Sapo: Việc nhà tưởng nhỏ nhưng là nguyên nhân cãi vã hàng đầu của nhiều gia đình trẻ: ai rửa bát, ai giặt đồ, ai dọn nhà cuối tuần. Khi một người gánh quá nhiều việc trong im lặng, mệt mỏi tích tụ thành bực bội. Bài viết hướng dẫn chia việc nhà hợp lý, lập lịch dọn nhà theo tuần và 6 cách giảm stress nội trợ.
3 điều cần nhớ
- Chia việc nhà theo sở trường và thời gian rảnh của từng người, không chia theo giới tính hay theo kiểu ai rảnh thì làm.
- Lịch dọn nhà theo tuần, mỗi ngày chỉ 20-30 phút, hiệu quả hơn dồn tất cả vào một ngày cuối tuần kiệt sức.
- Stress nội trợ giảm mạnh khi cả nhà cùng làm: trẻ em cũng có thể phụ việc phù hợp với lứa tuổi.
Vì sao việc nhà trở thành gánh nặng của gia đình trẻ
Gia đình trẻ ở Việt Nam hiện nay thường có cả hai vợ chồng đi làm toàn thời gian, nhiều nhà còn có con nhỏ và sống cùng ông bà. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), một gia đình 4 người trung bình tạo ra khoảng 2-3 giờ việc nhà mỗi ngày nếu tính cả nấu ăn, dọn dẹp, giặt giũ và chăm con. Khi khối lượng này dồn hết lên vai một người, thường là người vợ, mệt mỏi không chỉ đến từ công việc mà còn từ cảm giác không được chia sẻ và không được ghi nhận.
Có 3 nguyên nhân sâu xa khiến việc nhà trở thành nguồn xung đột. Thứ nhất, thiếu thỏa thuận rõ ràng: nhiều cặp vợ chồng chưa bao giờ ngồi lại bàn ai làm việc gì, nên mỗi người tự mặc định theo thói quen từ gia đình gốc, dẫn đến kỳ vọng lệch nhau. Thứ hai, tiêu chuẩn sạch sẽ khác nhau: người thì chấp nhận nhà hơi bừa, người thì khó chịu khi thấy bát đĩa chưa rửa, mâu thuẫn nảy sinh từ sự khác biệt này chứ không phải từ lười biếng. Thứ ba, việc nhà là công việc vô hình: làm xong hôm nay, mai lại bẩn, không ai khen ngợi, không có thành tích rõ ràng nên người làm dễ cảm thấy công sức của mình bị xem nhẹ.
Giải pháp không phải là thuê người giúp việc cho mọi nhà, vì không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện, mà là quản lý việc nhà như quản lý một dự án nhỏ: phân công rõ ràng, có lịch trình cụ thể và có cơ chế giảm tải cho từng thành viên. Khi việc nhà được tổ chức tốt, nó không còn là gánh nặng mà trở thành nếp sinh hoạt chung của cả nhà.
Nguyên tắc chia việc nhà hợp lý
Chia việc nhà hiệu quả dựa trên 4 nguyên tắc. Nguyên tắc thứ nhất: liệt kê toàn bộ việc. Hai vợ chồng cùng ngồi lại, viết ra mọi việc nhà từ nấu cơm, rửa bát, giặt phơi, ủi đồ, lau nhà, dọn toilet, đổ rác, đi chợ, đóng học phí cho con đến sửa đồ đạc hỏng. Danh sách này thường dài gấp đôi những gì mỗi người tưởng tượng, và chính việc nhìn thấy đầy đủ khối lượng công việc đã giúp cả hai hiểu nhau hơn.
Nguyên tắc thứ hai: chia theo sở trường và quỹ thời gian, không chia theo giới tính. Người nấu ăn ngon thì phụ trách bếp, người tỉ mỉ thì lo giặt ủi phân loại, người khỏe thì lau nhà, mang vác. Người về nhà sớm hơn lo việc buổi chiều, người rảnh cuối tuần lo việc dọn dẹp sâu. Cách chia này công bằng hơn nhiều so với công thức cứng nhắc mỗi người một nửa mọi việc.
