Trái phiếu doanh nghiệp hút người mới vì lãi suất cao hơn tiết kiệm, có loại tới 10 đến 12 phần trăm một năm. Nhưng đằng sau mức lãi hấp dẫn là rủi ro ít người để ý: doanh nghiệp có thể chậm trả lãi, thậm chí mất khả năng trả gốc. Bài viết giải thích trái phiếu là gì và 5 điều bắt buộc kiểm tra trước khi mua.
- Trái phiếu doanh nghiệp là giấy vay nợ: bạn cho doanh nghiệp vay tiền, doanh nghiệp trả lãi định kỳ và hoàn gốc khi đáo hạn, với lãi suất thường cao hơn tiết kiệm vì rủi ro cao hơn.
- Lãi suất cao luôn đi kèm rủi ro cao: trái phiếu lãi suất càng cao thì khả năng doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính càng lớn, người mới không nên chỉ nhìn lãi suất mà quyết định.
- Trước khi mua, bắt buộc kiểm tra 5 điều: doanh nghiệp phát hành là ai, mục đích dùng tiền, tài sản bảo đảm, xếp hạng tín nhiệm và điều khoản mua lại trước hạn, nếu không rõ thì đừng mua.
Trái phiếu doanh nghiệp là gì và vì sao lãi suất cao hơn tiết kiệm
Trái phiếu doanh nghiệp là một loại giấy tờ có giá xác nhận doanh nghiệp đã vay tiền của bạn. Khi mua trái phiếu, bạn trở thành chủ nợ của doanh nghiệp, doanh nghiệp cam kết trả lãi cho bạn theo định kỳ, thường là 3 tháng hoặc 6 tháng một lần, và hoàn trả toàn bộ tiền gốc khi trái phiếu đáo hạn, thường sau 2 đến 5 năm. Khác với cổ phiếu, người mua trái phiếu không sở hữu doanh nghiệp và không hưởng lợi khi doanh nghiệp làm ăn phát đạt, bù lại bạn được trả lãi cố định và được ưu tiên thanh toán trước cổ đông nếu doanh nghiệp gặp khó khăn.
Lãi suất trái phiếu doanh nghiệp thường cao hơn lãi suất tiết kiệm ngân hàng từ 2 đến 4 điểm phần trăm, vì rủi ro của trái phiếu doanh nghiệp cao hơn tiền gửi ngân hàng. Tiền gửi ngân hàng được bảo hiểm tiền gửi và ngân hàng chịu sự giám sát chặt chẽ, còn trái phiếu doanh nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào sức khỏe tài chính của doanh nghiệp phát hành. Theo phân tích của Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com), mức lãi suất cao chính là phần bù rủi ro mà doanh nghiệp phải trả để huy động được vốn từ nhà đầu tư, và người mua cần hiểu rằng không có khoản đầu tư nào vừa lãi cao vừa an toàn tuyệt đối.
Các loại rủi ro người mới thường bỏ qua
Rủi ro lớn nhất của trái phiếu doanh nghiệp là rủi ro tín dụng, tức doanh nghiệp không trả được lãi hoặc gốc đúng hạn. Khi doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ, dòng tiền cạn kiệt hoặc vướng vào tranh chấp pháp lý, họ có thể xin giãn nợ, trả lãi chậm hoặc thậm chí vỡ nợ. Những năm gần đây, thị trường Việt Nam đã chứng kiến không ít trường hợp doanh nghiệp bất động sản chậm trả lãi trái phiếu khiến nhà đầu tư lo lắng, và nhiều người mua chỉ vì lãi suất cao mà không hề biết doanh nghiệp phát hành đang gánh khoản nợ lớn.
