Học phí và chi phí học tập tăng dần theo từng năm, nhưng nhiều gia đình chỉ bắt đầu lo khi con sắp vào đại học. Lập quỹ học vấn từ sớm giúp biến khoản tiền lớn trong tương lai thành những khoản trích nhỏ đều đặn mỗi tháng, nhẹ nhàng và bền vững hơn nhiều.
Anh Tuấn và chị Mai ở Hà Nội có con gái lên 4 tuổi. Mỗi tháng, hai vợ chồng để dành được khoảng 2 triệu đồng sau khi trừ chi tiêu, nhưng số tiền này cứ nằm chung trong tài khoản chi tiêu và cuối tháng thường bị dùng hết vào những việc phát sinh. Đến khi tính thử học phí đại học và các khóa học thêm trong tương lai, cả hai mới giật mình vì con số lên tới hàng trăm triệu đồng, trong khi thời gian chuẩn bị chỉ còn hơn một thập kỷ. Quỹ học vấn lập từ sớm chính là cách biến một khoản tiền lớn trong tương lai thành những khoản nhỏ đều đặn mỗi tháng, nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
- Quỹ học vấn nên bắt đầu càng sớm càng tốt, vì mỗi năm bắt đầu sớm thêm là một năm tiền tiết kiệm được sinh lãi và gia đình có thêm thời gian bù đắp khi thu nhập biến động.
- Một quỹ tốt thường kết hợp ba lớp: tiết kiệm an toàn làm nền, bảo hiểm giáo dục bảo vệ khi thu nhập gián đoạn, và đầu tư nhỏ dài hạn để tiền không bị lạm phát ăn mòn.
- Nguyên tắc quan trọng nhất là trích tiền ngay khi nhận lương, giữ quỹ riêng khỏi tài khoản chi tiêu, và chỉ điều chỉnh mức trích khi thu nhập thay đổi, không dừng hẳn vì một tháng khó khăn.
Vì sao học phí tương lai cần chuẩn bị từ hôm nay
Chi phí học tập không chỉ là học phí. Một đứa trẻ từ mẫu giáo đến đại học cần tiền học thêm, sách vở, đồng phục, dụng cụ học tập, chi phí đi lại và sinh hoạt nếu học xa nhà. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), tổng chi phí học tập của một học sinh trong 12 năm phổ thông và 4 năm đại học có thể gấp nhiều lần học phí một năm mà phụ huynh thường hình dung, vì các khoản nhỏ cộng dồn theo thời gian rất nhanh.
Học phí cũng có xu hướng tăng theo từng năm, nhanh hơn tốc độ tăng lương của nhiều gia đình. Nếu chỉ gửi tiền trong tài khoản không kỳ hạn hoặc giữ tiền mặt ở nhà, giá trị thực của số tiền sẽ giảm dần theo lạm phát. Ngược lại, nếu bắt đầu tiết kiệm đều đặn từ khi con còn nhỏ, mỗi tháng chỉ cần một khoản vừa sức, nhưng sau 10 đến 15 năm, tổng tiền gốc cộng với lãi sẽ đủ sức gánh phần lớn chi phí học tập, thay vì phải vay mượn gấp khi con vào đại học.
Một lý do nữa ít được nhắc đến là sự yên tâm. Gia đình có quỹ học vấn riêng sẽ không bị động khi thu nhập gián đoạn vài tháng, vì quỹ đã được tích lũy từ trước. Ngược lại, gia đình không có quỹ riêng thường phải cắt giảm chi tiêu gấp hoặc vay nợ khi đến kỳ đóng học phí, tạo áp lực lớn lên cả cha mẹ và con cái.
Hướng dẫn từng bước: lập quỹ học vấn cho con trong 7 bước
- Bước 1: Ước tính mục tiêu quỹ theo từng giai đoạn. Chia mục tiêu thành ba giai đoạn: phổ thông, ôn thi và đại học. Ước tính học phí và chi phí liên quan cho mỗi giai đoạn theo mức hiện tại, rồi cộng thêm một phần dự phòng cho tăng giá hàng năm. Không cần con số chính xác tuyệt đối, chỉ cần một mục tiêu đủ rõ để biết mỗi tháng cần trích bao nhiêu.
