Nhận được thư mời làm việc là tin vui, nhưng đó chưa phải lúc vội vàng gật đầu. Mức lương bạn chấp nhận hôm nay sẽ theo bạn nhiều năm tới, vì các lần tăng lương sau thường tính theo tỷ lệ phần trăm trên lương hiện tại. Chuẩn bị kỹ giúp bạn tự tin, giữ thiện cảm với nhà tuyển dụng và nhận mức đãi ngộ xứng đáng.
3 ý chính cần nhớ:
- Thương lượng lương là một cuộc trao đổi bình thường, không phải đối đầu: nhà tuyển dụng đã chọn bạn thì họ cũng muốn bạn nhận việc.
- Muốn thương lượng tốt, bạn phải có số liệu: khảo sát mặt bằng lương, tính rõ chi phí sinh hoạt và giá trị mình mang lại.
- Đừng chỉ nhìn lương cứng: bảo hiểm, ngày phép, giờ làm linh hoạt và cơ hội thăng tiến cũng là một phần của gói đãi ngộ.
Vì sao nhiều người ngại thương lượng lương?
Tâm lý phổ biến của ứng viên Việt Nam, nhất là người mới đi làm, là sợ mất cơ hội nếu đòi hỏi nhiều. Nhiều bạn nghĩ mức lương trong thư mời là mức cuối cùng, hoặc sợ rằng nếu mình trả giá thì công ty sẽ chọn ứng viên khác. Thực tế, theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), mức lương trong thư mời thường có một khoảng linh hoạt nhất định, và nhà tuyển dụng đã tính trước việc ứng viên có thể thương lượng. Khi bạn đề nghị lịch sự và có căn cứ, họ thường đánh giá cao sự chuyên nghiệp của bạn.
Một lý do khác là nhiều người không biết mình đáng giá bao nhiêu. Không khảo sát thị trường, ứng viên chỉ nói chung chung rằng muốn lương cao hơn, rất khó thuyết phục. Khi bạn có con số cụ thể và lý do rõ ràng, cuộc trao đổi dễ dàng hơn nhiều, và nhà tuyển dụng cũng có căn cứ để trình lên cấp trên.
Cũng cần nhớ, lương thấp hơn khoảng 2 triệu đồng mỗi tháng so với mặt bằng thì sau một năm bạn thiệt khoảng 24 triệu đồng, chưa tính thưởng và tăng lương theo tỷ lệ phần trăm. Khoản chênh lệch đó còn ảnh hưởng tới mức lương ở công việc tiếp theo, vì nhà tuyển dụng mới thường tham khảo lương cũ của bạn. Dành vài ngày chuẩn bị cho một buổi thương lượng là khoản đầu tư rất xứng đáng.
(Ảnh minh họa)
6 bước chuẩn bị trước khi thương lượng lương
Bước 1: Khảo sát mặt bằng lương của vị trí tương đương
Trước hết, hãy tìm các tin tuyển dụng tương tự tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hoặc nơi bạn làm việc, đối chiếu yêu cầu công việc, số năm kinh nghiệm và quy mô công ty. Bạn cũng có thể hỏi bạn bè hoặc đồng nghiệp cũ trong ngành để có thêm góc nhìn thực tế. Sau đó, xác định một khoảng lương gồm mức tối thiểu bạn chấp nhận được, mức mục tiêu và mức lý tưởng. Có sẵn khoảng này, bạn sẽ không lúng túng khi nhà tuyển dụng hỏi ngược lại.
Bước 2: Liệt kê giá trị cụ thể bạn mang lại cho công ty
Nhà tuyển dụng trả lương cho giá trị bạn tạo ra, không phải cho nhu cầu của bạn. Hãy chuẩn bị danh sách những kết quả cụ thể: bạn đã giúp đội nhóm tăng doanh số bao nhiêu, rút ngắn thời gian xử lý công việc ra sao, hay xây dựng quy trình mới nào. Nếu mới ra trường, hãy nói về dự án thực tập, đồ án tốt nghiệp hoặc kỹ năng đặc biệt ít ứng viên có. Hãy dùng con số và ví dụ cụ thể thay vì lời khen chung chung.
