Nhiều người Việt muốn đầu tư nhưng không có thời gian theo dõi thị trường, cũng không tự tin tự chọn từng cổ phiếu. Quỹ mở sinh ra cho nhu cầu này: bạn góp tiền cùng nhiều nhà đầu tư khác, công ty quản lý quỹ thay bạn đầu tư. Bài viết hướng dẫn chọn quỹ, hiểu phí quản lý và 5 lưu ý trước khi mua.
3 điều cần nhớ
- Quỹ mở không cam kết lãi suất: giá chứng chỉ quỹ lên xuống theo thị trường, bạn có thể lời hoặc lỗ, vì vậy chỉ đầu tư bằng tiền nhàn rỗi và xác định giữ dài hạn.
- Phí quản lý tuy nhỏ theo năm nhưng ăn mòn lợi nhuận theo thời gian: quỹ có phí cao hơn 1% một năm so với quỹ khác sẽ lấy đi một khoản đáng kể sau 5 đến 10 năm.
- Chọn quỹ trước khi chọn thời điểm: một quỹ tốt, minh bạch và phù hợp với khẩu vị rủi ro của bạn quan trọng hơn việc mua đúng lúc thị trường đang lên hay xuống.
Quỹ mở là gì và vì sao người mới nên bắt đầu từ đây
Quỹ mở là một quỹ đầu tư do công ty quản lý quỹ thành lập, huy động tiền từ nhiều nhà đầu tư và đầu tư vào một danh mục tài sản theo chiến lược đã công bố. Khi bạn mua chứng chỉ quỹ, bạn sở hữu một phần của danh mục đó, và giá chứng chỉ quỹ được tính theo giá trị tài sản ròng của quỹ, thường công bố hằng ngày. Khác với gửi tiết kiệm, quỹ mở không trả lãi cố định và không bảo đảm gốc, nhưng đổi lại, lợi nhuận kỳ vọng dài hạn thường cao hơn lãi tiết kiệm nếu thị trường tăng trưởng. Khác với tự mua cổ phiếu, bạn không cần tự phân tích từng doanh nghiệp hay theo dõi bảng giá mỗi ngày, vì đã có đội ngũ chuyên gia làm việc đó. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), quỹ mở phù hợp nhất với ba nhóm người: người đi làm có thu nhập đều và muốn đầu tư định kỳ mỗi tháng vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, người mới hoàn toàn chưa biết gì về chứng khoán nhưng muốn bắt đầu tích lũy tài sản, và người đã có tiền tiết kiệm nhưng muốn một phần tiền làm việc hiệu quả hơn thay vì nằm yên trong tài khoản.
Các loại quỹ mở phổ biến ở Việt Nam
Có bốn loại quỹ mở mà người mới thường gặp, và mỗi loại phù hợp với một mức rủi ro khác nhau. Loại thứ nhất là quỹ cổ phiếu: đầu tư phần lớn vào cổ phiếu, lợi nhuận kỳ vọng cao nhất nhưng biến động cũng mạnh nhất, có năm tăng mạnh, có năm giảm sâu, phù hợp với người trẻ, có thời gian đầu tư dài từ 5 năm trở lên và chịu được biến động. Loại thứ hai là quỹ trái phiếu: đầu tư chủ yếu vào trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp, biến động nhẹ, lợi nhuận thường cao hơn lãi tiết kiệm một chút, phù hợp với người muốn an toàn và cần tiền trong 1 đến 3 năm tới. Loại thứ ba là quỹ cân bằng: đầu tư một phần vào cổ phiếu và một phần vào trái phiếu, rủi ro ở mức giữa, phù hợp với người muốn vừa có tăng trưởng vừa không quá lo lắng khi thị trường giảm. Loại thứ tư là quỹ đầu tư theo chỉ số, thường bám theo một chỉ số thị trường như VN30: phí quản lý thấp hơn vì không cần đội ngũ chọn cổ phiếu tích cực, phù hợp với người tin vào tăng trưởng dài hạn của thị trường chung. Ngoài ra, bạn cũng nên tìm hiểu các kênh tích lũy khác để so sánh, ví dụ bài gửi tiết kiệm online lãi suất cao cho người mới giúp bạn thấy rõ khi nào nên gửi tiết kiệm và khi nào nên chuyển một phần sang quỹ mở.