- Bước 2: Chọn mức trích hàng tháng vừa sức và cố định ngày trích. Mức trích tốt nhất là mức gia đình duy trì được trong nhiều năm, ví dụ 5 đến 10 phần trăm thu nhập sau thuế, thay vì mức cao nhưng chỉ duy trì được vài tháng. Đặt lịch trích tự động ngay sau ngày nhận lương, vì tiền đã vào quỹ rồi thì sẽ không bị tiêu lố vào cuối tháng.
- Bước 3: Mở tài khoản riêng chỉ dành cho quỹ học vấn. Tài khoản riêng giúp gia đình nhìn rõ quỹ đang có bao nhiêu và không lẫn với tiền chi tiêu hằng ngày. Nên chọn tài khoản tiết kiệm có kỳ hạn linh hoạt hoặc tài khoản tiết kiệm tích lũy cho phép gửi thêm hàng tháng, để tiền vừa sinh lãi vừa có thể rút khi đến kỳ đóng học phí.
- Bước 4: Xây lớp bảo vệ bằng bảo hiểm giáo dục hoặc bảo hiểm nhân thọ có quyền lợi học vấn. Lớp này phát huy tác dụng khi người trụ cột gặp rủi ro sức khỏe hoặc mất thu nhập: quỹ học vấn của con vẫn được duy trì theo hợp đồng. Trước khi ký, cần đọc kỹ thời hạn đóng phí, quyền lợi khi đáo hạn và các trường hợp loại trừ, và chỉ chọn mức phí phù hợp với thu nhập, không chọn gói quá sức.
- Bước 5: Thêm một phần đầu tư nhỏ dài hạn khi quỹ nền đã ổn định. Sau khi đã có vài tháng tiết kiệm nền, gia đình có thể dành một phần nhỏ, ví dụ 20 đến 30 phần trăm mức trích, cho kênh đầu tư dài hạn ít biến động như quỹ mở trái phiếu hoặc quỹ cân bằng. Mục tiêu của phần này là giúp tiền tăng trưởng theo kịp lạm phát, không phải làm giàu nhanh, nên tuyệt đối tránh các kênh rủi ro cao bằng tiền học của con.
- Bước 6: Rà soát quỹ mỗi 6 tháng và điều chỉnh theo thu nhập. Mỗi 6 tháng, kiểm tra quỹ đã đạt bao nhiêu phần trăm mục tiêu, học phí thực tế có tăng nhanh hơn dự tính không, và thu nhập gia đình có thay đổi không. Nếu thu nhập tăng, tăng mức trích một chút. Nếu thu nhập giảm tạm thời, giảm mức trích nhưng không dừng hẳn, vì duy trì thói quen quan trọng hơn số tiền của một tháng.
- Bước 7: Dạy con hiểu về quỹ khi con đủ lớn. Khi con lên cấp hai, hãy cho con biết gia đình đang chuẩn bị quỹ học vấn như thế nào và con có thể đóng góp ra sao bằng cách học tốt và tiết kiệm tiền tiêu vặt. Việc này không tạo áp lực, mà giúp con trân trọng chi phí học tập và có trách nhiệm hơn với việc học của mình.
So sánh bằng danh sách: tiết kiệm, bảo hiểm giáo dục và đầu tư nhỏ khác nhau ra sao
Gửi tiết kiệm là lớp an toàn nhất: tiền gốc được bảo toàn, lãi ổn định và rút được khi cần. Nhược điểm là lãi suất thường thấp hơn tốc độ tăng học phí, nên chỉ gửi tiết kiệm thuần túy trong 15 năm có thể không đủ mục tiêu nếu học phí tăng nhanh.