Bước 3: Tính rõ chi phí sinh hoạt và mức lương tối thiểu của mình
Bạn cần biết rõ mình cần bao nhiêu để sống ổn định. Hãy cộng các khoản cố định mỗi tháng như tiền nhà, ăn uống, đi lại, bảo hiểm và một khoản tiết kiệm nhỏ. Nếu lương được đề nghị thấp hơn con số này, bạn sẽ nhanh chóng thấy áp lực và khó gắn bó lâu dài. Nhiều ứng viên quên tính chi phí đi lại xa, tiền ăn trưa hay tiền gửi xe, vì vậy hãy tính đủ để có một mức sàn thực tế. Mức sàn này là giới hạn riêng của bạn, dùng để quyết định khi nào nên dừng lại.
Bước 4: Tìm hiểu về công ty và gói đãi ngộ tổng thể
Lương cứng chỉ là một phần của gói đãi ngộ. Hãy tìm hiểu công ty có đóng bảo hiểm đầy đủ không, có bao nhiêu ngày phép năm, có thưởng tháng lương thứ 13 hay không, có hỗ trợ ăn trưa, xăng xe hay điện thoại không. Một nơi trả thấp hơn khoảng 1 triệu đồng mỗi tháng nhưng có bảo hiểm tốt và lộ trình thăng tiến rõ ràng có thể tốt hơn nơi trả cao nhưng không có phúc lợi. Khi hiểu rõ gói đãi ngộ, bạn có thể thương lượng linh hoạt: nếu không tăng được lương cứng, hãy đề nghị thêm ngày phép, hỗ trợ học chứng chỉ hoặc làm việc linh hoạt vài ngày trong tuần.
Bước 5: Chuẩn bị câu trả lời cho câu hỏi về mức lương mong muốn
Câu hỏi về mức lương mong muốn gần như chắc chắn sẽ xuất hiện, vì vậy đừng để mình bị bất ngờ. Hãy chuẩn bị sẵn một câu trả lời ngắn gọn, ví dụ: dựa trên khảo sát thị trường và kinh nghiệm của mình, tôi mong muốn mức lương trong khoảng từ mức này tới mức kia. Đưa ra một khoảng thay vì một con số cố định giúp cuộc trao đổi linh hoạt hơn. Ngoài ra, hãy chuẩn bị câu trả lời nếu nhà tuyển dụng hỏi về lương hiện tại: trả lời thành thật nhưng khéo léo, đồng thời nhấn mạnh mức lương mới nên phản ánh giá trị của vị trí mới.
Bước 6: Luyện tập trước với một người bạn tin cậy
Thương lượng là một kỹ năng, và kỹ năng nào cũng cần luyện tập. Hãy nhờ một người bạn đóng vai nhà tuyển dụng và đặt những câu hỏi khó, ví dụ như công ty chỉ trả được mức này thì bạn có nhận không, hay tại sao bạn xứng đáng với mức lương đó. Luyện tập giúp bạn nói trôi chảy, giữ giọng điệu bình tĩnh và không bị cuốn theo cảm xúc. Hãy nhớ rằng nhà tuyển dụng có thể cần thời gian suy nghĩ, và việc họ chưa trả lời ngay không có nghĩa là bạn đã thất bại.
(Ảnh minh họa)
5 lỗi khiến bạn mất lợi thế khi thương lượng lương
Lỗi 1: Chấp nhận ngay mức lương đầu tiên được đưa ra. Nhiều ứng viên vì quá vui mừng nên gật đầu ngay mà không suy nghĩ, bỏ qua cơ hội nhận thêm phúc lợi. Hãy luôn xin thêm thời gian, dù chỉ một hoặc hai ngày, để xem xét toàn bộ gói đãi ngộ trước khi trả lời.
Lỗi 2: Đưa ra con số mà không có căn cứ. Nói rằng tôi muốn lương 20 triệu đồng mà không giải thích vì sao sẽ khiến nhà tuyển dụng khó chấp nhận. Mọi con số đều cần đi kèm lý do: mặt bằng thị trường, kinh nghiệm, kỹ năng đặc biệt hoặc kết quả bạn từng đạt được. Có căn cứ, yêu cầu của bạn trở thành đề xuất hợp lý thay vì đòi hỏi cảm tính.
Lỗi 3: Dùng lời đe dọa hoặc so sánh thiếu khéo léo. Những câu như nếu không tăng lương thì tôi sẽ nhận việc ở công ty khác khiến nhà tuyển dụng cảm thấy bị ép buộc và mất thiện cảm. Thay vào đó, hãy nói bạn rất thích công việc này và mong tìm được mức đãi ngộ phù hợp để gắn bó lâu dài. Thái độ hợp tác luôn mang lại kết quả tốt hơn thái độ đối đầu.
