Một cơn ốm phải nằm viện, một tháng công ty cắt giảm giờ làm, hay chiếc xe máy hỏng đúng lúc cần đi làm, đều có thể khiến gia đình trẻ phải vay mượn gấp. Quỹ dự phòng 3 tháng chi tiêu là khoản tiền riêng dành cho những tình huống như vậy. Bài viết hướng dẫn cách tính số tiền, chọn nơi gửi và quy tắc dùng quỹ.
- Quỹ dự phòng được tính theo chi tiêu thiết yếu hằng tháng, không tính theo thu nhập, để số tiền vừa đủ và thực tế.
- Gửi quỹ ở nơi an toàn, dễ rút khi cần nhưng tách khỏi tài khoản chi tiêu hằng ngày để tránh tiêu lạm.
- Chỉ dùng quỹ cho tình huống khẩn cấp thật sự, và nạp lại ngay sau khi đã dùng, theo lịch cố định mỗi tháng.
Quỹ dự phòng là gì và vì sao gia đình trẻ cần có
Quỹ dự phòng là một khoản tiền mặt hoặc tương đương tiền mặt, được giữ riêng cho các tình huống bất ngờ làm gián đoạn thu nhập hoặc phát sinh chi phí lớn ngoài kế hoạch. Đó có thể là mất việc tạm thời, giảm thu nhập, ốm đau cần điều trị hay sửa nhà, sửa xe đột ngột. Quỹ này không dùng để mua sắm, du lịch hay đầu tư, mà chỉ giúp gia đình có thời gian xử lý khó khăn mà không phải vay nóng.
Bước tính số tiền quỹ dự phòng cho gia đình bạn
Cách tính quỹ dự phòng bắt đầu từ chi tiêu thiết yếu, không bắt đầu từ thu nhập. Chi tiêu thiết yếu là những khoản gia đình buộc phải trả để duy trì cuộc sống cơ bản, ngay cả khi thu nhập giảm: tiền thuê nhà, tiền ăn uống cơ bản, tiền điện nước, tiền đi lại, tiền học phí tối thiểu cho con, tiền thuốc men và khoản trả nợ tối thiểu. Các khoản có thể cắt tạm thời như ăn ngoài hay giải trí thì không tính vào chi tiêu thiết yếu.
Sau khi liệt kê các khoản thiết yếu, cộng tổng chi tiêu thiết yếu của một tháng, rồi nhân với ba. Ví dụ minh họa: một gia đình trẻ ở Hà Nội có chi tiêu thiết yếu mỗi tháng gồm tiền thuê nhà 5 triệu đồng, tiền ăn uống 6 triệu đồng, tiền điện nước và đi lại 3 triệu đồng, tiền học cho con và thuốc men 3 triệu đồng, tổng cộng 17 triệu đồng. Quỹ ba tháng của gia đình này là 51 triệu đồng, chỉ là ví dụ minh họa.
Nếu gia đình bạn chưa từng ghi chép chi tiêu, hãy xem lại sao kê tài khoản và hóa đơn ba tháng gần nhất rồi ghi ra các khoản lặp lại hằng tháng. Việc tính quỹ không cần chính xác tuyệt đối ngay từ đầu, quan trọng là có một con số mục tiêu rõ ràng để hướng tới và điều chỉnh mỗi sáu tháng.
Quy trình lập quỹ từng bước
Bước 1: Chốt mức chi tiêu thiết yếu và mục tiêu quỹ
Ngồi lại cùng nhau, liệt kê các khoản thiết yếu và chốt tổng chi tiêu thiết yếu một tháng. Nhân tổng này với ba để ra mục tiêu quỹ và ghi mục tiêu ra giấy hoặc ghi chú trên điện thoại để cả gia đình cùng nhìn thấy.
Bước 2: Mở một tài khoản riêng cho quỹ dự phòng
Quỹ dự phòng nên nằm ở một tài khoản riêng, tách khỏi tài khoản nhận lương và chi tiêu hằng ngày. Khi quỹ nằm chung với tiền tiêu hằng ngày, rất dễ tiêu lạm lúc cuối tháng thiếu tiền. Tài khoản riêng cũng giúp gia đình nhìn rõ quỹ đã tích lũy được bao nhiêu và còn thiếu bao nhiêu.
