Đi siêu thị mua dầu ăn tưởng đơn giản, nhưng nhiều gia đình vẫn phân vân: dầu lạc, dầu đậu nành, dầu hướng dương khác nhau ở đâu, loại nào hợp chiên giòn, loại nào chỉ nên xào nhanh, và bảo quản thế nào để dầu không bị hôi. Bài viết này phân biệt ba loại dầu phổ biến và hướng dẫn cách chọn, cách dùng và cách bảo quản.
- Dầu lạc có mùi thơm bùi, chịu nhiệt khá tốt nên hợp chiên xào lửa vừa và các món cần hương thơm đặc trưng.
- Dầu đậu nành vị nhạt, giá phải chăng, hợp xào nhanh, nấu canh và các món ăn hằng ngày của gia đình đông người.
- Dầu hướng dương vị nhẹ, hợp trộn salad, xào nhanh và chiên lửa vừa, nhưng không nên để dầu bốc khói quá lâu.
Vì sao các loại dầu ăn dùng khác nhau
Dầu ăn không chỉ là chất béo để làm chín thức ăn, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến mùi vị món ăn và độ bền của dầu khi gặp nhiệt. Mỗi loại dầu có một ngưỡng chịu nhiệt khác nhau, thường gọi là điểm bốc khói: khi dầu nóng đến mức bốc khói nhiều và có mùi khét, tức là dầu đã bị quá nhiệt và không còn phù hợp để nấu tiếp. Dầu có điểm bốc khói cao hợp chiên xào lửa lớn hơn, dầu có điểm bốc khói thấp chỉ hợp trộn trực tiếp hoặc xào nhanh lửa vừa.
Ngoài khả năng chịu nhiệt, mùi vị cũng là điểm khác biệt lớn. Dầu lạc có mùi thơm bùi đặc trưng, giúp món xào dậy mùi hơn. Dầu đậu nành và dầu hướng dương có vị nhạt hơn, ít át mùi nguyên liệu, nên hợp với những món cần giữ nguyên hương vị của rau, thịt hoặc hải sản. Vì vậy, chọn dầu ăn không nên chỉ nhìn giá, mà nên nhìn món ăn mình hay nấu nhất trong tuần. Bạn có thể tham khảo thêm tại chuyên mục Thị Trường Tiêu Dùng và chuyên mục Đời Sống Gia Đình của Báo Doanh Thu.
Dầu lạc: thơm bùi, hợp món xào và chiên lửa vừa
Dầu lạc được ép từ hạt lạc, có màu vàng sánh và mùi thơm bùi rất đặc trưng, chỉ cần ngửi là nhận ra ngay. Nhờ mùi thơm này, dầu lạc rất hợp với các món xào rau, xào thịt, rang cơm và các món cần hương thơm đậm đà kiểu cơm nhà. Khi xào rau muống tỏi bằng dầu lạc, mùi thơm của dầu quyện với mùi tỏi tạo cảm giác món ăn dậy mùi hơn hẳn so với dầu vị nhạt.
Về khả năng chịu nhiệt, dầu lạc chịu nhiệt ở mức khá, hợp chiên xào lửa vừa và chiên lửa lớn trong thời gian ngắn, ví dụ chiên đậu phụ, chiên trứng, chiên cá nhỏ. Tuy nhiên, dầu lạc không hợp để chiên đi chiên lại nhiều lần ở lửa quá lớn, vì dầu sẽ nhanh sẫm màu và có mùi khét. Một lưu ý quan trọng là người dị ứng với lạc cần tránh dầu lạc ép lạnh chưa tinh luyện, và khi nấu cho khách hay trẻ nhỏ có tiền sử dị ứng, bạn nên hỏi trước hoặc chọn loại dầu khác an toàn hơn.
Dầu đậu nành: vị nhạt, giá hợp lý cho bữa ăn hằng ngày
Dầu đậu nành là loại dầu quen thuộc nhất trong nhiều bếp ăn gia đình Việt, vì giá phải chăng và dễ mua ở mọi siêu thị, chợ và cửa hàng tạp hóa. Dầu đậu nành có màu vàng nhạt, vị rất nhạt, gần như không át mùi nguyên liệu, nên hợp với các món xào nhanh, nấu canh, kho và các món ăn hằng ngày. Khi nấu canh chua cá hay xào rau cải, dầu đậu nành giúp món ăn giữ đúng hương vị của nguyên liệu chính.
