Xe máy của anh Tuấn ở quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh hỏng máy, tiền sửa hết gần 3 triệu đồng. Cùng tháng đó, con anh ốm phải nhập viện hai ngày, lương chưa về, và anh phải vay nóng người quen để xoay xở. Quỹ dự phòng khẩn cấp sinh ra để những biến cố như vậy không làm chao đảo ngân sách cả nhà.
3 ý chính cần nhớ:
- Quỹ dự phòng khẩn cấp là khoản tiền mặt riêng, chỉ dùng khi có việc gấp như mất việc, ốm đau hay hỏng hóc lớn, và mục tiêu phổ biến là đủ chi tiêu từ 3 đến 6 tháng.
- Mức quỹ đủ cho mỗi gia đình khác nhau, tùy vào chi tiêu tháng, số người phụ thuộc và độ ổn định của thu nhập, nên cần tính theo chi tiêu thực tế của chính mình.
- Bạn không cần có ngay một khoản lớn: trích một phần nhỏ cố định từ lương mỗi tháng, quỹ sẽ đầy dần.
Quỹ dự phòng khẩn cấp là gì và vì sao gia đình nào cũng cần
Quỹ dự phòng khẩn cấp là một khoản tiền bạn để riêng, không đụng tới trong chi tiêu hằng ngày, chỉ dùng khi xảy ra tình huống bất ngờ và bắt buộc: một thành viên mất việc, một người ốm phải nằm viện, xe máy hay tủ lạnh hỏng, hoặc thu nhập tháng đó bị chậm vì công ty khó khăn. Điểm chung của những tình huống này là chúng đến bất ngờ và không chờ bạn chuẩn bị.
Nhiều người nhầm quỹ dự phòng với tiền tiết kiệm nói chung. Tiết kiệm có thể dành cho nhiều mục đích: mua xe, cho con đi học thêm, đi du lịch, hay mua nhà. Quỹ dự phòng thì khác: nó chỉ có một nhiệm vụ duy nhất là bảo vệ gia đình khỏi cú sốc tài chính. Khi bạn tách riêng khoản này, bạn sẽ không còn cảnh lấy tiền mua xe để trả viện phí, rồi sau đó lại phải vay để mua xe.
Ở Việt Nam, nhu cầu này càng rõ ràng. Nhiều gia đình có thu nhập theo tháng nhưng chi tiêu cũng theo tháng, cuối tháng gần như hết tiền. Lao động tự do như tài xế công nghệ hay người bán hàng online thì thu nhập lên xuống theo mùa. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), gia đình không có quỹ dự phòng thường phải vay nóng với lãi cao, rút tiền tiết kiệm dài hạn, hoặc bán tài sản đang dùng. Một khoản dự phòng nhỏ đã có thể giúp gia đình thở được vài tháng để tìm hướng giải quyết.
Bao nhiêu là đủ: cách tính theo chi tiêu thật của gia đình bạn
Câu trả lời phổ biến là quỹ dự phòng nên đủ cho chi tiêu từ 3 đến 6 tháng. Nhưng con số này chỉ là khung tham khảo. Mức đủ cho gia đình bạn phụ thuộc vào ba yếu tố: chi tiêu tháng của gia đình, số người phụ thuộc, và độ ổn định của thu nhập.
Bước đầu tiên là tính chi tiêu tháng thực tế. Bạn hãy cộng tất cả khoản chi bắt buộc trong một tháng bình thường: tiền nhà hoặc tiền thuê trọ, điện nước, ăn uống, đi lại, học phí của con, tiền thuốc men, bảo hiểm, và các khoản trả góp đang có. Bạn không cần tính những khoản chi có thể cắt ngay như ăn ngoài hay mua sắm, vì lúc khẩn cấp gia đình sẽ thắt chặt chi tiêu.
Ví dụ, gia đình chị Lan ở Hà Nội có hai vợ chồng và một con nhỏ. Chi tiêu bắt buộc mỗi tháng khoảng 18 triệu đồng, gồm tiền thuê nhà 6 triệu, ăn uống 6 triệu, học phí và giữ trẻ 3 triệu, đi lại 1,5 triệu, điện nước và điện thoại khoảng 1,5 triệu. Với mức chi này, quỹ dự phòng 3 tháng là khoảng 54 triệu đồng, còn 6 tháng là khoảng 108 triệu đồng. Nghe thì lớn, nhưng chị Lan không cần có ngay: chị đặt mục tiêu 3 tháng trước, rồi nâng dần lên 6 tháng khi thu nhập khá hơn.