Bước 3: Trích tiền đều đặn mỗi khi nhận thu nhập
Ngay khi nhận lương hoặc thu nhập, trích một khoản cố định vào quỹ trước khi chi tiêu các khoản khác. Cách làm này hiệu quả hơn việc chờ cuối tháng còn dư mới gửi, vì cuối tháng thường không còn dư. Gia đình có thể bắt đầu với mức nhỏ phù hợp với khả năng, ví dụ 5 phần trăm hoặc 10 phần trăm thu nhập, rồi tăng dần khi thu nhập cải thiện. Điều quan trọng là đều đặn mỗi tháng, kể cả tháng trích ít.
Bước 4: Chọn nơi gửi an toàn, dễ rút khi cần
Nơi gửi quỹ dự phòng cần đáp ứng ba tiêu chí: an toàn, dễ rút nhanh trong vài ngày khi khẩn cấp, và tách khỏi tiền tiêu hằng ngày. Tài khoản tiết kiệm tại ngân hàng hoặc tài khoản có thể rút linh hoạt thường phù hợp hơn các kênh có rủi ro biến động. Quỹ dự phòng không phải là khoản đầu tư tìm lợi nhuận cao, vì vậy không nên đặt quỹ vào nơi có thể mất giá trị đúng lúc gia đình cần dùng nhất.
Bước 5: Đặt quy tắc dùng quỹ và nạp lại sau khi dùng
Trước khi quỹ đầy, gia đình nên thống nhất quy tắc dùng quỹ: quỹ chỉ dùng khi thu nhập gián đoạn, ốm đau, tai nạn, sửa chữa khẩn cấp cho nhà ở, xe cộ hoặc thiết bị thiết yếu. Những việc như mua điện thoại mới, đi du lịch, mua sắm theo sở thích hay đầu tư không thuộc phạm vi dùng quỹ. Sau khi dùng quỹ, lập lịch nạp lại ngay và tạm thời cắt giảm các khoản chi không thiết yếu cho đến khi quỹ đầy trở lại.
Ví dụ lộ trình tích lũy quỹ cho gia đình trẻ
Ví dụ dưới đây là tình huống minh họa, không phải cam kết về thu nhập hay lợi nhuận. Vợ chồng anh Tuấn và chị Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh có tổng thu nhập khoảng 28 triệu đồng mỗi tháng, chi tiêu thiết yếu 18 triệu đồng, mục tiêu quỹ ba tháng là 54 triệu đồng. Gia đình chưa có quỹ, mỗi tháng sau khi trả các khoản bắt buộc còn dư khoảng 4 triệu đồng và quyết định trích 2 triệu đồng mỗi tháng vào quỹ.
Với tốc độ 2 triệu đồng mỗi tháng, gia đình cần khoảng 27 tháng để đủ 54 triệu đồng. Nghe có vẻ dài, nhưng sau sáu tháng gia đình đã có 12 triệu đồng, đủ xoay xở cho một tháng khó khăn nhẹ. Sau một năm, quỹ có 24 triệu đồng, đủ cho hơn một tháng chi tiêu thiết yếu.
Trong thời gian tích lũy, gia đình Tuấn và Hoa vẫn ghi chép chi tiêu đơn giản trên điện thoại, xem lại mỗi cuối tháng và điều chỉnh mục tiêu khi tiền thuê nhà thay đổi. Quỹ dự phòng vì vậy không phải là con số cố định suốt đời, mà thay đổi cùng với cuộc sống của gia đình. Bạn có thể tham khảo thêm tại chuyên mục Tài Chính Đầu Tư và chuyên mục Kinh Doanh của Báo Doanh Thu.
Những sai lầm thường gặp khi lập quỹ dự phòng
- Để quỹ chung với tiền tiêu hằng ngày, khiến cuối tháng thiếu tiền là rút quỹ ra tiêu trước.
