Cứ đến tháng cuối năm, nhiều gia đình Việt lại rơi vào cùng một vòng lặp quen thuộc: lương tháng 12 vừa về đã bốc hơi vì quà Tết, tiền dọn nhà, mua sắm đồ mới, lì xì cho họ hàng và hàng loạt bữa tiệc tất niên. Không ít nhà đến mùng 5 Tết mới giật mình khi cộng lại hóa đơn và thấy mình đã chi gấp đôi, thậm chí gấp ba tháng bình thường. Bài viết hướng dẫn cách lập ngân sách Tết rõ ràng theo từng khoản, để gia đình bạn đón Tết đủ đầy mà không phải lo lắng về tiền bạc sau Tết.
- Ngân sách Tết cần được lập trước ít nhất 4 tuần, chia thành 6 nhóm khoản: quà biếu, thực phẩm, dọn nhà và trang trí, lì xì, đi lại và dự phòng, mỗi nhóm có một con số trần cụ thể.
- Nguyên tắc vàng là tổng chi Tết không vượt quá một tháng thu nhập của gia đình, và khoản dự phòng ít nhất 10 phần trăm ngân sách để xử lý những chi phí phát sinh bất ngờ.
- 6 cách tránh vượt chi hiệu quả nhất là mua sắm theo danh sách đã chốt, so sánh giá trước khi mua, tự làm thay vì thuê ngoài những việc đơn giản, đặt trần lì xì theo từng nhóm người và ghi chép mọi khoản chi ngay trong ngày.
Vì sao chi tiêu cuối năm luôn vượt kế hoạch
Chi tiêu cuối năm khác hẳn các tháng còn lại vì quá nhiều khoản chi dồn vào cùng một thời điểm. Tháng bình thường, gia đình chỉ lo tiền ăn, tiền điện nước, tiền học cho con và vài khoản cố định. Đến cuối năm, cùng lúc xuất hiện thêm quà Tết cho hai bên nội ngoại, thực phẩm dự trữ ngày Tết, tiền dọn dẹp và trang trí nhà cửa, tiền lì xì, tiền đi lại về quê và tiền tiệc tất niên. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), chi từng khoản một thì thấy nhỏ, nhưng cộng lại mới thấy con số đã vượt xa khả năng.
Một nguyên nhân nữa là tâm lý "cả năm mới có một lần" khiến nhiều người dễ dãi với ví tiền: mua thêm giỏ quà đắt tiền, chọn bánh kẹo nhập khẩu, lì xì nhiều hơn mọi năm vì "cho vui". Nếu không có con số trần đặt ra từ trước, gia đình rất dễ rơi vào cảnh vui Tết xong thì chật vật trả nợ thẻ tín dụng hoặc vay mượn để xoay xở tháng Giêng.
Cả gia đình cùng ngồi lại lập ngân sách Tết giúp mọi người hiểu rõ giới hạn chi tiêu chung. (Ảnh minh họa)
Lập ngân sách Tết trong 4 bước
Bước 1: Chốt tổng ngân sách Tết dựa trên thu nhập thực tế. Nguyên tắc được nhiều chuyên gia tài chính gia đình khuyến nghị là tổng chi Tết không vượt quá một tháng thu nhập ròng của cả nhà, lý tưởng nhất là chỉ khoảng 70 đến 80 phần trăm của một tháng thu nhập. Ví dụ, gia đình thu nhập 25 triệu đồng một tháng thì ngân sách Tết nên nằm trong khoảng 18 đến 25 triệu đồng, đã bao gồm mọi khoản từ quà biếu đến lì xì. Nếu gia đình đang có khoản nợ cần trả hoặc chưa có quỹ dự phòng, hãy đặt trần thấp hơn nữa.
Bước 2: Chia tổng ngân sách thành 6 nhóm khoản. Cách chia phổ biến và dễ kiểm soát nhất gồm quà biếu cho người thân và đối tác, thực phẩm và bánh kẹo ngày Tết, dọn nhà và trang trí, lì xì, đi lại và thăm hỏi, cuối cùng là dự phòng. Mỗi nhóm cần một con số trần cụ thể ngay từ đầu. Gợi ý phân bổ cho ngân sách Tết 20 triệu đồng là quà biếu 5 triệu, thực phẩm 5 triệu, dọn nhà và trang trí 2 triệu, lì xì 4 triệu, đi lại 2 triệu và dự phòng 2 triệu. Tỷ lệ này chỉ mang tính tham khảo, nhưng phải được chốt trước, không thay đổi giữa chừng vì cảm hứng mua sắm.
