôn vội vàng?
Buổi sáng vội vàng thường không phải do trẻ lười, mà do buổi sáng thiếu cấu trúc. Khi mọi việc dồn vào cùng một lúc, từ thức dậy, vệ sinh, ăn sáng, mặc đồng phục đến chuẩn bị cặp sách, trẻ sẽ quá tải và phản ứng bằng cách chần chừ hoặc mè nheo. Cha mẹ thấy con chậm thì sốt ruột, làm thay cho nhanh, và vòng lặp lại tiếp tục: con càng ít được làm thì càng ít biết làm, cha mẹ càng phải làm thay nhiều hơn.
Một nguyên nhân khác là cha mẹ đặt kỳ vọng theo người lớn, muốn con làm nhanh như mình. Trẻ tiểu học cần thời gian để chuyển từ việc này sang việc khác, cần nhắc nhở bằng hình ảnh và cần được làm sai vài lần mới nhớ. Nếu buổi sáng nào cũng bị giục giã và la mắng, trẻ sẽ gắn buổi sáng với cảm giác căng thẳng và càng né tránh việc tự làm. Ngược lại, khi buổi sáng có trình tự cố định, trẻ biết trước việc gì đến sau việc gì, trẻ sẽ hợp tác hơn rất nhiều.
Phân tích của Báo Doanh Thu cũng cho thấy vai trò của việc chuẩn bị từ tối hôm trước thường bị bỏ qua. Nhiều gia đình để cặp sách, đồng phục và đồ dùng học tập rải rác khắp nhà, sáng ra mới đi tìm. Chỉ cần chuyển phần chuẩn bị này sang buổi tối, buổi sáng đã nhẹ đi một nửa, và trẻ có thêm thời gian để tự làm những việc trong khả năng của mình.
6 thói quen buổi sáng cần rèn cho con
1. Tự thức dậy đúng giờ
Thói quen đầu tiên là thức dậy mà không cần cha mẹ gọi nhiều lần. Bạn có thể đặt đồng hồ báo thức có nhạc vui, để đồng hồ xa giường một chút để con phải ngồi dậy tắt, và mở rèm cho ánh sáng vào phòng. Trong tuần đầu, cha mẹ vẫn gọi con một lần nhẹ nhàng, sau đó để con tự chịu trách nhiệm với đồng hồ của mình. Nếu con dậy muộn, hãy để con cảm nhận hậu quả nhẹ nhàng như phải ăn sáng nhanh hơn, thay vì la mắng hay làm thay mọi việc sau đó.
2. Tự vệ sinh cá nhân
Đánh răng, rửa mặt, chải tóc là nhóm việc trẻ tiểu học hoàn toàn có thể tự làm. Bạn nên sắp xếp đồ dùng vừa tầm tay con, dùng cốc riêng, bàn chải riêng và khăn mặt riêng để con dễ nhận biết. Ban đầu, cha mẹ làm mẫu một lần rồi đứng bên cạnh nhắc từng bước, sau đó lùi dần ra ngoài và chỉ kiểm tra kết quả. Một bảng nhỏ dán ở gương với các bước bằng hình vẽ sẽ giúp trẻ nhớ trình tự mà không cần cha mẹ nhắc miệng mỗi sáng.
3. Tự mặc đồng phục và chuẩn bị trang phục
Việc chọn quần áo buổi sáng tốn rất nhiều thời gian nếu để đến sáng mới quyết. Từ tối hôm trước, hãy cùng con chọn sẵn đồng phục, xếp gọn trên ghế hoặc móc riêng. Sáng ra, con chỉ việc mặc theo thứ tự đã thống nhất. Với trẻ nhỏ, bạn có thể xếp quần áo theo thứ tự từ trong ra ngoài để con không mặc nhầm. Khi con mặc xong, cha mẹ chỉ kiểm tra nhanh cổ áo, khuy áo và giày dép, không mặc thay con trừ khi con thực sự gặp khó khăn.
4. Tự ăn sáng gọn gàng
Ăn sáng không chỉ là ăn cho no mà còn là rèn tính tự lập. Trẻ có thể tự bưng bát của mình, tự xúc ăn, tự uống nước và dọn bát vào bồn sau khi ăn. Cha mẹ nên chuẩn bị bữa sáng đơn giản, dễ ăn trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút như bánh mì, xôi, cháo hoặc phở nấu sẵn từ tối. Tránh vừa ăn vừa xem điện thoại hay ti vi vì trẻ sẽ ăn chậm và mất tập trung. Ăn xong, con tự lau miệng, cất bát và rửa tay là đã hoàn thành một thói quen tự lập rất đáng khen.
5. Tự soạn và kiểm tra cặp sách
Soạn cặp là việc nhiều cha mẹ vẫn làm thay con nhất, nhưng cũng là việc rèn tự lập hiệu quả nhất. Từ tối hôm trước, con tự đối chiếu thời khóa biểu, xếp sách vở, hộp bút, bình nước và đồ dùng cần thiết vào cặp. Cha mẹ chỉ đóng vai trò kiểm tra cuối cùng trong tuần đầu, sau đó giao hẳn cho con. Một danh sách kiểm tra nhỏ dán trong cặp, gồm sách, vở, bút, bình nước và áo khoác, sẽ giúp trẻ không bỏ sót đồ mà không cần cha mẹ nhắc từng món.