Dầu đậu nành chịu nhiệt ở mức trung bình, hợp xào lửa vừa và chiên nhẹ trong thời gian ngắn. Với các món chiên giòn cần lửa lớn kéo dài như chiên gà nguyên miếng, dầu đậu nành nhanh sẫm màu và dễ bốc khói hơn so với dầu chịu nhiệt cao. Ưu điểm lớn của dầu đậu nành là tính kinh tế: gia đình đông người, nấu ăn mỗi ngày hai đến ba bữa thì dùng dầu đậu nành sẽ tiết kiệm hơn mà vẫn đảm bảo món ăn ngon.
Dầu hướng dương: vị nhẹ, hợp trộn và xào nhanh
Dầu hướng dương được ép từ hạt hướng dương, có màu vàng nhạt, vị rất nhẹ và gần như không mùi, nên rất hợp với các món trộn trực tiếp như salad rau, gỏi, và các món cần giữ nguyên vị tươi của nguyên liệu. Khi làm salad dưa leo, cà chua hoặc trộn gỏi gà xé phay, một thìa dầu hướng dương trộn cùng nước cốt chanh sẽ giúp món ăn bóng mượt mà không át mùi rau thơm.
Ngoài trộn trực tiếp, dầu hướng dương còn hợp xào nhanh lửa vừa, ví dụ xào rau cải, xào nấm, áp chảo thịt mỏng. Tuy nhiên, bạn không nên để dầu hướng dương bốc khói quá lâu trên chảo nóng, vì khi quá nhiệt, dầu sẽ nhanh có mùi khét và món ăn mất ngon. Nguyên tắc chung là cho nguyên liệu vào chảo ngay khi dầu vừa nóng, đừng để dầu sôi sùng sục một mình quá lâu. Cũng đừng dùng dầu đã chiên nhiều lần để trộn salad, vì dầu đó đã đổi mùi và màu.
Chọn dầu theo món ăn trong tuần
- Món xào rau, xào thịt lửa vừa, rang cơm: dầu lạc giúp món ăn dậy mùi thơm bùi, hoặc dầu đậu nành nếu bạn muốn vị nhạt và tiết kiệm.
- Món chiên đậu phụ, chiên trứng, chiên cá nhỏ lửa vừa: dầu lạc hoặc dầu đậu nành đều dùng được, chiên từng mẻ nhỏ và không để dầu bốc khói quá lâu.
- Món nấu canh, kho, nấu hằng ngày: dầu đậu nành vị nhạt, giá hợp lý, hợp với gia đình nấu ăn mỗi ngày.
- Món salad, gỏi trộn trực tiếp: dầu hướng dương vị nhẹ, không át mùi rau thơm, hoặc dầu lạc ép lạnh nếu bạn thích mùi thơm bùi.
- Món xào nhanh, áp chảo mỏng: dầu hướng dương hoặc dầu đậu nành, cho nguyên liệu vào ngay khi dầu vừa nóng.
- Nhà có người dị ứng lạc: tránh dầu lạc, chọn dầu đậu nành hoặc dầu hướng dương và đọc kỹ nhãn trước khi mua.
6 bước chọn và bảo quản dầu ăn đúng cách
Bước 1: Nhìn món ăn nhà mình hay nấu nhất rồi mới chọn dầu
Trước khi mua, hãy nghĩ xem tuần này nhà bạn hay nấu món gì: chủ yếu xào, chủ yếu chiên hay chủ yếu trộn. Nhà hay xào và chiên lửa vừa thì dầu lạc hoặc dầu đậu nành là lựa chọn hợp lý. Nhà hay ăn salad và món trộn thì nên có thêm một chai dầu hướng dương riêng.
Bước 2: Đọc nhãn và kiểm tra hạn sử dụng trước khi cho vào giỏ
Trên nhãn chai dầu, bạn cần xem tên loại dầu, thành phần, ngày sản xuất và hạn sử dụng. Chọn chai còn hạn dài, nắp kín, không bị móp méo và dầu trong, không vẩn đục. Tránh mua dầu không nhãn, không rõ nguồn gốc, dù giá rẻ hơn nhiều, vì chất lượng không được đảm bảo.
Bước 3: Chọn dung tích phù hợp với số người trong nhà
Gia đình hai đến ba người, nấu ăn vài bữa mỗi tuần thì chai một lít là vừa, dùng hết trong một đến hai tháng sau khi mở nắp. Gia đình đông người, nấu ăn mỗi ngày thì có thể mua chai hai lít, nhưng vẫn nên chia ra chai nhỏ để dùng dần.
