Làm freelancer, tức là làm việc tự do cho nhiều khách hàng thay vì làm toàn thời gian cho một công ty, đang trở thành lựa chọn của nhiều người Việt, từ sinh viên mới ra trường đến dân văn phòng muốn có thêm thu nhập. Chỉ cần một kỹ năng mà người khác sẵn sàng trả tiền và một chiếc laptop, bạn đã có thể bắt đầu.
3 điều cần nhớ
- Freelancer bán kỹ năng, không bán thời gian rảnh: khách trả tiền vì bạn giải quyết được việc của họ, vì vậy hãy chọn một kỹ năng cụ thể và luyện cho thật giỏi.
- Đừng nhận mọi việc: người mới nên bắt đầu từ một nghề, một nhóm khách hàng rõ ràng, làm tốt rồi mới mở rộng sang dịch vụ khác.
- Thu nhập đầu tiên quan trọng hơn thu nhập lớn: một hợp đồng nhỏ hoàn thành đúng hẹn và được khách giới thiệu tiếp còn quý hơn nhiều dự án lớn mà bạn làm dở dang.
Freelancer là gì và ai phù hợp làm freelancer
Freelancer là người làm việc độc lập, tự tìm khách hàng, tự thỏa thuận giá và tự chịu trách nhiệm về kết quả công việc. Khác với nhân viên văn phòng có lương cố định hằng tháng, thu nhập của freelancer phụ thuộc vào số dự án nhận được và chất lượng từng dự án. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), mô hình này hợp nhất với ba nhóm người: sinh viên mới ra trường muốn tích lũy kinh nghiệm và thu nhập trong khi chờ việc chính thức, dân văn phòng muốn kiếm thêm vào buổi tối và cuối tuần, và những người có tay nghề như thiết kế, viết lách, dịch thuật hay lập trình muốn làm chủ thời gian của mình. Nếu bạn là người kỷ luật kém, khó tự quản lý thời gian và sợ phải tự đi tìm khách hàng, freelancer có thể khiến bạn nản trong vài tháng đầu. Nhưng nếu bạn chịu khó học, làm việc đúng hẹn và biết cách giao tiếp với khách, đây là con đường có thể đi xa.
Chọn nghề freelancer nào cho người mới
Có 5 nghề freelancer phổ biến nhất ở Việt Nam hiện nay, và người mới nên chọn nghề gần nhất với những gì mình đã biết. Nghề thứ nhất là viết nội dung: viết bài cho website, fanpage, mô tả sản phẩm và kịch bản video ngắn. Nghề này cần vốn ít nhất, chỉ cần laptop và khả năng viết tiếng Việt mạch lạc, và khách hàng là các shop online, công ty nhỏ rất nhiều. Nghề thứ hai là thiết kế đồ họa: làm banner, poster, ảnh sản phẩm và bộ nhận diện đơn giản cho shop nhỏ, cần biết các công cụ thiết kế cơ bản. Nghề thứ ba là dịch thuật: dịch tài liệu, phụ đề video và nội dung website từ tiếng Anh sang tiếng Việt, phù hợp với người giỏi ngoại ngữ. Nghề thứ tư là quản lý mạng xã hội: lên lịch đăng bài, trả lời bình luận và chạy quảng cáo cơ bản cho shop nhỏ, phù hợp với người dùng mạng xã hội thành thạo. Nghề thứ năm là lập trình và làm website: nhu cầu cao, thù lao tốt, nhưng cần thời gian học dài hơn các nghề còn lại. Cách chọn nhanh là: liệt kê 3 việc bạn làm tốt nhất, hỏi 5 người quen xem họ có sẵn sàng trả tiền cho việc nào không, rồi chọn việc được nhiều người gật đầu nhất. Bài học nghề ngắn hạn cho người muốn đổi việc cũng gợi ý nhiều nghề học nhanh có thu nhập tốt, áp dụng được cho người muốn làm freelancer.