- Tính quỹ theo thu nhập thay vì chi tiêu thiết yếu, khiến mục tiêu quá cao và nản chí, hoặc quá thấp và không đủ dùng.
- Dùng quỹ cho việc không khẩn cấp như mua sắm, du lịch hay đầu tư, rồi khi biến cố thật xảy ra thì quỹ đã trống.
- Đặt quỹ vào kênh khó rút hoặc có rủi ro biến động, khiến lúc cần tiền gấp lại không rút được đủ.
- Chờ có nhiều tiền mới bắt đầu, thay vì trích một khoản nhỏ đều đặn ngay từ tháng này.
- Không thống nhất quy tắc dùng quỹ trong gia đình, khiến một người dùng quỹ còn người kia không đồng ý.
- Dùng quỹ xong rồi quên nạp lại, khiến quỹ trống kéo dài và gia đình lại rơi vào trạng thái không có đệm tài chính.
- Xem quỹ dự phòng là tiền nhàn rỗi để đầu tư sinh lời cao, thay vì giữ vai trò bảo vệ gia đình trước rủi ro.
Điểm chung của các sai lầm này là thiếu ranh giới rõ ràng giữa tiền tiêu, tiền tiết kiệm và tiền dự phòng. Khi ba loại tiền này tách bạch, gia đình sẽ biết rõ khoản nào được tiêu và khoản nào chỉ chạm vào khi khẩn cấp.
Khi nào được dùng quỹ và khi nào không nên dùng
Được dùng quỹ khi thu nhập chính bị gián đoạn, khi có người trong gia đình ốm đau cần điều trị, khi nhà ở hoặc xe cộ hỏng hóc ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và đi làm, hoặc khi phát sinh chi phí bắt buộc ngoài kế hoạch mà không có nguồn tiền nào khác.
Không nên dùng quỹ khi muốn mua món đồ mới dù món đồ cũ vẫn dùng được, khi muốn đi du lịch vượt khả năng, khi muốn đầu tư vì nghe theo lời rủ rê, hoặc khi muốn trả góp cho một khoản chi không thiết yếu. Nếu một khoản chi có thể hoãn lại vài tháng mà cuộc sống vẫn ổn, đó thường không phải là tình huống khẩn cấp. Bạn có thể đọc thêm các bài viết khác tại trang chủ Báo Doanh Thu.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình thu nhập thấp có lập được quỹ dự phòng không?
Có, nhưng cần bắt đầu nhỏ và kiên nhẫn. Ngay cả khi mỗi tháng chỉ trích được vài trăm nghìn đồng, sau một năm gia đình vẫn có một khoản đệm đáng kể. Quan trọng là trích đều đặn ngay khi nhận thu nhập và giữ quỹ riêng.
Quỹ dự phòng nên để ở ngân hàng nào và có nên chia nhỏ ra không?
Không có một lựa chọn duy nhất phù hợp với mọi gia đình. Tiêu chí quan trọng là an toàn, rút được nhanh khi khẩn cấp và tách khỏi tài khoản chi tiêu hằng ngày.
Sau khi dùng quỹ thì nạp lại như thế nào cho nhanh?
Ngay sau khi tình hình ổn định, lập lịch nạp lại cụ thể, ví dụ trích một khoản cố định mỗi tháng cho đến khi quỹ đầy. Trong thời gian nạp lại, tạm thời cắt giảm các khoản chi không thiết yếu và ưu tiên quỹ trước các mục tiêu tiết kiệm khác.
Kết luận
Lập quỹ dự phòng 3 tháng chi tiêu cho gia đình trẻ không đòi hỏi thu nhập cao, chỉ đòi hỏi một con số mục tiêu rõ ràng, một tài khoản riêng, một khoản trích đều đặn mỗi tháng và một quy tắc dùng quỹ nghiêm túc. Bắt đầu bằng việc tính chi tiêu thiết yếu, nhân với ba, rồi trích tiền ngay khi nhận thu nhập và không chạm vào quỹ cho những việc không khẩn cấp. Khi biến cố xảy ra, gia đình có thời gian bình tĩnh xử lý thay vì vội vàng vay mượn.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
