Một gia đình hai vợ chồng làm công ăn lương, thu nhập 25 triệu đồng mỗi tháng. Người chồng bị tai nạn phải nghỉ làm hai tháng, tiền viện phí và tiền nhà dồn lại cùng lúc, cả nhà phải vay nóng lãi cao để xoay sở. Quỹ khẩn cấp chính là tấm đệm tài chính giúp gia đình vượt qua những lúc như vậy mà không phải vay mượn.
3 điều cần nhớ
- Quỹ khẩn cấp là tiền mặt để dùng khi mất thu nhập, ốm đau hay hỏng hóc lớn, không phải tiền để mua sắm hay đầu tư sinh lời.
- Mức chuẩn cho gia đình là đủ chi phí sinh hoạt của 3 tháng, tính theo chi phí thật của nhà bạn chứ không phải theo thu nhập.
- Tích quỹ phải tự động và đều đặn mỗi tháng: trích ngay khi nhận lương, dù chỉ 500 nghìn đồng, còn hơn chờ cuối tháng còn dư mới để dành.
Vì sao gia đình nào cũng cần quỹ khẩn cấp
Cuộc sống của một gia đình luôn có những khoản phát sinh mà không ai báo trước. Con ốm phải nhập viện, xe máy hỏng giữa đường, tủ lạnh hay máy giặt hỏng đúng lúc cuối tháng, công ty cắt giảm nhân sự, cửa hàng tạm đóng cửa vì sửa chữa. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), những biến cố này không hiếm: hầu như gia đình nào cũng gặp ít nhất một lần mỗi năm. Vấn đề không phải là biến cố có xảy ra hay không, mà là khi nó xảy ra, gia đình có tiền mặt để xử lý ngay hay phải đi vay.
Khi không có quỹ khẩn cấp, gia đình thường rơi vào ba cái bẫy. Thứ nhất là vay nóng hoặc vay qua ứng dụng với lãi suất rất cao, trả mãi không hết. Thứ hai là rút tiền từ khoản tiết kiệm dài hạn hoặc bán tài sản đang dùng, chẳng hạn bán xe máy để trả viện phí. Thứ ba là dùng thẻ tín dụng để trả dần, rồi lãi chồng lãi thành một khoản nợ lớn hơn cả chi phí ban đầu. Quỹ khẩn cấp giúp bạn tránh cả ba cái bẫy này, vì bạn đã có sẵn tiền mặt trong tay. Bạn có thể tham khảo thêm chuyên mục tài chính đầu tư để hiểu rõ hơn về cách phân bổ tiền của gia đình.
Quỹ khẩn cấp bao nhiêu là đủ: tính theo chi phí thật của gia đình bạn
Con số phổ biến mà các chuyên gia tài chính gia đình thường nhắc đến là 3 tháng chi phí sinh hoạt. Nếu gia đình bạn tiêu khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng cho tiền nhà, ăn uống, điện nước, học phí của con và đi lại, thì quỹ khẩn cấp cần khoảng 45 triệu đồng. Nếu chi phí là 20 triệu đồng một tháng thì quỹ cần khoảng 60 triệu đồng. Con số này không phải là thu nhập của bạn, mà là chi phí thật mà gia đình bạn bắt buộc phải chi để duy trì cuộc sống.
Tuy nhiên, mỗi gia đình có hoàn cảnh khác nhau nên mức quỹ cũng cần điều chỉnh. Nếu cả hai vợ chồng làm việc ổn định, ít nguy cơ mất việc cùng lúc, thì 3 tháng chi phí là đủ. Nếu một người làm nghề tự do, thu nhập theo mùa vụ, hoặc cả hai cùng làm một công ty, thì nên tích tới 6 tháng chi phí. Gia đình có con nhỏ hay người bệnh mãn tính cũng nên tích nhiều hơn vì chi phí y tế khó lường.
Để tính đúng chi phí, hãy mở sao kê ngân hàng của 3 tháng gần nhất, cộng toàn bộ khoản bắt buộc như tiền nhà, tiền ăn, điện nước, xăng xe, học phí, tiền thuốc, rồi chia cho 3. Đừng tính theo cảm giác, vì hầu hết gia đình đều tiêu nhiều hơn mình tưởng 20 đến 30 phần trăm. Bạn có thể xem thêm cách ghi chép chi tiêu trong chuyên mục mẹo vặt thủ thuật trên Báo Doanh Thu.
(Ảnh minh họa).