- Gia đình hai vợ chồng cùng đi làm, công việc ổn định, chưa có con nhỏ: mục tiêu khoảng 3 tháng chi tiêu là hợp lý để bắt đầu.
- Gia đình có con nhỏ hoặc người già phụ thuộc: nên hướng tới khoảng 6 tháng chi tiêu, vì chi phí y tế và học hành khó cắt giảm khi có biến cố.
- Người làm tự do, thu nhập lên xuống theo tháng: nên đặt mục tiêu khoảng 6 tháng chi tiêu, vì lúc khó khăn có thể mất nhiều thời gian hơn để tìm lại nguồn thu.
Nếu con số mục tiêu làm bạn nản, hãy nhớ rằng mục tiêu là đích đến, không phải điểm xuất phát. Bạn có thể bắt đầu với mục tiêu nhỏ hơn nhiều, ví dụ đủ chi tiêu 1 tháng, rồi nâng dần. Một quỹ dự phòng 10 triệu đồng vẫn tốt hơn nhiều so với không có gì, vì nó đủ để xử lý phần lớn những sự cố nhỏ trong đời sống hằng ngày.
(Ảnh minh họa)
6 bước bắt đầu quỹ dự phòng từ lương tháng này
Bạn không cần chờ tới khi lương tăng hay khi trả hết nợ mới bắt đầu. Sáu bước dưới đây giúp bạn khởi động ngay từ kỳ lương tới, với số tiền nhỏ và cách làm đơn giản.
Bước 1: Ghi lại chi tiêu một tháng để biết mình đang tiêu bao nhiêu
Bạn ghi lại mọi khoản chi trong 30 ngày, bằng sổ tay hoặc ứng dụng ghi chi tiêu trên điện thoại. Sau một tháng, bạn cộng lại và chia thành hai nhóm: chi bắt buộc và chi có thể giảm. Nhiều gia đình khi làm bước này mới phát hiện mình chi cho ăn ngoài, cà phê hay mua sắm nhỏ lẻ nhiều hơn tưởng tượng, có khi tới vài triệu đồng mỗi tháng.
Bước 2: Chọn mục tiêu đầu tiên thật nhỏ để dễ hoàn thành
Thay vì đặt mục tiêu 100 triệu đồng ngay từ đầu, bạn hãy đặt mục tiêu đầu tiên là đủ chi tiêu 1 tháng, ví dụ khoảng 15 đến 20 triệu đồng với nhiều gia đình. Mục tiêu nhỏ giúp bạn thấy tiến độ rõ ràng và có động lực tiếp tục. Khi đã đủ 1 tháng, bạn nâng lên 2 tháng, rồi 3 tháng.
Bước 3: Trích tiền ngay khi lương về, trước khi chi tiêu
Nguyên tắc quan trọng nhất của tiết kiệm là trả cho mình trước. Ngay ngày lương về, bạn chuyển một khoản cố định vào tài khoản quỹ dự phòng, rồi mới chi tiêu phần còn lại. Nếu chờ tới cuối tháng mới để dành phần còn dư, phần lớn các tháng sẽ không còn gì để dành. Bạn có thể bắt đầu với 5% thu nhập, ví dụ lương 20 triệu đồng thì trích 1 triệu đồng mỗi tháng.
Bước 4: Để quỹ ở nơi an toàn, dễ rút, tách khỏi tài khoản chi tiêu
Quỹ dự phòng cần đáp ứng hai yêu cầu cùng lúc: an toàn và rút được ngay khi cần. Bạn nên để tiền trong tài khoản tiết kiệm tại ngân hàng, tách riêng khỏi tài khoản chi tiêu hằng ngày, để không vô tình tiêu lấn vào. Bạn không nên bỏ quỹ dự phòng vào cổ phiếu, tiền số hay các kênh đầu tư biến động mạnh, vì lúc cần tiền gấp mà thị trường đang xuống, bạn sẽ lỗ. Bạn đọc thêm các hướng dẫn quản lý tiền lương tại chuyên mục Tài chính - Đầu tư của Báo Doanh Thu để chọn cách cất giữ phù hợp với gia đình mình.
