Đứng trước quầy sữa trong siêu thị, nhiều gia đình bối rối vì có quá nhiều loại: sữa tiệt trùng để lâu ở nhiệt độ thường, sữa thanh trùng phải giữ lạnh, sữa nguyên kem, sữa tách béo, có đường, không đường. Hiểu rõ sự khác nhau cơ bản sẽ giúp bạn chọn nhanh hơn, bảo quản đúng cách và tránh mua thừa rồi phải bỏ đi vì quá hạn.
- Sữa tiệt trùng xử lý ở nhiệt độ rất cao, bảo quản được lâu khi chưa mở nắp; sữa thanh trùng xử lý nhẹ hơn nên phải giữ lạnh liên tục và dùng trong thời gian ngắn.
- Hạn sử dụng phải đọc đủ ba yếu tố: ngày sản xuất, hạn dùng và điều kiện bảo quản ghi trên bao bì.
- Chọn sữa theo người uống: trẻ nhỏ, người lớn và người cần kiểm soát cân nặng có nhu cầu khác nhau, nên hỏi ý kiến chuyên môn khi cần.
Sữa tiệt trùng và sữa thanh trùng khác nhau như thế nào
Điểm khác nhau cốt lõi nằm ở cách xử lý nhiệt. Theo cách hiểu phổ biến được các cơ quan quản lý thực phẩm và nhà sản xuất công bố, sữa tiệt trùng được xử lý ở nhiệt độ rất cao trong thời gian ngắn, giúp tiêu diệt phần lớn vi sinh vật và cho phép bảo quản ở nhiệt độ thường trong nhiều tháng khi bao bì còn nguyên vẹn, chưa mở nắp. Nhờ vậy, sữa tiệt trùng rất tiện cho gia đình hay đi chợ ít lần, nhà có ít chỗ trong tủ lạnh, hoặc cần dự trữ sữa cho những ngày bận rộn. Sau khi mở nắp, sữa tiệt trùng vẫn cần giữ lạnh và dùng trong thời gian ngắn theo hướng dẫn trên bao bì, chứ không thể để ngoài nhiệt độ phòng như khi chưa mở.
Sữa thanh trùng thì xử lý ở nhiệt độ thấp hơn và thời gian có thể dài hơn, nhằm giữ lại nhiều hương vị tươi tự nhiên của sữa. Đổi lại, sữa thanh trùng phải được giữ lạnh liên tục từ lúc sản xuất, vận chuyển cho tới khi về tới tủ lạnh nhà bạn, và hạn sử dụng thường chỉ tính bằng ngày, không tính bằng tháng. Nếu bạn mua sữa thanh trùng rồi để ngoài trời nắng trên đường về, hoặc để ở cánh tủ lạnh nơi nhiệt độ không ổn định, chất lượng sữa có thể giảm nhanh hơn bạn nghĩ. Vì vậy, sữa thanh trùng phù hợp với gia đình đi chợ thường xuyên, có tủ lạnh đủ chỗ và uống hết trong vài ngày.
Nhiều người cho rằng sữa thanh trùng luôn bổ dưỡng hơn sữa tiệt trùng, hoặc ngược lại. Theo phân tích của Báo Doanh Thu, cách nghĩ tuyệt đối như vậy chưa chính xác. Cả hai loại đều là sữa tươi đã qua xử lý để bảo đảm an toàn, chỉ khác nhau về phương pháp và điều kiện bảo quản. Điều quan trọng hơn là bạn có bảo quản đúng cách hay không và có uống trong hạn dùng hay không.
Cách đọc hạn sử dụng và nhãn sữa trong 2 phút
Khi cầm một hộp sữa trên tay, bạn chỉ cần kiểm tra theo thứ tự sau. Thứ nhất, tìm ngày sản xuất và hạn sử dụng, thường in ở đáy hộp, nắp hộp hoặc mặt bên. Một số sản phẩm ghi hạn sử dụng dạng ngày tháng năm đầy đủ, một số ghi dạng ngày và tháng, vì vậy hãy đọc kỹ cả dòng chữ đi kèm, tránh nhầm ngày sản xuất thành hạn sử dụng. Thứ hai, đọc điều kiện bảo quản: bảo quản nơi khô ráo thoáng mát, bảo quản lạnh ở nhiệt độ ghi rõ, hoặc dùng ngay sau khi mở nắp trong số ngày nhất định. Điều kiện bảo quản quan trọng ngang với hạn sử dụng, vì sữa còn hạn nhưng để sai nhiệt độ vẫn có thể hỏng sớm.