Lỗi 4: Chỉ nói về nhu cầu cá nhân của mình. Việc bạn cần tiền thuê nhà hay nuôi con là hoàn toàn chính đáng, nhưng đó không phải lý do để công ty trả lương cao hơn. Nhà tuyển dụng quan tâm tới giá trị bạn tạo ra cho họ, vì vậy hãy tập trung nói về những gì bạn đóng góp được cho công ty.
Lỗi 5: Thương lượng khi chưa có thư mời chính thức. Thương lượng có sức nặng nhất khi công ty đã quyết định chọn bạn và gửi thư mời. Nếu bạn thương lượng quá sớm, khi nhà tuyển dụng còn đang cân nhắc giữa nhiều ứng viên, bạn có thể tự làm giảm cơ hội của mình. Hãy kiên nhẫn chờ tới đúng thời điểm rồi mới trao đổi về lương.
Thực hành: kịch bản thương lượng trong 5 phút
Bạn có thể áp dụng kịch bản ngắn gọn sau đây trong buổi trao đổi. Trước hết, hãy cảm ơn công ty đã tin tưởng và bày tỏ sự hào hứng với công việc. Tiếp theo, nêu mức lương bạn mong muốn cùng căn cứ của mình, ví dụ như mặt bằng thị trường và kinh nghiệm của bạn. Sau đó, lắng nghe phản hồi của nhà tuyển dụng và hỏi thêm về các phúc lợi khác nếu lương cứng chưa đạt như mong muốn. Cuối cùng, xin thêm thời gian suy nghĩ trước khi trả lời chính thức. Một kịch bản rõ ràng giúp bạn không bị cuốn theo cảm xúc và giữ được sự chủ động.
Bạn cũng nên chuẩn bị sẵn phương án dự phòng. Nếu công ty không thể đáp ứng mức lương bạn mong muốn, hãy nghĩ trước xem bạn có thể chấp nhận điều kiện nào khác, chẳng hạn như được xét tăng lương sau ba tháng thử việc, được hỗ trợ học thêm chứng chỉ nghề nghiệp, hoặc được làm việc linh hoạt. Nhờ đó, bạn không rơi vào thế bị động ngay cả khi lương cứng không thay đổi. Độc giả quan tâm tới chủ đề nghề nghiệp có thể tham khảo thêm các bài viết trong chuyên mục Việc làm - Sự nghiệp và chuyên mục Tài chính - Đầu tư trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) để có thêm góc nhìn về thu nhập và quản lý tài chính cá nhân.
Câu hỏi thường gặp
Người mới ra trường chưa có kinh nghiệm có nên thương lượng lương không? Có, nhưng cần thương lượng một cách phù hợp. Người mới ra trường có thể chưa thương lượng được mức lương cao, nhưng vẫn có thể hỏi về lộ trình tăng lương, chương trình đào tạo và các phúc lợi khác. Việc bạn quan tâm tới lộ trình phát triển cho thấy bạn có thái độ nghiêm túc với công việc.
Nếu nhà tuyển dụng nói mức lương này là mức cuối cùng thì phải làm sao? Hãy cảm ơn họ và hỏi thêm về các phúc lợi khác như ngày phép, thưởng, hỗ trợ học tập hoặc thời gian xét tăng lương. Nếu tổng gói đãi ngộ vẫn chưa đủ, bạn có thể xin thêm một hoặc hai ngày để suy nghĩ trước khi quyết định. Đừng vội vàng từ chối hay chấp nhận ngay trong lúc cảm xúc đang dâng cao.
Có nên nói dối về mức lương cũ để được trả cao hơn không? Không nên. Nếu bị phát hiện nói dối, bạn sẽ mất hoàn toàn uy tín, thậm chí mất cả cơ hội việc làm. Hãy trả lời thành thật và tập trung vào giá trị của vị trí mới thay vì mức lương cũ.
Kết luận
Thương lượng lương không phải là một cuộc mặc cả khó chịu, mà là bước quan trọng để bạn bắt đầu công việc mới với tâm thế thoải mái và được ghi nhận đúng giá trị. Chỉ cần chuẩn bị kỹ 6 bước trên và tránh 5 lỗi thường gặp, bạn đã có lợi thế lớn hơn phần lớn ứng viên khác. Bạn hoàn toàn có quyền trao đổi thẳng thắn và lịch sự về mức đãi ngộ của mình. Chúc bạn có một buổi thương lượng thành công và một khởi đầu mới thuận lợi.
