Nhiều chuyến đi xa gặp sự cố không phải vì xe quá cũ, mà vì chủ xe không kiểm tra trước khi đi. Một chiếc lốp non hơi, một má phanh mòn hay một bóng đèn pha cháy có thể không gây rắc rối gì khi chạy 10km trong phố, nhưng trên quốc lộ với tốc độ cao và ít chỗ sửa xe, chúng trở thành rủi ro thật sự. Chỉ cần 30 phút kiểm tra kỹ trước ngày đi, bạn đã loại bỏ phần lớn nguy cơ nằm đường.
- Kiểm tra theo thứ tự từ ngoài vào trong: lốp, phanh, đèn, nhớt, xích, điện và giấy tờ, đừng chỉ kiểm tra thứ bạn nhớ ra.
- Lốp đủ hơi, gai còn sâu và không nứt hông là điều kiện tiên quyết, vì lốp là điểm tiếp xúc duy nhất giữa xe và mặt đường.
- Luôn mang theo bộ đồ nghề tối thiểu và số điện thoại cứu hộ dọc tuyến đường, vì sự cố vẫn có thể xảy ra dù xe đã kiểm tra kỹ.
Bước 1: kiểm tra lốp và áp suất hơi
Hãy bắt đầu bằng mắt thường: quan sát gai lốp còn sâu hay đã mòn phẳng, hông lốp có vết nứt, phồng rộp hay vật nhọn cắm vào không. Lốp mòn gai sẽ bám đường kém hẳn khi trời mưa, còn lốp phồng hông có nguy cơ nổ khi chạy tốc độ cao và trời nóng. Tiếp theo, hãy đo áp suất hơi bằng đồng hồ, so với thông số nhà sản xuất ghi trong sách hướng dẫn hoặc trên tem dán ở xe, đừng bơm theo cảm giác. Lốp non hơi khiến xe ì, tốn xăng và nóng lốp, lốp quá căng lại khiến xe xóc và bám đường kém.
Nếu chuyến đi dài hơn 300km, hãy cân nhắc thay lốp đã mòn gần tới vạch giới hạn, thay vì cố dùng nốt. Đừng quên kiểm tra cả van lốp và mang theo một bộ vá dùi cùng bơm mini nếu xe của bạn dùng lốp không săm. Với người đi xa bằng xe tay ga, hãy kiểm tra thêm dây curoa nếu xe đã chạy trên 15.000km mà chưa thay, vì đứt dây curoa giữa đường là sự cố rất khó xử lý tại chỗ.
Bước 2: kiểm tra phanh và hệ thống lái
Bóp thử cả phanh trước và phanh sau: tay phanh phải chắc, không bị bóp sát tay lái mới ăn, không có cảm giác xốp hay lún sâu bất thường. Quan sát má phanh còn dày hay đã mòn sát, đĩa phanh có bị cong vênh hay rãnh sâu không. Nếu phanh phát ra tiếng két kim loại khi bóp, đó là dấu hiệu má phanh đã mòn hết và cần thay ngay trước chuyến đi, không nên trì hoãn.
Tiếp theo, hãy lắc nhẹ tay lái sang hai bên và kiểm tra cổ lái có bị rơ, sượng hay nặng một bên không. Tay lái lệch sau một lần ngã nhẹ có thể không lộ ra khi chạy chậm, nhưng ở tốc độ cao nó khiến xe khó giữ hướng và rất mỏi tay. Nếu xe từng bị ngã hoặc đâm va, hãy đưa xe ra tiệm kiểm tra khung và cổ lái trước chuyến đi dài, đừng tự kết luận là xe vẫn ổn chỉ vì nhìn bên ngoài không thấy gì.
Bước 3: đèn, còi, gương và ắc quy
Bật tất cả đèn: đèn pha, đèn cốt, đèn hậu, đèn xi nhan hai bên và đèn phanh. Đi xa thường phải chạy lúc trời tối hoặc qua hầm, đường đèo thiếu sáng, nên một bóng đèn cháy cũng đủ làm giảm an toàn đáng kể. Lau sạch chóa đèn và gương chiếu hậu, chỉnh gương sao cho bạn nhìn thấy phía sau mà không phải ngoái đầu hay vặn người. Còi phải kêu rõ, vì trên quốc lộ còi là công cụ cảnh báo quan trọng khi vượt xe tải hoặc qua đoạn khuất tầm nhìn.
Ắc quy yếu thường lộ ra qua dấu hiệu đề khó nổ buổi sáng hoặc đèn pha mờ khi chạy chậm. Nếu ắc quy đã dùng trên 2 năm và có dấu hiệu yếu, hãy đo điện áp hoặc thay mới trước chuyến đi, vì chết ắc quy ở vùng xa dân cư sẽ khiến bạn mất nhiều thời gian chờ cứu hộ. Đừng quên kiểm tra cầu chì dự phòng và mang theo một cầu chì đúng loại trong cốp xe.