Bước 3: Liệt kê chi tiết từng khoản nhỏ trong mỗi nhóm. Nhóm quà biếu cần liệt kê rõ biếu ai, món gì, giá bao nhiêu, ví dụ giỏ quà cho bố mẹ chồng 800 nghìn đồng, quà cho sếp 1 triệu đồng. Nhóm thực phẩm cần liệt kê bánh chưng, giò chả, bánh kẹo, hoa quả, nước uống và ước lượng từng món. Nhóm lì xì cần liệt kê từng người nhận và số tiền cụ thể, vì lì xì là khoản dễ vượt nhất khi cứ gặp ai cũng rút ví.
Bước 4: Ghi chép mọi khoản chi ngay trong ngày và đối chiếu cuối tuần. Cách đơn giản nhất là dùng một cuốn sổ tay hoặc một ứng dụng ghi chép trên điện thoại, mỗi lần chi tiền Tết là ghi ngay, kèm theo nhóm khoản tương ứng. Cuối mỗi tuần, cả gia đình ngồi lại 15 phút để đối chiếu xem nhóm nào đã gần chạm trần và nhóm nào còn dư để điều chuyển. Thói quen nhỏ này giúp phát hiện sớm nguy cơ vượt chi khi vẫn còn kịp điều chỉnh. Trước khi chốt nhóm quà biếu, bạn có thể đối chiếu mức giá trong bài viết thị trường quà Tết 2026 trên Báo Doanh Thu.
6 cách tránh vượt chi dịp cuối năm
1. Mua sắm theo danh sách đã chốt, không mua theo cảm hứng. Trước khi ra chợ hay mở ứng dụng mua sắm, hãy viết danh sách đầy đủ những thứ cần mua cho Tết, kèm số lượng và giá ước lượng. Nếu thấy một món đồ hấp dẫn ngoài danh sách, hãy áp dụng quy tắc chờ 24 giờ: hôm sau nếu vẫn thấy thực sự cần thì mới quay lại mua.
2. So sánh giá ở ít nhất hai nơi trước khi mua món đắt tiền. Với những món từ 500 nghìn đồng trở lên như giỏ quà hay quần áo mới cho cả nhà, hãy dành 10 phút so sánh giá giữa chợ truyền thống, siêu thị và sàn thương mại điện tử. Chênh lệch giá cuối năm có thể lên tới 20 đến 30 phần trăm cho cùng một món đồ.
3. Tự làm những việc đơn giản thay vì thuê ngoài. Dọn nhà, gói bánh chưng, làm mứt và trang trí nhà cửa là những việc gia đình hoàn toàn có thể tự làm cùng nhau, vừa tiết kiệm tiền thuê dịch vụ, vừa tạo không khí Tết cho cả nhà. Thuê dịch vụ dọn nhà dịp cuối năm thường đắt gấp đôi ngày thường. Bài viết dọn nhà đón Tết 2026 có lịch trình 4 tuần từng khu vực giúp bạn dọn dần mà không bị dồn việc.
4. Đặt trần lì xì theo từng nhóm người và chuẩn bị sẵn phong bao. Hãy chia người nhận thành nhóm: ông bà, bố mẹ hai bên, con cháu trong nhà, họ hàng xa và con của bạn bè, đồng nghiệp. Mỗi nhóm có một mức cố định, ví dụ ông bà 500 nghìn đồng, bố mẹ 1 triệu đồng, trẻ nhỏ trong nhà 100 nghìn đồng, trẻ họ hàng xa 50 nghìn đồng. Chuẩn bị sẵn phong bao đã bỏ tiền theo đúng danh sách, khi gặp ai thì lấy đúng phong bao đã chuẩn bị, không rút ví thêm ngoài kế hoạch.
5. Tận dụng đồ có sẵn và mua sắm sớm, tránh mua dồn ngày cận Tết. Nhiều gia đình mua đồ trang trí mới mỗi năm trong khi đồ năm ngoái vẫn còn dùng tốt, hoặc mua quần áo mới cho cả nhà dù tủ đồ vẫn còn nhiều món chưa mặc. Với những món bắt buộc phải mua, hãy mua sớm từ đầu tháng 12 thay vì đợi đến tuần cuối cùng, vì giá hàng hóa thường tăng nhẹ vào những ngày cận Tết khi nhu cầu lên cao nhất.
6. Dùng tiền mặt theo từng phong bì cho từng nhóm khoản. Rút tiền mặt đúng bằng ngân sách của từng nhóm, bỏ vào từng phong bì riêng có ghi tên nhóm. Khi phong bì nào hết tiền thì dừng chi cho nhóm đó, muốn chi thêm phải lấy từ phong bì dự phòng và cả nhà cùng biết. Cách này tạo ra cảm giác tiền đang vơi đi rất thật, khác hẳn với việc quẹt thẻ hay chuyển khoản.