6 bước tích đủ quỹ khẩn cấp 3 tháng chi phí
Bước 1: Tính con số mục tiêu của riêng gia đình bạn. Lấy chi phí trung bình một tháng nhân với 3, đó là con số mục tiêu. Viết con số này ra giấy và dán ở nơi cả hai vợ chồng đều nhìn thấy, chẳng hạn trên tủ lạnh. Ví dụ gia đình chị Lan ở Thành phố Hồ Chí Minh chi phí mỗi tháng khoảng 18 triệu đồng, mục tiêu quỹ khẩn cấp của chị là 54 triệu đồng.
Bước 2: Mở một tài khoản riêng chỉ để đựng quỹ khẩn cấp. Đừng để quỹ khẩn cấp chung với tài khoản chi tiêu hằng ngày, vì tiền để chung rất dễ bị tiêu lố. Hãy mở một tài khoản tiết kiệm riêng, hoặc một tài khoản ngân hàng số riêng, đặt tên là quỹ khẩn cấp. Tài khoản này chỉ có một nhiệm vụ duy nhất là giữ tiền dự phòng, không dùng để mua sắm, không dùng để thanh toán hóa đơn hằng ngày. Nhiều ngân hàng ở Việt Nam hiện cho mở tài khoản online miễn phí, bạn có thể làm ngay trên điện thoại trong vài phút.
Bước 3: Trích tiền tự động ngay khi nhận lương. Đây là bước quan trọng nhất. Hãy đặt lệnh chuyển tiền tự động vào ngày nhận lương, chuyển ngay một khoản cố định sang tài khoản quỹ khẩn cấp trước khi bạn kịp tiêu. Mức trích khởi đầu có thể là 10 phần trăm thu nhập, ví dụ thu nhập 20 triệu đồng thì trích 2 triệu đồng mỗi tháng. Nếu 10 phần trăm là quá sức, hãy bắt đầu với 500 nghìn đồng hay 1 triệu đồng cũng được, miễn là đều đặn mỗi tháng. Với mức trích 2 triệu đồng một tháng, gia đình chị Lan tích đủ 54 triệu đồng sau khoảng 27 tháng, nhưng sau 6 tháng chị đã có 12 triệu đồng, đủ xử lý hầu hết biến cố nhỏ.
Bước 4: Tìm thêm tiền để tích nhanh hơn từ những khoản nhỏ. Hãy rà soát chi tiêu và tìm ra 3 khoản có thể cắt bớt mà không làm cuộc sống khó chịu: giảm số lần ăn ngoài, hủy một gói xem phim ít dùng, tự pha cà phê mang đi làm thay vì mua mỗi sáng. Mỗi khoản nhỏ như vậy tiết kiệm được 300 đến 500 nghìn đồng một tháng. Ngoài ra, tiền thưởng Tết, tiền làm thêm hay tiền bán đồ cũ, hãy chuyển ngay một nửa vào quỹ khẩn cấp trước khi tiêu. Bạn có thể tham khảo thêm chuyên mục đời sống gia đình để tìm thêm cách tiết kiệm phù hợp.
Bước 5: Để quỹ ở nơi an toàn, dễ rút nhưng khó tiêu. Quỹ khẩn cấp cần rút được trong ngày khi có việc gấp, nhưng không được dễ rút đến mức bạn tiêu vào việc khác. Cách tốt nhất là gửi tiết kiệm online kỳ hạn ngắn 1 tháng hoặc 3 tháng, lãi suất tuy thấp nhưng cao hơn để tiền mặt, và vẫn rút được khi cần. Đừng bỏ quỹ khẩn cấp vào cổ phiếu, vàng hay các khoản đầu tư dài hạn, vì khi cần tiền gấp mà thị trường đang giảm thì bạn sẽ phải bán lỗ. Cũng đừng giữ toàn bộ bằng tiền mặt ở nhà vì không an toàn và dễ bị tiêu lố.
Bước 6: Dùng đúng mục đích và nạp lại ngay sau khi dùng. Quỹ khẩn cấp chỉ được dùng cho việc thật sự khẩn cấp và không lường trước được, như mất việc, ốm đau, sửa nhà sau sự cố. Mua điện thoại mới hay đi du lịch không phải là khẩn cấp, dù bạn rất muốn. Nếu đã phải dùng quỹ, hãy coi việc nạp lại là ưu tiên số một: tăng mức trích hằng tháng cho tới khi quỹ đầy trở lại.