Nguyên tắc thứ ba: mỗi người chịu trách nhiệm trọn gói một mảng việc. Thay vì hôm nay anh rửa bát, mai em rửa bát rồi cãi nhau vì hôm qua ai làm, hãy giao hẳn: chồng phụ trách toàn bộ khu vực bếp sau bữa tối, vợ phụ trách giặt giũ và phơi đồ. Trách nhiệm trọn gói giúp mỗi người chủ động sắp xếp thời gian và không phải nhắc nhở nhau từng việc nhỏ.
Nguyên tắc thứ tư: có cơ chế linh hoạt và đánh giá lại định kỳ. Công việc, sức khỏe của mỗi người thay đổi theo thời gian, nên mỗi tháng hoặc mỗi quý, cả nhà nên ngồi lại 15 phút để xem phân công còn hợp lý không, việc nào quá tải cần điều chỉnh. Với gia đình sống cùng ông bà, việc phân công càng cần khéo léo, tôn trọng người lớn tuổi. Bạn đọc có thể tham khảo thêm bài chăm sóc cha mẹ già sống chung để sắp xếp không gian sống hài hòa cho nhiều thế hệ.
Lập lịch dọn nhà theo tuần
Bí quyết của những ngôi nhà luôn gọn gàng không phải là dọn thật kỹ một lần, mà là dọn một chút mỗi ngày. Lịch gợi ý dưới đây chia việc dọn dẹp thành từng mảng nhỏ, mỗi ngày chỉ tốn 20-30 phút.
Thứ Hai: giặt và phơi đồ, lau mặt bếp và bàn ăn sau bữa tối. Thứ Ba: hút bụi hoặc quét nhà phòng khách, lau gương và bồn rửa mặt. Thứ Tư: giặt đợt hai, dọn tủ lạnh, kiểm tra đồ ăn hết hạn. Thứ Năm: lau sàn nhà toàn bộ, đổ rác các phòng. Thứ Sáu: dọn phòng ngủ, thay ga gối, gấp quần áo khô. Thứ Bảy: dọn sâu một khu vực luân phiên mỗi tuần như toilet, ban công, tủ quần áo hoặc bếp. Chủ Nhật: nghỉ ngơi, chỉ làm việc phát sinh như nấu ăn và rửa bát.
Để lịch trình thực sự đi vào nếp, hãy treo bảng phân công ở nơi cả nhà dễ thấy như tủ lạnh hoặc cửa ra vào. Mỗi người tick vào ô việc của mình khi hoàn thành, trẻ em rất thích cảm giác được đánh dấu hoàn thành này. Khi có khách đột xuất, bạn có thể áp dụng quy trình dọn nhanh trong bài dọn nhà đón khách trong 60 phút thay vì cuống cuồng dọn cả nhà.
6 cách giảm stress nội trợ
Cách 1: Hạ tiêu chuẩn hoàn hảo xuống mức đủ tốt. Nhà có trẻ nhỏ không thể lúc nào cũng như khách sạn 5 sao. Chấp nhận sàn nhà có vài món đồ chơi, bàn làm việc hơi bừa trong tuần sẽ giải phóng rất nhiều áp lực tâm lý. Đặt ra mức tối thiểu: sạch những chỗ ảnh hưởng sức khỏe như bếp, toilet, còn lại gọn gàng vừa phải là được.
Cách 2: Biến việc nhà thành thời gian chất lượng. Nấu ăn cùng nhau vừa xong bữa tối vừa có thời gian trò chuyện sau ngày làm việc. Dọn nhà cùng con vừa dạy con tính gọn gàng vừa là giờ chơi của cả nhà. Khi việc nhà gắn với niềm vui, nó không còn là nghĩa vụ nặng nề.
Cách 3: Áp dụng quy tắc 15 phút. Hẹn giờ 15 phút, cả nhà cùng dọn, hết giờ thì dừng dù chưa xong. Quy tắc này đặc biệt hiệu quả với những người hay trì hoãn vì 15 phút nghe rất nhẹ nhàng, nhưng khi cả nhà cùng làm, 15 phút dọn được một lượng việc đáng ngạc nhiên.
Cách 4: Giảm đồ đạc, giảm việc dọn. Nhà càng nhiều đồ càng tốn công dọn và lau chùi. Mỗi quý, cả nhà cùng lọc bớt đồ không dùng: quần áo cũ, đồ chơi hỏng, hộp giấy tích trữ. Ít đồ đạc đồng nghĩa với ít bụi, ít chỗ bừa và ít thời gian dọn dẹp mỗi ngày.