Bước 4: Cất dầu nơi mát, tối và xa bếp ngay sau khi mua về
Nơi cất dầu tốt nhất là tủ bếp kín, khô ráo, thoáng mát và xa bếp nấu, xa cửa sổ nắng gắt. Nhiều gia đình để chai dầu ngay cạnh bếp cho tiện tay, nhưng hơi nóng từ bếp mỗi ngày sẽ làm dầu nhanh hỏng. Bạn chỉ cần để một chai nhỏ gần bếp để dùng trong tuần, chai lớn còn lại cất trong tủ mát và chiết ra dần.
Bước 5: Đậy nắp kín ngay sau mỗi lần dùng
Sau khi rót dầu, hãy đậy nắp kín ngay, đừng để chai dầu mở nắp cả buổi nấu ăn. Không khí lọt vào chai sẽ làm dầu bị oxy hóa nhanh hơn, nhất là trong bếp nóng và ẩm. Thói quen nhỏ này giúp chai dầu giữ mùi thơm lâu hơn hẳn.
Bước 6: Không dùng lại dầu chiên nhiều lần và không đổ dầu thừa vào chai mới
Dầu đã chiên một lần có màu sẫm hơn, mùi thay đổi và không còn tốt như dầu mới, nên không nên dùng lại nhiều lần, đặc biệt không dùng dầu đã chiên để trộn salad. Sau khi chiên, hãy để dầu nguội hẳn, lọc bỏ cặn nếu cần dùng lại một lần cho món chiên tương tự, và bỏ ngay khi dầu có mùi hôi, màu quá sẫm hoặc nổi bọt nhiều khi đun nóng.
Dấu hiệu dầu đã hỏng và cần bỏ ngay
- Dầu có mùi hôi, mùi chua gắt hoặc mùi khác hẳn mùi lúc mới mở nắp, dù hạn sử dụng in trên chai vẫn còn.
- Dầu đổi màu sẫm bất thường, vẩn đục hoặc có cặn lạ mà lúc mua không có.
- Khi đun nóng ở lửa vừa, dầu bốc khói sớm, nổi bọt nhiều và có mùi khét dù chưa cho nguyên liệu vào.
- Dầu đã mở nắp quá lâu, để gần bếp nóng hoặc phơi nắng nhiều ngày, dù chưa thấy mùi rõ rệt.
Khi dầu đã có những dấu hiệu này, bạn nên bỏ đi và thay chai mới, đừng tiếc mà cố dùng tiếp. Chi phí một chai dầu mới thấp hơn nhiều so với một bữa ăn kém ngon và những rắc rối cho sức khỏe. Bạn có thể tìm thêm mẹo bảo quản thực phẩm tại chuyên mục Mẹo Vặt và chuyên mục Sức Khỏe của Báo Doanh Thu.
Câu hỏi thường gặp
Nhà chỉ nên dùng một loại dầu hay nhiều loại?
Gia đình nấu ăn đơn giản, chủ yếu xào nấu hằng ngày thì một loại dầu đậu nành là đủ. Gia đình hay làm nhiều kiểu món, từ chiên xào đến salad, thì nên có hai loại: một loại cho chiên xào và một loại cho trộn trực tiếp.
Dầu ăn mở nắp dùng được trong bao lâu?
Thông thường, dầu ăn đã mở nắp nên dùng hết trong một đến hai tháng nếu bảo quản nơi mát và đậy kín. Thời gian này có thể ngắn hơn nếu chai dầu để gần bếp nóng hoặc hay quên đậy nắp. Khi thấy dầu có mùi lạ, bạn nên bỏ đi thay vì cố dùng tiếp.
Có nên mua dầu ăn can lớn cho rẻ không?
Can lớn rẻ hơn tính theo mỗi lít, nhưng chỉ tiết kiệm thật sự khi gia đình đông người và nấu ăn mỗi ngày, dùng hết nhanh. Gia đình ít người mua can lớn rồi dùng kéo dài nhiều tháng thì dầu dễ hỏng giữa chừng, tính ra lại lãng phí hơn.
Kết luận
Chọn dầu ăn cho gia đình không khó khi bạn nhớ ba điểm chính: dầu lạc thơm bùi hợp xào và chiên lửa vừa, dầu đậu nành vị nhạt và kinh tế hợp bữa ăn hằng ngày, dầu hướng dương vị nhẹ hợp trộn salad và xào nhanh. Quan trọng không kém là bảo quản đúng cách: cất dầu nơi mát và tối, xa bếp nóng, đậy nắp kín sau mỗi lần dùng và bỏ ngay khi dầu có mùi hôi hoặc màu lạ. Từ lần đi chợ tới, hãy chọn dầu theo món ăn nhà mình hay nấu nhất, mua chai vừa đủ dùng, và bạn sẽ thấy bữa cơm nhà ngon hơn mà không lãng phí một giọt dầu nào.