Thứ ba, đọc bảng thành phần và hàm lượng dinh dưỡng một cách thực tế, không cần thuộc lòng mọi con số. Bạn chỉ cần chú ý sữa đó là sữa tươi nguyên chất hay sữa hoàn nguyên, có đường hay không đường, hàm lượng chất béo là bao nhiêu và có bổ sung thêm chất gì không. Ví dụ minh họa: một gia đình có người đang kiểm soát cân nặng có thể ưu tiên sữa không đường và ít béo, trong khi trẻ em đang tuổi phát triển thường được khuyên dùng sữa nguyên kem, nhưng quyết định cụ thể nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, đặc biệt với trẻ nhỏ và người có bệnh lý nền. Thứ tư, kiểm tra bao bì còn nguyên vẹn không: hộp có bị phồng, móp méo, rò rỉ hay có mùi lạ không. Nếu bao bì đã hỏng, bạn không nên mua dù sữa vẫn còn hạn, vì bao bì hỏng có thể làm sữa nhiễm khuẩn.
Chọn sữa theo từng thành viên trong gia đình
Gia đình nhiều thế hệ thường không thể dùng chung một loại sữa cho mọi người. Trẻ nhỏ cần sữa phù hợp độ tuổi và nên tuân theo hướng dẫn của bác sĩ nhi khoa, không tự ý đổi loại sữa liên tục chỉ vì quảng cáo. Người lớn khỏe mạnh có thể chọn sữa tươi không đường để uống hằng ngày, pha cà phê hoặc ăn cùng ngũ cốc. Người lớn tuổi có thể ưu tiên sữa ít béo, dễ tiêu hóa, và nên chú ý lượng đường nếu có thói quen uống sữa nhiều lần trong ngày. Người không dung nạp lactose, tức là uống sữa thường hay bị đầy bụng, khó tiêu, nên tìm loại sữa đã tách lactose hoặc tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi đổi sang sữa thực vật, vì sữa thực vật có thành phần dinh dưỡng rất khác sữa bò.
Một cách làm thực tế cho gia đình đông người là chia sữa theo mục đích sử dụng. Sữa tiệt trùng không đường dùng để dự trữ và uống hằng ngày, sữa thanh trùng mua số lượng vừa đủ cho hai đến ba ngày để cảm nhận vị tươi, sữa có đường chỉ dùng thỉnh thoảng, không nên trở thành thức uống chính mỗi ngày.
Lịch mua và bảo quản sữa trong tuần cho gia đình
Thay vì mua sữa theo cảm hứng, bạn có thể áp dụng một lịch đơn giản cho cả tuần. Đầu tuần, kiểm kê tủ lạnh: còn bao nhiêu hộp sữa, hộp nào sắp hết hạn nhất, hộp nào đã mở nắp. Nguyên tắc là dùng trước hộp sắp hết hạn và hộp đã mở nắp, rồi mới tới hộp mới, giống như cách các cửa hàng sắp xếp hàng hóa. Giữa tuần, mua bổ sung lượng sữa đủ dùng trong hai đến ba ngày, ưu tiên mua sữa thanh trùng vào lần này nếu gia đình thích vị tươi, vì bạn sẽ uống hết nhanh. Cuối tuần, đi chợ lớn một lần để mua sữa tiệt trùng dự trữ cho tuần sau, vừa tiết kiệm thời gian, vừa tránh tình trạng hết sữa vào buổi sáng bận rộn.
Về bảo quản, hãy để sữa ở ngăn mát sâu bên trong tủ lạnh, nơi nhiệt độ ổn định, thay vì để ở cánh tủ lạnh nơi nhiệt độ thay đổi mỗi lần mở cửa. Sữa đã mở nắp nên đậy kín, không đổ sữa thừa từ ly trở lại hộp, và nên dùng hết trong thời gian hướng dẫn trên bao bì, thường là vài ngày. Khi mang sữa thanh trùng từ siêu thị về nhà, hãy cho vào túi giữ nhiệt nếu quãng đường dài hoặc trời nắng nóng, và cất vào tủ lạnh ngay khi về tới nhà, đừng để sữa nằm trong cốp xe hay trên bàn bếp quá lâu. Những thói quen nhỏ này không tốn thêm tiền, nhưng giúp sữa giữ được chất lượng tới ngày cuối cùng của hạn dùng.