6. Tự chào hỏi, ra khỏi nhà đúng giờ và vui vẻ
Thói quen cuối cùng là chào bố mẹ, ông bà trước khi đi học, mang giày, đeo cặp và ra khỏi nhà đúng giờ đã hẹn. Bạn nên đặt một mốc giờ cố định, ví dụ bảy giờ kém mười lăm là giờ ra khỏi nhà, và nhắc con bằng đồng hồ thay vì bằng tiếng giục. Khi con làm đúng giờ vài ngày liên tiếp, hãy ghi nhận bằng một lời khen cụ thể hoặc một dấu sao trên bảng theo dõi. Cảm giác được công nhận sẽ khiến trẻ muốn duy trì thói quen hơn bất kỳ phần thưởng vật chất nào.
Lộ trình 4 tuần rèn thói quen buổi sáng
Tuần 1 — Làm quen và chuẩn bị từ tối: cả nhà cùng thống nhất trình tự buổi sáng, dán bảng trình tự ở nơi dễ thấy, tập thói quen soạn cặp và chọn quần áo từ tối hôm trước. Cha mẹ làm mẫu, con làm theo, chưa cần yêu cầu con tự làm hoàn toàn.
Tuần 2 — Tự vệ sinh và tự mặc đồ: thêm thói quen tự đánh răng, rửa mặt và tự mặc đồng phục. Cha mẹ đứng gần, nhắc bằng bảng hình, chỉ hỗ trợ khi con gặp khó và khen ngay khi con làm xong một bước.
Tuần 3 — Tự ăn sáng và tự soạn cặp: con tự ăn sáng gọn gàng, tự kiểm tra cặp theo danh sách, cha mẹ chỉ kiểm tra nhanh trước khi ra khỏi nhà. Nếu con quên đồ, hãy cùng con rút kinh nghiệm thay vì trách mắng.
Tuần 4 — Tự chạy trọn buổi sáng: con tự thực hiện toàn bộ trình tự từ thức dậy đến ra khỏi nhà, cha mẹ chỉ quan sát và nhắc bằng đồng hồ. Cuối tuần, cả nhà cùng nhìn lại bảng theo dõi, khen những thói quen con đã giữ được và chọn một điểm cần cải thiện cho tuần sau.
Điều quan trọng trong cả bốn tuần là sự kiên nhẫn và nhất quán. Trẻ có thể làm tốt ba ngày rồi quên ở ngày thứ tư, đó là bình thường. Cha mẹ chỉ cần nhắc lại trình tự một cách bình tĩnh, không làm thay ngay khi con chậm. Khi trẻ thấy cha mẹ tin tưởng và chờ đợi, trẻ sẽ dần tin rằng mình làm được, và đó chính là nền tảng của tính tự lập.
Để tìm thêm các hướng dẫn nuôi dạy con và đời sống gia đình, bạn có thể tham khảo thêm chuyên mục Đời sống – Gia đình của Báo Doanh Thu, nơi tổng hợp nhiều bài viết từng bước cho cha mẹ Việt.
Câu hỏi thường gặp
Con bao nhiêu tuổi thì nên tự lo buổi sáng?
Trẻ từ bốn đến năm tuổi đã có thể tự đánh răng với sự giám sát, tự mặc quần áo đơn giản và tự dọn bát sau khi ăn. Trẻ tiểu học có thể tự lo gần như trọn buổi sáng nếu được rèn từng bước. Cha mẹ nên dựa vào khả năng thực tế của con, giao việc vừa sức rồi tăng dần, thay vì áp một chuẩn chung cho mọi trẻ.
Con làm chậm khiến cả nhà trễ giờ thì xử lý thế nào?
Hãy dời giờ thức dậy sớm hơn mười lăm phút thay vì giục con nhanh hơn. Buổi sáng có thêm thời gian đệm sẽ giảm hẳn áp lực cho cả nhà. Ngoài ra, bạn nên chuẩn bị từ tối hôm trước để buổi sáng chỉ còn những việc bắt buộc, nhờ đó con chậm một chút vẫn kịp giờ.
Có nên thưởng khi con tự lập buổi sáng không?
Lời khen cụ thể và bảng theo dõi bằng dấu sao thường đủ và bền vững hơn quà tặng. Nếu muốn thưởng, hãy thưởng bằng trải nghiệm chung như cùng con đi dạo cuối tuần, thay vì thưởng đồ chơi mỗi ngày. Khi thói quen đã thành nếp, phần thưởng nên giảm dần để con tự lập vì thấy mình làm được, không phải vì chờ quà.
Kết luận
Dạy con tự lập buổi sáng không phải là ép con làm mọi thứ một lúc, mà là chia nhỏ buổi sáng thành những thói quen vừa sức, rèn từng thói quen một trong bốn tuần và chuẩn bị từ tối hôm trước. Khi con tự thức dậy, tự vệ sinh, tự mặc đồ, tự ăn sáng, tự soạn cặp và ra khỏi nhà đúng giờ, cả nhà sẽ có buổi sáng nhẹ nhàng hơn và con sẽ mang theo sự tự tin ấy đến lớp học mỗi ngày. Hãy bắt đầu từ tối nay, với một việc nhỏ nhất, và kiên nhẫn chờ con làm được.