Rủi ro thứ hai là rủi ro thanh khoản, tức bạn cần tiền gấp nhưng không bán được trái phiếu hoặc phải bán với giá rẻ. Khác với tiền gửi tiết kiệm có thể rút trước hạn dù chịu lãi suất thấp hơn, trái phiếu doanh nghiệp không phải lúc nào cũng có người mua lại. Nếu bạn mua trái phiếu kỳ hạn 3 năm mà sau một năm cần tiền để mua nhà hoặc chữa bệnh, bạn có thể phải bán lỗ hoặc chấp nhận chờ đến ngày đáo hạn. Vì vậy, chỉ nên dùng tiền nhàn rỗi dài hạn để mua trái phiếu, tuyệt đối không dùng tiền vay hoặc tiền dự phòng khẩn cấp của gia đình.
Rủi ro thứ ba là rủi ro lãi suất và lạm phát: nếu lãi suất tiết kiệm trên thị trường tăng lên sau khi bạn đã mua trái phiếu lãi suất cố định, khoản đầu tư của bạn trở nên kém hấp dẫn hơn và giá trái phiếu trên thị trường thứ cấp sẽ giảm.
Đọc kỹ hồ sơ phát hành và đối chiếu các con số trước khi quyết định mua trái phiếu. (Ảnh minh họa)
5 điều bắt buộc phải kiểm tra trước khi mua
Trước khi xuống tiền mua bất kỳ trái phiếu doanh nghiệp nào, bạn hãy kiểm tra đủ 5 điều sau đây. Nếu có bất kỳ điều nào không rõ ràng, hãy dừng lại và tìm hiểu thêm, đừng để nhân viên tư vấn thuyết phục bằng lãi suất cao.
- 1. Doanh nghiệp phát hành là ai và làm ăn ra sao: Tìm hiểu doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực gì, doanh thu và lợi nhuận 3 năm gần nhất thế nào, có đang lỗ hay không, tổng nợ vay so với vốn chủ sở hữu ở mức nào. Bạn có thể đọc báo cáo tài chính đã kiểm toán của doanh nghiệp trên cổng thông tin của Sở Giao dịch Chứng khoán hoặc website của doanh nghiệp.
- 2. Mục đích sử dụng vốn có rõ ràng không: Tiền huy động từ trái phiếu sẽ dùng để làm gì, ví dụ mở rộng nhà máy, bổ sung vốn lưu động hay trả nợ cũ. Mục đích càng cụ thể và gắn với hoạt động sản xuất kinh doanh thì càng đáng tin.
- 3. Trái phiếu có tài sản bảo đảm hay không: Trái phiếu có tài sản bảo đảm như bất động sản, cổ phiếu hoặc bảo lãnh thanh toán của ngân hàng sẽ an toàn hơn trái phiếu không có tài sản bảo đảm. Bạn cần biết tài sản bảo đảm là gì, giá trị định giá bao nhiêu, ai là bên giữ tài sản bảo đảm và điều kiện xử lý tài sản khi doanh nghiệp không trả được nợ.
- 4. Xếp hạng tín nhiệm và lịch sử trả nợ: Kiểm tra xem trái phiếu hoặc doanh nghiệp có được tổ chức xếp hạng tín nhiệm đánh giá hay không, và mức xếp hạng là gì. Đồng thời tìm hiểu doanh nghiệp đã từng phát hành trái phiếu trước đây chưa, có trả lãi và gốc đúng hạn hay không.
- 5. Điều khoản mua lại và bán lại trước hạn: Đọc kỹ bản cáo bạch để biết doanh nghiệp có cam kết mua lại trái phiếu trước hạn hay không, sau bao lâu thì được bán lại, phí bán lại là bao nhiêu và ai là bên đứng ra mua lại. Nhiều nhà đầu tư chỉ chú ý đến lãi suất mà quên mất điều khoản này, đến khi cần tiền mới phát hiện trái phiếu của mình không có ai mua lại.