Kiểm tra hóa đơn và đối chiếu bảng chi tiêu mỗi tuần giúp gia đình phát hiện sớm nguy cơ vượt ngân sách Tết. (Ảnh minh họa)
Ví dụ ngân sách Tết cho gia đình 4 người thu nhập 25 triệu đồng
Dưới đây là ví dụ ngân sách Tết 20 triệu đồng cho gia đình 4 người, tổng thu nhập 25 triệu đồng một tháng.
- Quà biếu: 5 triệu đồng. Giỏ quà cho bố mẹ chồng 800 nghìn, giỏ quà cho bố mẹ vợ 800 nghìn, quà cho ông bà hai bên 1 triệu, quà cho sếp và đối tác 1,4 triệu, quà cho họ hàng thân thiết 1 triệu.
- Thực phẩm và bánh kẹo: 5 triệu đồng. Bánh chưng và giò chả 1,5 triệu, bánh kẹo và hạt 1 triệu, hoa quả 800 nghìn, nước uống và bia 700 nghìn, thực phẩm tươi cho các bữa cơm Tết 1 triệu.
- Dọn nhà và trang trí: 2 triệu đồng. Hoa đào hoặc quất nhỏ 800 nghìn, đồ trang trí bổ sung 500 nghìn, vật dụng vệ sinh nhà cửa 300 nghìn, thay mới một vài đồ dùng hỏng 400 nghìn.
- Lì xì: 4 triệu đồng. Ông bà và bố mẹ 2 triệu, con cháu trong nhà 1,2 triệu, con của bạn bè và đồng nghiệp 500 nghìn, dự phòng thêm phong bao lẻ 300 nghìn.
- Đi lại và thăm hỏi: 2 triệu đồng. Xăng xe về quê và đi chúc Tết 1,2 triệu, quà nhỏ khi đến nhà họ hàng 500 nghìn, phí giữ xe và chi phí phát sinh trên đường 300 nghìn.
- Dự phòng: 2 triệu đồng. Chỉ dùng khi có chi phí bất ngờ như đồ dùng hỏng cần thay gấp, khách đến chơi đông hơn dự kiến hoặc giá hàng hóa tăng đột biến ngày cận Tết.
Nếu thu nhập thấp hơn, hãy thu nhỏ tỷ lệ từng nhóm nhưng vẫn giữ nguyên cấu trúc 6 nhóm. Nếu có kế hoạch đổi tiền lẻ để lì xì, hãy đọc bài viết đổi tiền lẻ và tiền mới dịp cuối năm để nắm quy định ngân hàng và tránh mua tiền lẻ với phí cao. Với thực phẩm khô dự trữ ngày Tết, bài viết mẹo bảo quản thực phẩm khô ngày Tết sẽ giúp bạn tránh lãng phí vì đồ hỏng do bảo quản sai cách.
Câu hỏi thường gặp
Ngân sách Tết bao nhiêu là hợp lý cho gia đình thu nhập trung bình? Không có con số chung cho mọi gia đình, vì ngân sách phụ thuộc vào thu nhập, số người cần biếu quà và nơi sinh sống. Nguyên tắc chung là tổng chi Tết không vượt quá một tháng thu nhập ròng, tốt nhất chỉ khoảng 70 đến 80 phần trăm.
Nếu đã lỡ chi vượt ngân sách thì nên làm gì? Đầu tiên, đừng hoảng loạn và cũng đừng vay thêm để bù. Hãy ngồi lại, cộng tổng số tiền đã chi và số tiền còn lại, rồi cắt giảm ngay những khoản chưa chi nhưng chưa thực sự cần thiết, ví dụ giảm số lượng bánh kẹo hoặc rút gọn danh sách quà biếu. Khoản dự phòng 10 phần trăm chính là để xử lý tình huống này.
Kết luận
Quản lý chi tiêu gia đình cuối năm không phải là cắt giảm mọi niềm vui ngày Tết, mà là đặt ra giới hạn rõ ràng để niềm vui không biến thành gánh nặng sau Tết. Một ngân sách Tết tốt gồm 4 bước: chốt tổng ngân sách theo thu nhập, chia thành 6 nhóm khoản, liệt kê chi tiết từng khoản nhỏ và ghi chép, đối chiếu thường xuyên. Kết hợp với 6 cách tránh vượt chi, gia đình bạn có thể đón Tết đủ đầy mà ví tiền vẫn khỏe mạnh.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
