Mùa mưa, nhiều gia đình mở bao gạo ra đã thấy hạt xỉn màu, có mùi ngai ngái, có mọt dù mới mua chưa lâu. Gạo ẩm không chỉ nấu cơm kém ngon mà còn dễ mốc và phải bỏ đi rất lãng phí. Chỉ cần một chiếc hộp kín đúng chuẩn, chỗ để khô ráo và vài mẹo đơn giản là gạo giữ thơm ngon suốt mùa mưa.
- Nguyên tắc vàng mùa mưa là giữ gạo thật khô, thật kín và để nơi cao ráo, thoáng mát, tránh sàn nhà và tường ẩm.
- Hộp kín, chia nhỏ theo tuần và dùng lá thơm khô đựng trong túi vải là bộ ba giúp gạo tránh mọt mà không cần hóa chất.
- Gạo đã có mọt vẫn có thể cứu nếu xử lý sớm bằng cách sàng, phơi và làm lạnh, nhưng gạo mốc, có mùi lạ thì phải bỏ ngay.
Vì sao gạo mùa mưa rất dễ hỏng?
Ở Việt Nam, mùa mưa thường kéo dài, độ ẩm không khí có thể lên rất cao, có ngày vượt 85%. Gạo là loại hạt hút ẩm rất mạnh. Khi để gạo trong bao ni lông buộc hờ, hơi ẩm sẽ thấm dần qua miệng bao, qua những chỗ gấp nếp, làm hạt gạo mềm dần, dính vào nhau và tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển. Sàn nhà mùa mưa cũng thường lạnh và ẩm, tường nhà có thể bị thấm nước, nên chỉ cần đặt bao gạo sát tường vài tuần là đáy bao đã có thể bị ẩm.
Mọt gạo cũng là nỗi lo lớn. Nhiều người nghĩ mọt bay từ ngoài vào, nhưng thực tế trứng mọt thường đã có sẵn trong hạt gạo từ trước, chỉ chờ gặp độ ẩm và nhiệt độ thích hợp là nở ra. Vì vậy, gạo mua về dù trông sạch cũng không nên để lâu trong bao mở miệng. Một gia đình ở Thành phố Hồ Chí Minh từng chia sẻ câu chuyện quen thuộc: mua bao gạo 10 kg để góc bếp, sau một tháng mưa liên tục, mở ra thấy gạo có mùi hôi nhẹ và lấm tấm mọt, cuối cùng phải bỏ gần nửa bao. Đó là cái giá của việc bảo quản hời hợt trong mùa mưa.
Theo phân tích từ Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), lãng phí lương thực trong gia đình thường bắt đầu từ những việc nhỏ như bảo quản sai cách, chứ không phải từ việc mua quá nhiều. Chỉ cần thay đổi cách đựng gạo, nhiều gia đình đã giảm hẳn lượng gạo phải bỏ đi mỗi mùa mưa, vừa tiết kiệm tiền, vừa giữ bữa cơm ngon như gạo mới.
7 cách bảo quản gạo mùa mưa hiệu quả
Cách 1: Chuyển gạo sang hộp kín ngay khi mua về. Đây là bước quan trọng nhất. Hộp nhựa dày có gioăng cao su ở nắp, hộp thủy tinh có nắp cài, hoặc thùng inox có nắp đậy kín đều dùng được. Trước khi đổ gạo vào, hãy rửa hộp, lau khô hoàn toàn, tốt nhất là phơi nắng nhẹ hoặc hong khô tự nhiên một buổi. Hộp còn ướt mà đổ gạo vào thì chẳng khác gì tự tạo ổ ẩm. Khi đóng nắp, ấn chặt quanh mép để không còn khe hở. Nếu dùng hộp không có gioăng, bạn có thể bọc thêm một lớp màng bọc thực phẩm quanh miệng hộp rồi mới đậy nắp.
Cách 2: Làm khô gạo trước khi cất, nhưng không phơi quá gắt. Gạo mua về nếu sờ thấy hơi mát tay, hơi dính thì nên hong khô. Cách đơn giản là đổ gạo ra mâm sạch, dàn mỏng, để nơi thoáng gió trong nhà khoảng một đến hai giờ, thỉnh thoảng đảo nhẹ. Tránh phơi gạo dưới nắng gắt giữa trưa, vì hạt gạo dễ nứt vỡ, nấu cơm sẽ nát. Chỉ cần gạo khô ráo, rời hạt là đủ để cất.
