Trái phiếu doanh nghiệp trả lãi cao hơn gửi tiết kiệm nên nhiều người mới bắt đầu quan tâm, nhưng lãi cao luôn đi kèm rủi ro doanh nghiệp không trả được nợ. Bài viết hướng dẫn cách chọn trái phiếu an toàn, cách tính lãi suất và 5 rủi ro cần tránh trước khi xuống tiền.
3 điều cần nhớ
- Trái phiếu là khoản vay bạn cho doanh nghiệp, không phải tiền gửi ngân hàng: lãi cao hơn tiết kiệm nhưng không có bảo hiểm tiền gửi, doanh nghiệp phá sản thì bạn có thể mất tiền gốc.
- Lãi suất càng cao thì rủi ro càng lớn: trái phiếu trả 12 đến 14 phần trăm một năm thường là của doanh nghiệp khó vay ngân hàng, hãy hỏi vì sao họ phải trả lãi cao như vậy trước khi mua.
- Đọc kỹ bản cáo bạch và chỉ mua qua tổ chức có giấy phép: không mua qua lời mời chào trên mạng xã hội, không chuyển tiền vào tài khoản cá nhân của người môi giới.
Trái phiếu doanh nghiệp là gì và vì sao người mới quan tâm
Trái phiếu doanh nghiệp là giấy xác nhận doanh nghiệp vay tiền của nhà đầu tư và cam kết trả lãi định kỳ cùng hoàn trả tiền gốc khi đến hạn. Kỳ hạn phổ biến ở Việt Nam là 1 đến 5 năm, lãi suất thường cố định hoặc thả nổi theo lãi suất tham chiếu cộng thêm một biên độ nhất định. Người mua trái phiếu trở thành chủ nợ của doanh nghiệp, khác với người mua cổ phiếu trở thành cổ đông. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), sức hút lớn nhất của trái phiếu với người mới là dòng tiền đều đặn và dễ tính toán: bạn biết trước mỗi kỳ nhận bao nhiêu tiền lãi và ngày nào được hoàn gốc, nên hợp để lập kế hoạch cho các mục tiêu như mua nhà hay cho con đi học. Nhưng chính sự dễ tính toán này khiến nhiều người chủ quan, chỉ nhìn lãi suất mà quên khả năng trả nợ của doanh nghiệp phát hành. Bạn có thể tham khảo thêm chuyên mục tài chính đầu tư để hiểu rõ hơn thị trường vốn Việt Nam trước khi chọn kênh đầu tư.
Cách tính lãi suất trái phiếu: 3 công thức người mới cần thuộc
Tính lãi trái phiếu không khó, chỉ cần nắm ba công thức dưới đây là bạn đã tự kiểm tra được mọi lời chào mời. Thứ nhất là tiền lãi mỗi kỳ: lấy mệnh giá trái phiếu nhân với lãi suất năm rồi chia cho số kỳ trả lãi trong năm. Ví dụ bạn mua trái phiếu mệnh giá 100 triệu đồng, lãi suất 10 phần trăm một năm, trả lãi 6 tháng một lần, thì mỗi kỳ bạn nhận 5 triệu đồng. Thứ hai là tổng lãi nhận được trong cả kỳ hạn: lấy tiền lãi mỗi kỳ nhân với tổng số kỳ. Với ví dụ trên và kỳ hạn 3 năm, bạn nhận 6 kỳ lãi, tổng cộng 30 triệu đồng, cộng với 100 triệu tiền gốc hoàn lại khi đáo hạn nếu doanh nghiệp trả đúng hẹn. Thứ ba là lãi suất thực khi mua với giá khác mệnh giá: mua lại giá 98 triệu thì lãi suất thực cao hơn lãi suất ghi trên trái phiếu, vì bạn vừa nhận đủ lãi trên mệnh giá 100 triệu vừa lời thêm 2 triệu khi đáo hạn. Hãy yêu cầu bên bán ghi rõ giá mua, lãi suất, kỳ trả lãi và phí giao dịch bằng văn bản rồi tự tính lại.
(Ảnh minh họa).
Chọn trái phiếu an toàn: 6 tiêu chí kiểm tra trước khi mua
Tiêu chí 1: Doanh nghiệp phát hành làm ăn ra sao. Hãy xem doanh thu và lợi nhuận 3 năm gần nhất tăng hay giảm và doanh nghiệp có đang lỗ hay không. Doanh nghiệp có dòng tiền dương và lợi nhuận ổn định nhiều năm thì khả năng trả nợ tốt hơn doanh nghiệp mới thành lập, chưa có lãi nhưng hứa trả lãi cao.