Bước 5: Ghi rõ quy tắc dùng quỹ và chỉ dùng khi thật sự khẩn cấp
Một quỹ dự phòng chỉ có tác dụng khi bạn giữ kỷ luật với nó. Bạn và người thân nên thống nhất trước những trường hợp nào được dùng quỹ: mất việc, ốm đau, hỏng hóc lớn không thể trì hoãn. Những việc như mua điện thoại mới, đi du lịch, hay mua sắm dịp giảm giá không thuộc diện khẩn cấp, dù hấp dẫn tới đâu. Bạn hãy viết quy tắc này ra giấy và dán ở nơi dễ thấy.
Bước 6: Kiểm tra và bổ sung lại quỹ sau mỗi lần sử dụng
Quỹ dự phòng không phải khoản tiền lập một lần rồi quên. Mỗi tháng, bạn nên kiểm tra số dư một lần, xem mình đã đi được bao xa tới mục tiêu.Nếu bạn đã phải dùng quỹ vì một biến cố, sau khi mọi việc ổn định, bạn quay lại bước 3 và trích tiền đều đặn cho tới khi quỹ đầy trở lại.
(Ảnh minh họa)
Những sai lầm thường gặp khi lập quỹ dự phòng
- Đặt mục tiêu quá lớn rồi bỏ cuộc sớm: nhiều người nghe nói cần 6 tháng chi tiêu, tính ra hơn 100 triệu đồng, thấy xa vời nên không bắt đầu. Bạn chỉ cần bắt đầu với 500 nghìn đồng mỗi tháng, số tiền nhỏ nhưng đều đặn sẽ tạo thành thói quen.
- Để quỹ chung với tiền chi tiêu: khi tiền dự phòng nằm trong cùng một tài khoản với tiền ăn, tiền xăng, bạn sẽ rất khó phân biệt đâu là tiền được tiêu, đâu là tiền không được đụng. Tách tài khoản là cách đơn giản nhất để tránh sai lầm này.
- Dùng quỹ cho những việc không khẩn cấp: nhiều gia đình lập quỹ xong, vài tháng sau thấy số dư khá lớn liền rút ra mua tivi mới hay đi du lịch, nghĩ rằng sau này sẽ bù lại. Nhưng biến cố không báo trước, và quỹ đã dùng thì không còn để dùng khi cần thật.
- Cất quỹ vào kênh đầu tư rủi ro vì muốn tiền sinh lời: quỹ dự phòng không có nhiệm vụ sinh lời cao, nhiệm vụ của nó là luôn sẵn sàng. Phần tiền muốn đầu tư để sinh lời nên là một khoản riêng, sau khi quỹ dự phòng đã đủ. Bạn có thể tham khảo thêm cách lập kế hoạch chi tiêu gia đình tại Mẹo vặt - Thủ thuật và các bài viết về tài chính gia đình trên Báo Doanh Thu.
Câu hỏi thường gặp
Chưa trả hết nợ thì có nên lập quỹ dự phòng không?
Có, bạn nên lập song song với việc trả nợ. Bạn hãy dành một khoản nhỏ, ví dụ 500 nghìn đến 1 triệu đồng mỗi tháng, để có quỹ tối thiểu khoảng 5 đến 10 triệu đồng trước. Khoản đệm này giúp bạn không phải vay thêm khi gặp sự cố nhỏ trong lúc đang trả nợ.
Khi nào thì nên dùng quỹ dự phòng?
Bạn chỉ nên dùng quỹ khi tình huống vừa bất ngờ, vừa bắt buộc, vừa không thể chờ. Mất việc, ốm đau phải nhập viện, xe hỏng không đi làm được, hay nhà dột nặng vào mùa mưa là những trường hợp nên dùng quỹ. Ngược lại, mua sắm, du lịch hay nâng cấp đồ dùng khi đồ cũ vẫn dùng tốt thì không nên dùng quỹ. Trước khi rút, bạn hãy tự hỏi: nếu không dùng quỹ thì có cách nào khác xoay xở được không, và việc này có chờ được tới tháng sau không. Nếu câu trả lời đều là không, đó là lúc dùng quỹ.
Kết luận
Quỹ dự phòng khẩn cấp không phải chuyện của người giàu, mà là chuyện của mọi gia đình muốn sống yên ổn trước những bất ngờ. Bạn không cần bắt đầu với số tiền lớn, chỉ cần bắt đầu với một con số nhỏ, trích đều mỗi tháng, để riêng ở nơi an toàn và giữ kỷ luật không đụng tới khi chưa thật sự cần. Hãy bắt đầu từ kỳ lương tháng này.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