Những sai lầm thường gặp khi mua và dùng sữa tươi
Sai lầm phổ biến nhất là chỉ nhìn hạn sử dụng mà bỏ qua điều kiện bảo quản. Một hộp sữa tiệt trùng chưa mở nắp có thể để ở nhiệt độ thường, nhưng sau khi mở nắp mà vẫn để ngoài bàn qua đêm thì không còn an toàn như trước. Sai lầm thứ hai là mua quá nhiều sữa thanh trùng trong một lần vì thấy khuyến mãi, rồi không uống kịp trước hạn, cuối cùng phải bỏ đi, tính ra còn tốn kém hơn mua ít mà uống hết. Sai lầm thứ ba là đánh giá sữa chỉ bằng giá tiền hoặc bao bì đẹp, mà không đọc thành phần: có loại ghi sữa tươi nhưng thực chất là sữa hoàn nguyên pha từ sữa bột, có loại ghi ít đường nhưng vẫn chứa lượng đường đáng kể trong mỗi hộp. Sai lầm thứ tư là cho trẻ uống sữa thay nước lọc cả ngày, hoặc uống sữa ngay trước bữa ăn chính khiến trẻ no và bỏ bữa. Sữa là thực phẩm bổ sung, không thay thế bữa ăn cân đối và nước uống hằng ngày.
Bạn có thể tìm thêm các hướng dẫn mua sắm và tiêu dùng thực tế trong chuyên mục Thị trường tiêu dùng và Đời sống gia đình trên Báo Doanh Thu, hoặc tham khảo chuyên mục Sức khỏe làm đẹp để hiểu thêm về dinh dưỡng hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Sữa tiệt trùng và sữa thanh trùng, loại nào tốt hơn?
Không có đáp án đúng cho mọi gia đình, vì mỗi loại có ưu điểm riêng. Sữa tiệt trùng tiện lợi, bảo quản lâu khi chưa mở nắp, phù hợp với gia đình bận rộn. Sữa thanh trùng có vị tươi tự nhiên hơn nhưng đòi hỏi giữ lạnh liên tục và dùng nhanh. Loại tốt hơn là loại bạn bảo quản đúng cách, uống trong hạn dùng và phù hợp với khẩu vị của gia đình.
Sữa quá hạn một hai ngày có uống được không?
Bạn không nên uống sữa đã quá hạn, dù sữa trông vẫn bình thường và chưa có mùi lạ. Hạn sử dụng là cam kết của nhà sản xuất trong điều kiện bảo quản đúng, và sau hạn đó chất lượng và độ an toàn không còn được bảo đảm. Nếu sữa có dấu hiệu bất thường như mùi chua, vị lạ, hộp phồng hoặc vón cục, bạn càng phải bỏ đi ngay, dù sữa vẫn còn hạn.
Có nên đun sôi sữa tươi trước khi uống không?
Sữa tươi đóng hộp đã qua xử lý và đóng gói vô trùng hoặc giữ lạnh theo quy trình của nhà sản xuất, nên bạn có thể uống trực tiếp theo hướng dẫn trên bao bì mà không cần đun sôi lại. Nếu bạn muốn uống sữa ấm, hãy hâm nóng nhẹ và uống ngay, tránh đun sôi quá lâu hoặc hâm đi hâm lại nhiều lần, vì điều đó có thể làm thay đổi hương vị và giá trị dinh dưỡng của sữa.
Kết luận
Chọn sữa tươi cho gia đình không khó nếu bạn nắm ba điểm: phân biệt sữa tiệt trùng và sữa thanh trùng, đọc đủ hạn dùng và điều kiện bảo quản, và chọn theo người uống chứ không chọn theo quảng cáo. Hãy bắt đầu từ lần đi chợ tới: kiểm tra tủ lạnh trước khi mua, chỉ mua lượng sữa đủ dùng trong vài ngày với sữa thanh trùng, để sữa ở ngăn mát ổn định và dùng hộp sắp hết hạn trước. Những thói quen nhỏ này giúp gia đình bạn uống sữa ngon hơn, an toàn hơn và ít lãng phí hơn, mà không cần tốn thêm chi phí. Nếu bạn còn băn khoăn về loại sữa phù hợp cho trẻ nhỏ hoặc người có bệnh lý, hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có lựa chọn chính xác nhất.