Cách 3: Để gạo ở nơi cao ráo, tránh sàn và tường ẩm. Hãy kê hộp gạo lên kệ gỗ, kệ inox hoặc một chiếc ghế đẩu, cách mặt đất ít nhất 20 cm và cách tường khoảng 10 cm. Góc bếp gần bồn rửa, gần cửa sổ hay hắt mưa, hay cạnh tủ lạnh tỏa hơi lạnh đều không phải vị trí tốt. Nếu bếp nhà bạn nhỏ, có thể để hộp gạo trên nóc tủ bếp, nơi khô và thoáng, miễn là bạn vẫn lấy gạo tiện tay mỗi ngày. Đừng để hộp gạo trong gầm bếp ẩm thấp, vì đó là nơi hơi ẩm tích tụ nhiều nhất.
Cách 4: Dùng lá thơm khô đựng trong túi vải nhỏ. Lá nguyệt quế khô, lá sả khô, vài quả ớt khô hay vài tép tỏi khô đều có mùi mà mọt gạo không thích. Cách dùng đúng là cho lá thơm vào một túi vải mỏng, buộc chặt miệng túi rồi đặt lên trên mặt gạo, sau đó đậy nắp hộp. Tuyệt đối không rắc lá trực tiếp vào gạo, vì lá vụn sẽ lẫn vào cơm và làm gạo có mùi lạ. Mỗi tháng, bạn nên thay túi lá một lần, vì lá cũ hết mùi thì tác dụng cũng giảm. Đây chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế được hộp kín, nhưng kết hợp cả hai thì hiệu quả rõ rệt.
Cách 5: Chia nhỏ gạo theo tuần để hạn chế mở nắp. Thay vì một hộp lớn 10 kg mở ra mở vào mỗi ngày, hãy chia gạo thành một hộp lớn để dự trữ và một hộp nhỏ khoảng 2 đến 3 kg để nấu hằng ngày. Hộp nhỏ hết thì mới lấy thêm từ hộp lớn. Cách này giúp hộp lớn ít tiếp xúc với không khí ẩm, gạo trong đó giữ được lâu hơn. Với gia đình 4 người ăn khoảng 1 kg gạo mỗi ngày, một hộp nhỏ 3 kg dùng trong 3 ngày là vừa, không để gạo ăn dở quá lâu ngoài không khí.
Cách 6: Áp dụng nguyên tắc vào trước ra trước. Gạo mới mua về đừng đổ chồng lên gạo cũ trong hộp, vì gạo cũ sẽ bị chôn ở đáy và để lâu đến mức sinh mọt. Hãy dùng hết gạo cũ rồi mới đổ gạo mới vào, hoặc dùng hai hộp riêng và dán nhãn ngày mua. Một mẩu giấy nhỏ ghi ngày mua dán ngoài hộp giúp bạn nhớ rõ gạo nào cần ăn trước. Thói quen nhỏ này đặc biệt hữu ích khi nhà có nhiều loại gạo như gạo tẻ, gạo lứt, gạo nếp.
Cách 7: Kiểm tra gạo mỗi tuần một lần. Cuối tuần, bạn chỉ cần mở nắp hộp, ngửi nhẹ và nhìn mặt gạo khoảng một phút. Gạo tốt có mùi thơm nhẹ tự nhiên, hạt rời, màu trắng trong hoặc trắng ngà đều. Nếu thấy gạo hơi dính tay, có mùi chua nhẹ, xuất hiện hạt xỉn màu hay con mọt nhỏ, hãy xử lý ngay theo phần dưới đây, đừng chờ đến khi cả hộp hỏng mới lo. Kiểm tra sớm giúp bạn cứu được phần lớn gạo, thay vì phải bỏ cả hộp.
Gạo đã có mọt thì xử lý thế nào?
Bước 1, tách riêng hộp gạo có mọt ra khỏi các hộp khác để mọt không lan sang. Đừng đổ gạo có mọt lẫn vào gạo sạch, cũng đừng để hộp đó gần tủ gia vị hay bột mì.
Bước 2, sàng gạo qua rây hoặc rá lỗ nhỏ để loại bỏ mọt trưởng thành và bụi bẩn. Làm việc này ngoài sân hoặc ngoài ban công cho sạch, sàng nhẹ tay để hạt gạo không vỡ.
Bước 3, hong gạo dưới nắng nhẹ buổi sáng khoảng một đến hai giờ, thỉnh thoảng đảo đều. Nắng nhẹ giúp gạo khô và mọt còn sót lại bò ra ngoài. Nếu trời mưa không có nắng, bạn có thể cho gạo vào túi kín rồi để ngăn đông tủ lạnh 48 giờ, nhiệt lạnh sẽ diệt trứng và ấu trùng mọt. Sau đó lấy gạo ra, để về nhiệt độ phòng rồi mới cho vào hộp sạch.