Cách 5: Đầu tư vào công cụ tiết kiệm sức. Một chiếc máy hút bụi tốt, cây lau nhà vắt tự động hay máy rửa bát có thể rút ngắn thời gian dọn dẹp một nửa. Tính theo chi phí mỗi giờ tiết kiệm được trong nhiều năm, đây là khoản đầu tư rất đáng giá cho gia đình trẻ bận rộn.
Cách 6: Thuê ngoài những việc quá tải theo giờ. Không cần thuê giúp việc cố định, nhiều gia đình chỉ cần thuê người dọn sâu 1-2 lần mỗi tháng cho những việc nặng như lau kính, vệ sinh máy lạnh, giặt rèm cửa. Việc này giải phóng cuối tuần cho cả nhà nghỉ ngơi thực sự. Chi tiêu cho việc này nên nằm trong ngân sách gia đình được lên kế hoạch, bạn đọc có thể tham khảo cách lập ngân sách trong bài chi tiêu dịp Tết không vượt ngân sách để cân đối các khoản chi trong nhà.
Dạy con tham gia việc nhà từ sớm
Trẻ em hoàn toàn có thể tham gia việc nhà theo khả năng từng lứa tuổi, và đây là cách tốt nhất để con hình thành tính tự lập. Trẻ 2-3 tuổi có thể tự cất đồ chơi, bỏ quần áo bẩn vào giỏ. Trẻ 4-5 tuổi có thể phụ lau bàn, tưới cây, gấp khăn nhỏ. Trẻ 6-8 tuổi có thể quét nhà, phơi đồ nhẹ, phụ mẹ nhặt rau. Trẻ lớn hơn có thể nấu những món đơn giản, ủi đồ của mình và dọn phòng riêng.
Điều quan trọng là khen ngợi nỗ lực của con chứ không chê kết quả chưa hoàn hảo. Bé gấp quần áo chưa đẹp nhưng đã cố gắng thì nên khen, dần dần con sẽ làm tốt hơn. Tránh trả công bằng tiền cho việc nhà cơ bản vì sẽ khiến con hiểu sai rằng giúp đỡ gia đình là việc phải được trả tiền. Việc nhà là trách nhiệm chung của mọi thành viên, không phải dịch vụ.
Câu hỏi thường gặp
Chồng không chịu làm việc nhà thì phải làm sao? Đừng cằn nhằn chung chung mà hãy đề xuất cụ thể: liệt kê danh sách việc, nhờ anh ấy chọn 2-3 việc phù hợp nhất với mình. Nhiều người đàn ông không làm vì không biết bắt đầu từ đâu, chứ không phải không muốn. Khen ngợi khi anh ấy làm tốt cũng hiệu quả hơn nhiều so với chỉ trích khi làm chưa đạt.
Có nên thuê giúp việc toàn thời gian không? Tùy điều kiện tài chính và nhu cầu thực tế. Nếu cả hai vợ chồng đều bận và thu nhập cho phép, thuê giúp việc là giải pháp tốt. Nhưng ngay cả khi có giúp việc, cả nhà vẫn nên duy trì nếp gọn gàng cơ bản và dạy con tự phục vụ, tránh phụ thuộc hoàn toàn.
Làm sao để duy trì lịch dọn nhà lâu dài? Bắt đầu thật đơn giản, chỉ 2-3 việc mỗi ngày trong 2 tuần đầu để tạo thói quen. Đừng đặt lịch quá tham vọng ngay từ đầu vì dễ bỏ cuộc. Khi đã thành nếp, tăng dần khối lượng. Cả nhà cùng nhắc nhau và linh hoạt điều chỉnh lịch theo tuần bận rộn hay rảnh rỗi.
Kết luận
Quản lý việc nhà thực chất là quản lý sự công bằng và thấu hiểu trong gia đình. Chia việc rõ ràng theo sở trường, lập lịch dọn dẹp nhẹ nhàng mỗi ngày, giảm bớt áp lực bằng 6 cách trên và cho con tham gia từ sớm, gia đình trẻ sẽ có một ngôi nhà gọn gàng mà không ai phải gánh quá nhiều. Hãy bắt đầu bằng một buổi tối cuối tuần này: cả nhà cùng ngồi lại, liệt kê việc nhà và chia nhau một cách vui vẻ. Nhà sạch thì mát, bát sạch thì ngon cơm, và quan trọng nhất là lòng người cũng nhẹ nhõm.