Chọn quỹ: nhìn vào 5 tiêu chí này
Tiêu chí 1: Công ty quản lý quỹ có uy tín và minh bạch. Hãy chọn quỹ của công ty quản lý quỹ lớn, hoạt động lâu năm, công bố báo cáo định kỳ đầy đủ và được cơ quan quản lý cấp phép.
Tiêu chí 2: Lịch sử hoạt động đủ dài. Một quỹ đã hoạt động từ 3 đến 5 năm trở lên sẽ có đủ dữ liệu để bạn đánh giá: quỹ tăng trưởng ra sao trong những năm thị trường tốt và giảm bao nhiêu khi thị trường xấu. Quỹ mới thành lập chưa có lịch sử rõ ràng nên khó đánh giá hơn, dù quảng cáo có hấp dẫn đến đâu.
Tiêu chí 3: Hiệu quả đầu tư so với chuẩn so sánh. Đừng chỉ nhìn con số tăng trưởng tuyệt đối, hãy so sánh với chỉ số chuẩn của quỹ, ví dụ quỹ cổ phiếu so với VN-Index.
Tiêu chí 4: Phí quản lý và các loại phí khác hợp lý. Phí là phần được nói kỹ ở mục sau, nhưng nguyên tắc là: quỹ có phí thấp hơn mà hiệu quả tương đương thì tốt hơn, và quỹ có phí cao phải chứng minh được hiệu quả vượt trội xứng đáng với mức phí đó.
Tiêu chí 5: Chiến lược đầu tư phù hợp với bạn. Quỹ đầu tư vào cổ phiếu tăng trưởng, quỹ đầu tư vào cổ phiếu trả cổ tức hay quỹ đầu tư trái phiếu đều có tính cách khác nhau. Bạn nên đọc phần chiến lược trong bản cáo bạch và tự hỏi: nếu thị trường giảm 20% trong một năm, mình có giữ được quỹ này không? Nếu câu trả lời là không, quỹ đó chưa phù hợp với bạn. Bạn có thể tham khảo thêm bài đầu tư cổ phiếu cổ tức cho người mới để hiểu cách các quỹ cổ phiếu chọn doanh nghiệp trả cổ tức đều đặn đưa vào danh mục.
Phí quản lý và các loại phí cần biết
Phí là khoản tiền bạn trả cho công ty quản lý quỹ, và người mới thường bỏ qua vì mỗi khoản phí trông rất nhỏ. Thực tế, phí là một trong những yếu tố quyết định lợi nhuận thực nhận của bạn. Loại phí thứ nhất là phí quản lý, thường từ 0,5% đến 2% một năm trên giá trị tài sản của quỹ, đã được trừ trực tiếp vào giá chứng chỉ quỹ nên bạn không thấy mình trả tiền, nhưng nó vẫn làm giảm lợi nhuận của bạn mỗi năm. Quỹ cổ phiếu chủ động thường có phí quản lý cao hơn, khoảng 1,5% đến 2% một năm, trong khi quỹ trái phiếu và quỹ chỉ số thường rẻ hơn, khoảng 0,5% đến 1% một năm. Loại phí thứ hai là phí mua và phí bán chứng chỉ quỹ, có quỹ miễn phí, có quỹ thu 0,5% đến 1% khi bạn mua hoặc bán, đặc biệt nếu bạn bán sớm trong vòng vài tháng. Loại phí thứ ba là phí lưu ký và phí quản trị quỹ, thường rất nhỏ, khoảng 0,1% đến 0,3% một năm, nhưng vẫn nằm trong tổng chi phí của quỹ. Vì vậy, trước khi mua, hãy đọc bảng phí trong bản cáo bạch, cộng tổng các loại phí lại và so sánh giữa các quỹ cùng loại. Đừng chọn quỹ chỉ vì phí thấp nhất mà bỏ qua hiệu quả, cũng đừng chấp nhận phí cao mà không thấy hiệu quả xứng đáng.
(Ảnh minh họa).