Bảo hiểm giáo dục phù hợp với gia đình muốn có lớp bảo vệ khi thu nhập gián đoạn, vì quyền lợi học vấn vẫn được duy trì theo hợp đồng trong trường hợp rủi ro. Nhược điểm là phải đóng phí đều đặn trong nhiều năm và lãi suất đáo hạn thường không cao, nên cần đọc kỹ hợp đồng trước khi ký.
Đầu tư nhỏ dài hạn qua quỹ mở giúp tiền tăng trưởng tốt hơn và theo kịp lạm phát, nhưng giá trị có thể lên xuống theo thị trường trong ngắn hạn. Vì vậy, phần đầu tư chỉ nên là một phần của quỹ, và càng gần thời điểm con cần tiền học thì càng nên chuyển dần sang kênh an toàn.
Sai lầm thường gặp khi lập quỹ học vấn
Sai lầm đầu tiên là đợi thu nhập cao mới bắt đầu. Thời gian là lợi thế lớn nhất của quỹ học vấn, và bắt đầu muộn vài năm có thể khiến mức trích hàng tháng phải tăng gấp đôi mới đạt cùng mục tiêu. Bắt đầu với 500 nghìn đồng mỗi tháng vẫn tốt hơn đợi đến khi có 3 triệu đồng mới bắt đầu.
Sai lầm thứ hai là dùng tiền quỹ cho chi tiêu khác khi cần gấp. Một khi quỹ bị rút cho việc không liên quan đến học tập, thói quen tiết kiệm rất dễ vỡ. Nếu gia đình gặp khó khăn đột xuất, hãy ưu tiên dùng quỹ dự phòng chung trước, và chỉ chạm vào quỹ học vấn khi thật sự không còn lựa chọn nào khác.
Sai lầm thứ ba là đầu tư tiền học của con vào kênh rủi ro cao với hy vọng nhân nhanh số tiền. Thị trường biến động có thể khiến quỹ mất một phần lớn đúng lúc con cần đóng học phí. Tiền học của con cần an toàn và ổn định trước tiên, tăng trưởng chỉ là mục tiêu thứ hai.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu lập quỹ học vấn cho con từ khi nào?
Càng sớm càng tốt, lý tưởng là từ khi con còn mẫu giáo hoặc ngay khi gia đình có thu nhập ổn định. Bắt đầu sớm giúp mức trích hàng tháng nhẹ nhàng hơn và có nhiều thời gian để lãi kép phát huy tác dụng, nhưng bắt đầu muộn vẫn tốt hơn không bắt đầu.
Mỗi tháng nên trích bao nhiêu cho quỹ học vấn?
Phụ thuộc vào thu nhập và mục tiêu, nhưng mức khởi điểm phù hợp với nhiều gia đình trẻ là 5 đến 10 phần trăm thu nhập sau thuế. Quan trọng nhất là mức này phải duy trì được trong nhiều năm, nên hãy chọn mức vừa sức thay vì mức cao rồi bỏ dở sau vài tháng.
Có nên mua bảo hiểm giáo dục cho con không?
Nên cân nhắc nếu gia đình muốn có lớp bảo vệ khi thu nhập của người trụ cột bị gián đoạn. Trước khi mua, hãy so sánh vài sản phẩm, đọc kỹ thời hạn đóng phí và quyền lợi đáo hạn, và chỉ chọn gói có mức phí phù hợp với thu nhập thực tế của gia đình.
Kết luận
Quỹ học vấn không cần bắt đầu bằng số tiền lớn, mà cần bắt đầu bằng một thói quen đều đặn: trích tiền ngay khi nhận lương, giữ quỹ riêng, kết hợp tiết kiệm an toàn với bảo vệ và đầu tư nhỏ, rồi rà soát mỗi 6 tháng. Bắt đầu ngay tháng này, dù chỉ với một khoản nhỏ, là món quà thiết thực nhất cha mẹ có thể chuẩn bị cho con đường học tập dài phía trước.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
Xem thêm: Tài chính và đầu tư, Kinh doanh và doanh thu, Đời sống và gia đình