Định giá dịch vụ: người mới nên lấy bao nhiêu
Định giá là nỗi sợ lớn nhất của freelancer mới, vì lấy thấp thì làm mệt mà không đủ sống, lấy cao thì sợ khách bỏ đi. Có 3 cách tính giá đơn giản mà người mới có thể dùng. Cách thứ nhất là tính theo sản phẩm: một bài viết 1.000 chữ giá bao nhiêu, một banner giá bao nhiêu, một video ngắn giá bao nhiêu. Cách này rõ ràng và dễ báo giá cho khách. Cách thứ hai là tính theo giờ: lấy mức lương mong muốn một tháng chia cho số giờ làm việc thực tế trong tháng, rồi cộng thêm khoảng 20 phần trăm để bù chi phí bảo hiểm, thuế và những ngày không có việc. Cách thứ ba là tham khảo mặt bằng chung: hỏi giá của 3 đến 5 freelancer cùng nghề, hoặc xem bảng giá trên các nền tảng việc làm tự do, rồi đặt giá của mình ở mức giữa nếu mới vào nghề. Ví dụ thực tế: một bạn viết nội dung ở Hà Nội mới làm freelancer thường nhận bài viết chuẩn SEO khoảng 150.000 đến 300.000 đồng một bài, bài viết chuyên sâu có thể lên 500.000 đồng. Một bạn thiết kế mới thường nhận banner đơn giản từ 200.000 đồng và bộ ảnh sản phẩm từ 1.000.000 đồng trở lên. Quan trọng là đừng phá giá: làm rẻ quá không chỉ khiến bạn kiệt sức mà còn khiến khách nghi ngờ chất lượng, và sau này rất khó tăng giá. Hãy tăng giá dần sau mỗi 3 đến 5 dự án hoàn thành tốt.
(Ảnh minh họa).
Tìm khách hàng đầu tiên ở đâu
Khách hàng đầu tiên hiếm khi tự tìm đến, mà thường đến từ 4 nguồn quen thuộc. Nguồn thứ nhất là người quen: bạn bè, đồng nghiệp cũ, người thân đang kinh doanh nhỏ đều có thể là khách đầu tiên, vì họ đã tin bạn trước khi tin tay nghề của bạn. Hãy nhắn tin thẳng thắn cho khoảng 20 người quen, giới thiệu dịch vụ và hỏi họ có cần hay biết ai cần không. Nguồn thứ hai là các nền tảng việc làm tự do trong nước và quốc tế, nơi khách đăng dự án và freelancer gửi đề xuất. Người mới nên chọn dự án nhỏ, viết đề xuất ngắn gọn, nêu rõ mình làm được gì và gửi kèm 2 đến 3 mẫu sản phẩm. Nguồn thứ ba là mạng xã hội: đăng bài giới thiệu dịch vụ lên trang cá nhân, tham gia nhóm của shop nhỏ và chủ doanh nghiệp, trả lời câu hỏi chuyên môn trong nhóm để người ta nhớ đến bạn. Nguồn thứ tư là các shop và công ty nhỏ quanh nơi bạn sống: nhiều quán cà phê, tiệm nail hay shop thời trang cần người viết bài, chụp ảnh và quản lý fanpage nhưng không đủ ngân sách thuê nhân viên toàn thời gian. Bạn có thể tham khảo thêm bài làm việc từ xa cho người mới để biết cách tìm việc uy tín và tránh bẫy lừa đảo khi nhận việc online.
6 bước để có thu nhập đầu tiên
Bước 1: Chọn một nghề và luyện trong 2 tuần. Dành mỗi ngày 2 giờ để học và làm 3 sản phẩm mẫu thật chỉn chu, ví dụ 3 bài viết mẫu, 3 bộ banner mẫu hoặc 3 video mẫu. Sản phẩm mẫu chính là thứ khách nhìn vào đầu tiên.
Bước 2: Làm hồ sơ nghề nghiệp đơn giản. Một trang giới thiệu ngắn gọn gồm bạn làm được gì, 3 sản phẩm mẫu tốt nhất và cách liên hệ. Bạn có thể làm bằng một tài liệu online miễn phí, không cần website cầu kỳ. Bài viết CV xin việc cho sinh viên mới ra trường có nhiều gợi ý trình bày hồ sơ gọn đẹp, áp dụng được cho hồ sơ freelancer.
Bước 3: Báo giá rõ ràng và đặt cọc trước. Trước khi bắt đầu, hãy nhắn cho khách bản báo giá gồm công việc cụ thể, thời gian hoàn thành, số lần chỉnh sửa và tổng tiền. Đề nghị khách đặt cọc 30 đến 50 phần trăm để cả hai bên cùng nghiêm túc.
Bước 4: Hoàn thành dự án đầu tiên đúng hẹn. Làm đúng những gì đã hứa, giao đúng ngày, và gửi kèm một bản tóm tắt những gì đã làm. Khách hài lòng với dự án đầu tiên thường quay lại và giới thiệu bạn cho người khác.