Tiêu chí 2: Mục đích phát hành trái phiếu. Trái phiếu phát hành để mở rộng sản xuất hay đầu tư dự án có dòng tiền rõ ràng thì đáng tin hơn trái phiếu phát hành để đảo nợ cũ, tức vay khoản mới trả khoản vay cũ. Bản cáo bạch phải ghi rõ mục đích sử dụng vốn, nếu mập mờ thì bạn nên dừng lại.
Tiêu chí 3: Tài sản bảo đảm và đơn vị bảo lãnh. Trái phiếu có tài sản bảo đảm như bất động sản, nhà xưởng hoặc được ngân hàng bảo lãnh thì an toàn hơn trái phiếu không có bảo đảm. Hãy kiểm tra tài sản bảo đảm có thật không và giá trị của nó có đủ lớn so với tổng trái phiếu phát hành hay không.
Tiêu chí 4: Xếp hạng tín nhiệm. Một số tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập đã đánh giá doanh nghiệp phát hành trái phiếu tại Việt Nam. Trái phiếu được xếp hạng cao thì rủi ro thấp hơn, dù lãi suất thường cũng thấp hơn.
Tiêu chí 5: Kỳ hạn phù hợp với kế hoạch tiền của bạn. Đừng mua trái phiếu kỳ hạn 5 năm bằng số tiền bạn sẽ cần dùng sau 1 năm. Trái phiếu khó bán lại nhanh với giá tốt khi cần tiền gấp, nên chỉ dùng tiền nhàn rỗi dài hạn để mua và chia tiền ra nhiều kỳ hạn khác nhau.
Tiêu chí 6: Đơn vị phân phối có giấy phép. Chỉ mua trái phiếu qua công ty chứng khoán, ngân hàng hoặc tổ chức được cấp phép phân phối, có hợp đồng mua bán rõ ràng và tài khoản giao dịch đứng tên bạn. Tuyệt đối không mua qua cá nhân môi giới tự xưng và không chuyển tiền vào tài khoản cá nhân.
5 rủi ro cần tránh khi mua trái phiếu doanh nghiệp
Rủi ro 1: Doanh nghiệp không trả được lãi và gốc. Đây là rủi ro lớn nhất và cũng là rủi ro nhiều người mới xem nhẹ nhất. Khi doanh nghiệp thua lỗ, dòng tiền cạn kiệt, họ có thể chậm trả lãi, xin giãn nợ hoặc mất khả năng thanh toán. Cách giảm rủi ro là chọn doanh nghiệp có lịch sử trả nợ tốt và chia tiền mua trái phiếu của nhiều doanh nghiệp khác nhau.
Rủi ro 2: Lãi suất thị trường tăng làm trái phiếu mất giá. Khi lãi suất tiết kiệm tăng, trái phiếu cũ trả lãi thấp sẽ kém hấp dẫn và giá bán lại sẽ giảm. Nếu bạn giữ trái phiếu đến đáo hạn thì điều này không ảnh hưởng, nhưng nếu cần bán sớm thì có thể phải bán lỗ.
Rủi ro 3: Thanh khoản thấp, khó bán lại khi cần tiền. Không phải trái phiếu nào cũng có người mua lại ngay. Trái phiếu của doanh nghiệp nhỏ, ít người biết đến có thể phải chờ rất lâu mới bán được, hoặc phải bán với giá thấp hơn nhiều so với mệnh giá. Hãy hỏi rõ bên phân phối về khả năng mua lại và phí bán lại trước khi ký hợp đồng.
Rủi ro 4: Thông tin không minh bạch. Một số doanh nghiệp công bố thông tin tài chính chậm, thiếu hoặc không đầy đủ, khiến nhà đầu tư không biết doanh nghiệp làm ăn ra sao cho đến khi quá muộn. Hãy ưu tiên doanh nghiệp công bố báo cáo tài chính kiểm toán đầy đủ và đúng hạn.
Rủi ro 5: Bị lừa mua trái phiếu giả hoặc trái phiếu không đúng như quảng cáo. Đã có trường hợp người dân được mời mua trái phiếu với lãi suất rất cao nhưng thực chất không có trái phiếu nào được phát hành. Cách phòng tránh duy nhất là kiểm tra mã trái phiếu trên cổng thông tin chính thức của cơ quan quản lý, yêu cầu hợp đồng đứng tên mình, và không chuyển tiền khi chưa thấy giấy tờ hợp lệ.