Bước 4: nhớt máy, nước làm mát và xích tải
Nhớt máy cũ, đặc và đen là nguyên nhân khiến động cơ nóng nhanh và hao xăng trên đường dài. Hãy kiểm tra mức nhớt qua que thăm hoặc mắt thăm, và thay nhớt nếu đã gần đến kỳ hoặc chuyến đi dài hơn 1.000km cả đi lẫn về. Dùng đúng cấp nhớt nhà sản xuất khuyến nghị, đừng dùng nhớt đặc hơn với suy nghĩ sẽ bảo vệ máy tốt hơn, vì nhớt không đúng chuẩn có thể khiến máy khởi động nặng và tốn xăng hơn.
Với xe làm mát bằng dung dịch, hãy kiểm tra mức nước trong bình phụ, quan sát có rò rỉ ở ống dẫn hay két nước không. Với xe côn tay và xe số, hãy kiểm tra độ chùng của xích: xích quá chùng dễ tuột khi tăng tốc, xích quá căng làm mòn nhông và hộp số nhanh. Tra dầu xích sạch, lau bớt dầu thừa để không văng lên vành và phanh. Nếu nhông xích đã mòn nhọn như răng cưa, hãy thay cả bộ trước chuyến đi thay vì chỉ thay xích.
Bước 5: kiểm tra giấy tờ, đồ nghề và hành lý
Giấy tờ cần mang theo gồm giấy đăng ký xe, giấy phép lái xe đúng hạng, bảo hiểm trách nhiệm dân sự còn hạn và căn cước. Hãy chụp ảnh lưu trong điện thoại phòng khi bản gốc thất lạc, nhưng bản gốc vẫn là thứ bạn cần xuất trình khi cần. Kiểm tra hạn đăng kiểm nếu xe thuộc diện phải kiểm định, và ghi lại số điện thoại cứu hộ, số tổng đài hãng xe dọc tuyến đường bạn sẽ đi qua.
Bộ đồ nghề tối thiểu gồm cờ lê mở bugi, tua vít, bộ vá lốp, bơm mini, dây rút nhựa, băng keo điện và một chai nhớt nhỏ dự phòng. Hành lý nên buộc chặt, cân đối hai bên, không treo đồ lủng lẳng ở tay lái hay che đèn hậu. Người ngồi sau cần đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn và cài quai đúng cách, vì mũ không cài quai gần như không có tác dụng khi xảy ra va chạm.
Bước 6: chạy thử và lên kế hoạch nghỉ dọc đường
Trước ngày đi, hãy chạy thử 20–30km với đúng hành lý sẽ mang theo. Chạy thử giúp bạn phát hiện xe có rung lắc lạ, tiếng kêu lạ, phanh ăn không đều hay tay lái lệch khi chở nặng. Nếu phát hiện bất thường, bạn còn thời gian mang xe ra tiệm sửa, thay vì phát hiện ra giữa đường khi đã đi được 100km. Đừng bỏ qua bước này chỉ vì xe mới bảo dưỡng xong, vì bảo dưỡng xong cũng cần chạy thử để xác nhận mọi thứ đã lắp đúng.
Kế hoạch nghỉ cũng là một phần của an toàn. Cứ 60–90 phút chạy liên tục, hãy dừng nghỉ 10–15 phút, uống nước và vận động nhẹ cho đỡ mỏi. Đừng cố chạy liền 3–4 tiếng để đến sớm, vì mệt mỏi làm phản xạ chậm lại tương đương với việc thiếu ngủ. Nếu đi theo đoàn, hãy thống nhất trước tốc độ chung, điểm dừng và cách liên lạc khi lạc nhau, thay vì vừa đi vừa gọi điện thoại bàn bạc.
Câu hỏi thường gặp
Xe mới mua có cần kiểm tra trước chuyến đi xa không? Có, dù ít hơn xe cũ. Xe mới vẫn cần kiểm tra áp suất lốp, phanh, đèn và mức nhớt, vì xe trưng bày hoặc vận chuyển có thể bị non hơi hoặc ắc quy yếu mà bạn không biết.
Có nên thay nhớt trước mỗi chuyến đi xa không? Không nhất thiết, nếu nhớt còn trong kỳ sử dụng. Nhưng nếu chuyến đi dài và nhớt đã gần đến hạn thay, thay trước chuyến đi sẽ an toàn và rẻ hơn thay giữa đường.
Đi xa bằng xe tay ga cần chú ý gì thêm? Xe tay ga cần chú ý dây curoa, lốp sau mòn nhanh do tải nặng và két nước nếu là xe làm mát bằng dung dịch. Ngoài ra, xe tay ga ít số để hãm tốc bằng động cơ khi xuống dốc, nên phanh càng phải trong tình trạng tốt.
Kết luận
Một chuyến đi xa an toàn bắt đầu từ 30 phút kiểm tra trước khi lên đường, không phải từ may mắn dọc đường. Hãy đi theo đúng 7 bước: lốp, phanh, đèn, nhớt, xích, giấy tờ và chạy thử, rồi mới yên tâm xuất phát. Khi xe đã sẵn sàng, bạn sẽ tận hưởng chuyến đi trọn vẹn hơn, thay vì thấp thỏm lo xe hỏng giữa đường. Bạn có thể đọc thêm các bài về Xe & Giao Thông, Mẹo Vặt & Thủ Thuật và Thể Thao trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) để chuẩn bị tốt hơn cho những hành trình dài.