Bước 5: Xin đánh giá và giới thiệu. Sau khi giao việc, hãy lịch sự nhờ khách viết vài dòng đánh giá và hỏi xem họ có biết ai đang cần dịch vụ tương tự không. Đánh giá tốt là tài sản lớn nhất của freelancer mới.
Bước 6: Ghi lại thu chi và lên kế hoạch tháng sau. Ghi rõ mỗi dự án thu bao nhiêu, tốn bao nhiêu giờ, khách nào trả đúng hẹn, rồi đặt mục tiêu tháng sau nhận thêm một khách hoặc tăng giá 10 phần trăm. Freelancer không có lương cố định, nên sổ sách rõ ràng chính là lương của bạn.
5 lỗi người mới hay mắc khi làm freelancer
Lỗi 1: Nhận quá nhiều việc cùng lúc. Sợ hết việc nên nhận 5 dự án một lúc, rồi dự án nào cũng trễ hẹn. Người mới chỉ nên nhận tối đa 2 dự án cùng lúc cho đến khi quen nhịp làm việc.
Lỗi 2: Không ký thỏa thuận bằng văn bản. Chỉ thỏa thuận miệng qua tin nhắn rồi khách đổi yêu cầu liên tục, cuối cùng làm gấp đôi mà tiền không đổi. Hãy xác nhận bằng văn bản: việc gì, giá nào, hạn nào, sửa mấy lần.
Lỗi 3: Không lấy tiền cọc. Làm xong mới đòi tiền là lúc khách dễ chần chừ nhất. Tiền cọc 30 đến 50 phần trăm bảo vệ cả bạn và khách.
Lỗi 4: Ngại báo giá cao. Nhiều người mới báo giá rất thấp để có khách, rồi làm việc trong mệt mỏi và oán trách. Giá thấp không giữ được khách tốt, mà chỉ giữ được khách ham rẻ.
Lỗi 5: Không có quỹ dự phòng. Tháng có việc thì tiêu hết, tháng không có việc thì vay mượn. Hãy để riêng ít nhất 20 phần trăm thu nhập mỗi tháng cho những tháng ít việc. Bạn cũng có thể xem bài tìm việc làm thêm cho sinh viên để có thêm kênh thu nhập phụ trong những tháng ít dự án.
Câu hỏi thường gặp
Làm freelancer có cần đăng ký kinh doanh không? Với quy mô nhỏ và thu nhập chưa cao, bạn có thể bắt đầu làm việc với tư cách cá nhân và kê khai thu nhập theo quy định khi thu nhập vượt ngưỡng phải nộp thuế. Khi thu nhập ổn định và lớn, hãy tìm hiểu thêm về đăng ký hộ kinh doanh tại địa phương để làm việc lâu dài.
Người mới mất bao lâu để có thu nhập đầu tiên? Nếu bạn đã có kỹ năng cơ bản và chủ động tìm khách mỗi ngày, thu nhập đầu tiên thường đến trong 2 đến 4 tuần. Nếu phải học kỹ năng từ đầu, hãy tính thêm 1 đến 2 tháng luyện tập trước khi nhận dự án trả phí.
Có nên bỏ việc văn phòng để làm freelancer toàn thời gian không? Đừng bỏ việc ngay. Hãy làm freelancer bán thời gian trong 3 đến 6 tháng, đến khi thu nhập từ freelancer ổn định bằng ít nhất 70 phần trăm lương hiện tại trong 3 tháng liên tiếp, rồi mới tính chuyện chuyển hẳn.
Kết luận
Làm freelancer cho người mới không khó như nhiều người tưởng, nhưng cũng không dễ như những lời quảng cáo việc nhẹ lương cao. Bí quyết là chọn một nghề bạn thật sự làm tốt, luyện ra 3 sản phẩm mẫu chỉn chu, tìm khách từ người quen và các nền tảng việc làm, rồi đi đúng 6 bước: luyện nghề, làm hồ sơ, báo giá rõ ràng, giao đúng hẹn, xin đánh giá và ghi sổ thu chi. Bắt đầu từ một dự án nhỏ trong tuần này, và thu nhập đầu tiên sẽ đến sớm hơn bạn nghĩ. Bạn có thể tham khảo thêm bài lập kế hoạch phát triển sự nghiệp 5 năm cho người mới đi làm để biến freelancer từ việc làm thêm thành sự nghiệp dài hạn của mình.