6 bước mua trái phiếu doanh nghiệp cho người mới
Bước 1: Xác định số tiền nhàn rỗi và mục tiêu. Liệt kê tiền tiết kiệm của gia đình, trừ quỹ dự phòng đủ sống 6 tháng và các khoản chi lớn sắp tới trong 1 năm, phần còn lại mới là tiền đầu tư dài hạn. Ghi rõ mục tiêu: giữ tiền an toàn, nhận lãi đều hay tăng trưởng vốn.
Bước 2: Tìm hiểu thị trường và chọn 3 đến 5 trái phiếu để so sánh. Đừng mua ngay trái phiếu đầu tiên được giới thiệu. Hãy so sánh lãi suất, kỳ hạn, doanh nghiệp phát hành, tài sản bảo đảm và đơn vị phân phối của ít nhất 3 lựa chọn, rồi chọn ra 1 đến 2 trái phiếu phù hợp nhất.
Bước 3: Đọc bản cáo bạch và báo cáo tài chính. Dành một buổi tối đọc kỹ bản cáo bạch: mục đích phát hành, lãi suất, kỳ trả lãi, tài sản bảo đảm, điều khoản mua lại trước hạn và các rủi ro được cảnh báo. Đoạn nào không hiểu, hãy hỏi nhân viên tư vấn và yêu cầu giải thích bằng văn bản.
Bước 4: Kiểm tra đơn vị phân phối và giấy tờ pháp lý. Xác minh công ty chứng khoán hoặc ngân hàng phân phối có giấy phép hoạt động hay không, kiểm tra mã trái phiếu trên cổng thông tin chính thức, và đảm bảo hợp đồng mua bán ghi đúng tên bạn, đúng số tiền và đúng lãi suất đã thỏa thuận.
Bước 5: Mua thử với số tiền nhỏ trước. Người mới nên bắt đầu với số tiền nhỏ, ví dụ 50 đến 100 triệu đồng, để trải nghiệm đủ một chu kỳ nhận lãi. Khi đã nhận lãi đúng hẹn 1 đến 2 kỳ và hiểu rõ quy trình, bạn mới cân nhắc tăng thêm vốn.
Bước 6: Lên kế hoạch cho ngày đáo hạn. Ghi chú ngày đáo hạn vào lịch và chuẩn bị trước phương án dùng số tiền gốc nhận về: tái đầu tư, gửi tiết kiệm hay chi cho mục tiêu đã định. Bạn có thể tham khảo thêm các bài viết trong chuyên mục đời sống gia đình và chuyên mục thị trường tiêu dùng trên Báo Doanh Thu để quản lý dòng tiền gia đình tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Người mới có bao nhiêu tiền thì mua được trái phiếu doanh nghiệp? Mệnh giá trái phiếu thường là 100.000 đồng hoặc 1 triệu đồng một trái phiếu, nhưng nhiều đợt phát hành riêng lẻ yêu cầu mua tối thiểu 100 triệu đồng trở lên. Người mới nên chuẩn bị ít nhất 50 đến 100 triệu đồng tiền nhàn rỗi và mua thử một đợt nhỏ.
Trái phiếu doanh nghiệp có an toàn như gửi tiết kiệm không? Không. Tiền gửi tiết kiệm được bảo hiểm tiền gửi bảo vệ trong hạn mức quy định, còn trái phiếu doanh nghiệp không có bảo hiểm này. Nếu doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, nhà đầu tư có thể mất một phần hoặc toàn bộ tiền gốc, và lãi suất cao hơn chính là phần bù rủi ro.
Có bán lại trái phiếu trước hạn được không? Được, nếu trái phiếu đó có giao dịch trên thị trường thứ cấp hoặc đơn vị phân phối cam kết mua lại. Tuy nhiên giá bán lại phụ thuộc vào lãi suất thị trường và uy tín doanh nghiệp lúc đó, có thể thấp hơn mệnh giá và bạn còn phải trả phí giao dịch.
Kết luận
Mua trái phiếu doanh nghiệp không khó, nhưng mua an toàn thì cần kỷ luật: chọn doanh nghiệp làm ăn thật, đọc kỹ bản cáo bạch, tự tính lại lãi suất và chỉ dùng tiền nhàn rỗi dài hạn. Nhớ ba điều cốt lõi: lãi cao luôn đi kèm rủi ro cao, uy tín doanh nghiệp quan trọng hơn lãi suất quảng cáo, và chia tiền ra nhiều nơi luôn an toàn hơn dồn hết vào một chỗ. Bắt đầu nhỏ, nhận lãi đúng hẹn rồi mới tăng vốn.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