Bước 4, rửa hộp đựng thật sạch, phơi khô hoàn toàn rồi mới đổ gạo đã xử lý vào. Nếu hộp cũ có mùi ẩm mốc, hãy rửa bằng nước ấm pha chút giấm, tráng lại bằng nước sạch và hong khô kỹ. Cuối cùng, vo gạo thật kỹ trước khi nấu, nhặt bỏ hạt lép, hạt đổi màu. Gạo đã xử lý nên ăn hết trong vòng một đến hai tuần, không để dự trữ lâu nữa.
Có một ranh giới cần nhớ rõ: gạo chỉ có mọt nhẹ, chưa mốc, chưa có mùi hôi thì xử lý như trên vẫn dùng được. Nhưng gạo đã mốc xanh, mốc đen, có mùi chua nồng, mùi hôi khó chịu, hoặc vón thành từng mảng ướt thì phải bỏ ngay, không tiếc. Ăn gạo mốc có thể gây đau bụng, rối loạn tiêu hóa, và không có cách rửa nào làm gạo mốc trở nên an toàn hoàn toàn.
Những sai lầm thường gặp khi bảo quản gạo
- Để gạo trong bao ni lông buộc bằng dây chun rồi đặt trực tiếp xuống sàn bếp, hơi ẩm thấm từ dưới lên rất nhanh.
- Cho túi hút ẩm công nghiệp hoặc long não vào hộp gạo, những thứ này không dùng cho thực phẩm và có thể gây hại sức khỏe.
- Phun thuốc diệt côn trùng quanh hộp gạo hoặc trong bếp chứa thực phẩm, thuốc có thể bám vào gạo và dụng cụ nấu ăn.
- Đổ gạo mới lên trên gạo cũ, khiến gạo cũ bị quên ở đáy hộp cho đến khi sinh mọt.
- Mua gạo dự trữ quá nhiều trong mùa mưa, vượt quá sức ăn của gia đình trong một tháng, gạo càng để lâu càng dễ hỏng.
Bạn đọc có thể tham khảo thêm các mẹo bếp và mẹo gia đình tại chuyên mục Mẹo Vặt và Thủ Thuật, chuyên mục Đời Sống Gia Đình và chuyên mục Thị Trường và Tiêu Dùng trên Báo Doanh Thu.
Câu hỏi thường gặp
Gạo để trong tủ lạnh có tốt hơn không?
Với lượng gạo nhỏ, khoảng 2 đến 3 kg, để trong hộp kín ở ngăn mát tủ lạnh là cách giữ rất tốt trong mùa mưa, vì nhiệt độ thấp làm mọt khó phát triển. Tuy nhiên, khi lấy gạo ra, bạn cần để hộp kín nguyên cho đến khi hết lạnh rồi mới mở nắp, nếu không hơi nước sẽ ngưng tụ trong hộp. Với bao gạo lớn 10 kg, tủ lạnh thường không đủ chỗ, nên hộp kín để nơi khô ráo vẫn là lựa chọn thực tế hơn.
Có nên cho tỏi tươi vào hộp gạo để chống mọt?
Không nên dùng tỏi tươi, vì tỏi tươi chứa nước và có thể làm gạo bị ẩm, thậm chí lên mốc. Chỉ nên dùng tỏi khô, ớt khô hoặc lá thơm khô, và luôn đựng trong túi vải riêng, đặt lên mặt gạo. Nếu thấy túi thơm bị ẩm, hãy thay ngay bằng túi mới.
Gạo lứt và gạo nếp có cần bảo quản khác gạo tẻ không?
Có. Gạo lứt còn lớp cám nên chứa dầu tự nhiên, dễ bị ôi và chua hơn gạo tẻ, nên chỉ mua lượng vừa ăn trong hai đến ba tuần và để nơi mát nhất trong nhà. Gạo nếp dẻo và hút ẩm mạnh, cần hộp kín tuyệt đối và kiểm tra thường xuyên hơn. Cả hai loại đều không nên mua dự trữ dài ngày trong mùa mưa.
Kết luận, bảo quản gạo mùa mưa không khó, chỉ cần bạn làm đúng từ đầu: hộp thật kín, gạo thật khô, chỗ để thật cao ráo, chia nhỏ để dùng dần và kiểm tra mỗi tuần. Khi gạo đã có mọt, hãy bình tĩnh sàng, hong khô và dùng sớm, còn gạo đã mốc thì bỏ dứt khoát để bảo vệ sức khỏe cả nhà. Một hộp gạo thơm ngon mỗi ngày chính là phần thưởng xứng đáng cho vài phút chăm sóc đúng cách mỗi tuần.