5 sai lầm khiến nhiều gia đình tích mãi không đủ quỹ
Sai lầm 1: Chờ có tiền dư mới tiết kiệm. Nhiều người nghĩ cuối tháng còn dư bao nhiêu thì để dành bấy nhiêu, nhưng thực tế chi tiêu luôn nở ra cho vừa với số tiền có trong tay: sinh nhật, đám cưới, khuyến mãi, con xin mua đồ chơi. Cách đúng là trích trước khi tiêu, như bước 3 đã hướng dẫn.
Sai lầm 2: Đặt mục tiêu quá lớn ngay từ đầu nên nhanh nản. Nghe con số 45 hay 60 triệu đồng, nhiều gia đình thấy xa vời và bỏ cuộc ngay từ tháng đầu tiên. Hãy chia mục tiêu lớn thành các mốc nhỏ: mốc đầu tiên là 5 triệu đồng, rồi 10 triệu đồng, rồi đủ 1 tháng chi phí, rồi 2 tháng, rồi 3 tháng. Mỗi lần chạm một mốc, cả nhà ăn mừng nhỏ để có động lực đi tiếp. Tích quỹ là một cuộc chạy dài, không phải chạy nước rút.
Sai lầm 3: Dùng quỹ khẩn cấp cho những việc không khẩn cấp. Có người dùng quỹ để mua tivi mới dịp giảm giá hay đi du lịch vì nghĩ sau này tích lại cũng được. Nhưng khi xe hỏng thật hay con ốm thật, quỹ đã cạn. Hãy đặt quy tắc rõ ràng: chỉ rút quỹ khi việc phát sinh bất ngờ và không thể chờ đến tháng sau.
Sai lầm 4: Để quỹ chung với tiền tiêu hằng ngày. Khi tiền dự phòng nằm chung trong tài khoản chi tiêu, bạn sẽ không biết đâu là tiền ăn, đâu là tiền dự phòng. Cuối tháng thấy tài khoản còn nhiều tiền, bạn sẽ tiêu thoải mái hơn, và quỹ cứ thế vơi dần mà không hay. Một tài khoản riêng, như đã nói ở bước 2, là cách đơn giản nhất để tránh sai lầm này.
Sai lầm 5: Đầu tư quỹ khẩn cấp để kiếm lời cao. Có người bỏ quỹ khẩn cấp vào cổ phiếu hay tiền mã hóa với hy vọng tiền đẻ ra tiền nhanh hơn. Nhưng quỹ khẩn cấp có nhiệm vụ là luôn sẵn sàng, không phải sinh lời. Khi thị trường giảm đúng lúc bạn mất việc, bạn sẽ vừa mất thu nhập vừa mất tiền dự phòng.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình thu nhập thấp, chỉ đủ ăn thì có lập được quỹ khẩn cấp không? Có, chỉ cần bắt đầu nhỏ hơn: 200 nghìn đồng mỗi tháng, hoặc mỗi tuần bỏ vào lọ 50 nghìn đồng. Mục tiêu đầu tiên không phải là 3 tháng chi phí mà là 2 triệu đồng, đủ để sửa xe hay mua thuốc khi con ốm. Quan trọng nhất là thói quen trích tiền đều đặn, rồi tăng dần khi thu nhập khá hơn.
Quỹ khẩn cấp có nên gửi tiết kiệm để lấy lãi không? Nên, nhưng chỉ gửi kỳ hạn ngắn 1 tháng hoặc 3 tháng để rút được ngay khi cần. Lãi suất tuy thấp nhưng vẫn hơn để tiền mặt không sinh lời. Tuyệt đối không gửi kỳ hạn dài hay bỏ vào các khoản đầu tư có rủi ro.
Khi nào thì được dùng quỹ khẩn cấp? Khi có việc bất ngờ, bắt buộc và không thể chờ, chẳng hạn mất việc, tai nạn, ốm đau phải nhập viện, nhà bị dột hay xe hỏng nặng không đi làm được. Nếu việc đó có thể lên kế hoạch trước như đóng học phí đầu năm hay sửa nhà theo kế hoạch, hãy lập một khoản tiết kiệm riêng cho việc đó, đừng dùng quỹ khẩn cấp.
Kết luận
Quỹ khẩn cấp không phải là chuyện của người giàu, mà là chuyện của mọi gia đình muốn sống yên tâm. Bạn không cần tích đủ 45 hay 60 triệu đồng trong một sớm một chiều. Bạn chỉ cần tính đúng con số của nhà mình, mở một tài khoản riêng, trích tiền tự động ngay khi nhận lương và kiên trì mỗi tháng. Hãy bắt đầu ngay tháng này, dù chỉ với 500 nghìn đồng, vì gia đình có quỹ khẩn cấp là gia đình không còn sợ những điều bất ngờ. Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