5 lưu ý cần biết trước khi mua quỹ lần đầu
Lưu ý 1: Chuẩn bị quỹ dự phòng trước khi đầu tư. Đừng bỏ toàn bộ tiền tiết kiệm vào quỹ mở. Hãy để riêng một khoản đủ chi tiêu 3 đến 6 tháng cho gia đình, đề phòng ốm đau hay mất việc, rồi mới dùng tiền còn lại để đầu tư. Bài lập quỹ dự phòng khẩn cấp cho gia đình hướng dẫn cách tính khoản dự phòng phù hợp với thu nhập và chi tiêu của từng nhà.
Lưu ý 2: Đầu tư định kỳ thay vì bỏ một cục lớn một lần. Cách đơn giản và hiệu quả cho người mới là đầu tư một số tiền cố định mỗi tháng, ví dụ 1 triệu đồng vào ngày nhận lương, bất kể thị trường lên hay xuống. Cách này giúp bạn mua được nhiều chứng chỉ quỹ hơn khi giá thấp và ít hơn khi giá cao, trung bình giá mua theo thời gian, và quan trọng nhất là bạn không cần đoán thị trường.
Lưu ý 3: Đừng bán tháo khi thị trường giảm. Giá chứng chỉ quỹ giảm 10% đến 20% trong một đợt thị trường xấu là chuyện bình thường, và người bán ra lúc đó sẽ biến khoản lỗ tạm thời thành lỗ thật.
Lưu ý 4: Kiểm tra quỹ định kỳ, nhưng đừng kiểm tra mỗi ngày. Bạn nên xem lại hiệu quả quỹ mỗi 3 đến 6 tháng: quỹ có còn đi đúng chiến lược đã công bố không, phí có thay đổi không, công ty quản lý quỹ có biến động nhân sự quan trọng không. Kiểm tra mỗi ngày chỉ khiến bạn lo lắng và dễ ra quyết định vội vàng.
Lưu ý 5: Cảnh giác với lời mời chào lãi suất cao và cam kết chắc chắn. Không có quỹ mở hợp pháp nào cam kết lãi suất cố định hay đảm bảo không lỗ, vì quỹ đầu tư vào thị trường và thị trường luôn biến động. Nếu ai đó mời bạn mua quỹ với lời hứa lãi 20% đến 30% một năm chắc chắn, hoặc yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản của công ty quản lý quỹ, đó là dấu hiệu lừa đảo.
Câu hỏi thường gặp
Người mới cần bao nhiêu tiền để bắt đầu đầu tư quỹ mở? Nhiều quỹ mở ở Việt Nam cho phép mua từ 100.000 đến 500.000 đồng một lần, có quỹ chỉ cần 100.000 đồng là bạn đã có thể bắt đầu. Vì vậy, số tiền không phải rào cản, quan trọng là bạn bắt đầu sớm và đầu tư đều đặn mỗi tháng.
Mua chứng chỉ quỹ ở đâu và rút tiền có nhanh không? Bạn có thể mua trực tiếp trên website hoặc ứng dụng của công ty quản lý quỹ, hoặc qua các đại lý phân phối và ngân hàng liên kết. Khi muốn bán, bạn đặt lệnh bán chứng chỉ quỹ, tiền thường về tài khoản sau 2 đến 5 ngày làm việc tùy quỹ.
Quỹ mở có an toàn không, công ty quản lý quỹ phá sản thì sao? Tài sản của quỹ được tách riêng và lưu ký tại ngân hàng giám sát độc lập, không thuộc sở hữu của công ty quản lý quỹ, nên nếu công ty quản lý quỹ gặp khó khăn, tài sản của nhà đầu tư vẫn được bảo vệ theo quy định pháp luật.
Kết luận
Đầu tư quỹ mở là khởi đầu hợp lý cho người mới: số tiền ban đầu nhỏ, có chuyên gia quản lý thay bạn, và bạn có thể đầu tư đều đặn mỗi tháng mà không cần theo dõi thị trường hằng ngày. Muốn đi đường dài, hãy nhớ ba việc: chuẩn bị quỹ dự phòng trước, chọn quỹ dựa trên uy tín công ty quản lý, lịch sử hoạt động và tổng phí phải trả, rồi kiên trì đầu tư định kỳ và giữ vững tâm lý khi thị trường giảm. Đừng chạy theo lời hứa lãi cao, đừng bán tháo khi giá giảm, và hãy xem lại quỹ của mình mỗi 6 tháng một lần.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