Ngoài 5 điều trên, bạn cũng nên kiểm tra đơn vị tư vấn và phân phối trái phiếu có giấy phép hoạt động hay không, và đừng bao giờ chuyển tiền mua trái phiếu vào tài khoản cá nhân của nhân viên tư vấn. Mọi giao dịch mua trái phiếu đều phải thực hiện qua tài khoản của tổ chức phát hành hoặc tổ chức phân phối được cấp phép, có hợp đồng và xác nhận giao dịch đầy đủ.
Nên bắt đầu với bao nhiêu tiền và phân bổ ra sao
Người mới không nên dồn toàn bộ tiền tiết kiệm vào trái phiếu doanh nghiệp, dù lãi suất có hấp dẫn đến đâu. Một nguyên tắc phân bổ an toàn là chỉ dùng tối đa 20 đến 30 phần trăm tổng số tiền nhàn rỗi để mua trái phiếu doanh nghiệp, phần còn lại giữ ở các kênh an toàn hơn như tiết kiệm ngân hàng hoặc quỹ mở. Ví dụ, nếu bạn có 300 triệu đồng tiền nhàn rỗi, chỉ nên mua trái phiếu khoảng 60 đến 90 triệu đồng, còn lại gửi tiết kiệm và đầu tư quỹ. Cách phân bổ này giúp bạn vẫn hưởng được lãi suất cao hơn, nhưng nếu trái phiếu gặp vấn đề, tài chính gia đình không bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Bạn cũng nên chia nhỏ số tiền mua trái phiếu ra nhiều đợt phát hành của nhiều doanh nghiệp khác nhau, thay vì mua toàn bộ vào một trái phiếu duy nhất. Bài viết đầu tư quỹ mở cho người mới cũng hướng dẫn cách phân bổ tiền nhàn rỗi an toàn, còn bài viết gửi tiết kiệm online lãi suất cao giúp bạn so sánh các kỳ hạn tiết kiệm trước khi quyết định tỷ trọng giữa tiết kiệm và trái phiếu. Nếu bạn muốn đa dạng hóa thêm sang kênh trú ẩn truyền thống, có thể tham khảo bài viết đầu tư vàng miếng cho người mới để hiểu rõ ưu và nhược điểm của vàng so với trái phiếu.
Câu hỏi thường gặp
Trái phiếu doanh nghiệp có an toàn như gửi tiết kiệm không?
Không. Tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng được bảo hiểm tiền gửi theo quy định, còn trái phiếu doanh nghiệp không có bảo hiểm nào đảm bảo bạn sẽ nhận lại đủ gốc và lãi. Mức độ an toàn của trái phiếu phụ thuộc hoàn toàn vào doanh nghiệp phát hành, vì vậy lãi suất cao hơn tiết kiệm chính là phần bù cho rủi ro cao hơn.
Lãi suất trái phiếu 12 phần trăm một năm có đáng tin không?
Lãi suất càng cao thì rủi ro càng lớn, đây là quy luật gần như không có ngoại lệ trên thị trường tài chính. Một trái phiếu trả lãi 12 phần trăm một năm trong khi lãi suất tiết kiệm chỉ khoảng 5 đến 6 phần trăm nghĩa là doanh nghiệp đang rất cần vốn hoặc đang gặp khó khăn trong việc vay ngân hàng. Bạn cần kiểm tra kỹ 5 điều đã nêu trong bài viết, đặc biệt là sức khỏe tài chính và tài sản bảo đảm, trước khi quyết định.
Mua trái phiếu rồi có bán lại được không?
Tùy thuộc vào điều khoản của từng đợt phát hành. Một số trái phiếu có tổ chức đứng ra mua lại sau một thời gian nắm giữ nhất định, một số được giao dịch trên thị trường thứ cấp nhưng thanh khoản thấp, một số khác gần như không thể bán lại trước ngày đáo hạn. Trước khi mua, bạn bắt buộc phải hỏi rõ về khả năng bán lại, phí bán lại và thời gian chờ.
Kết luận
Trái phiếu doanh nghiệp có thể là kênh đầu tư tốt cho người mới nếu bạn hiểu rõ bản chất của nó: lãi suất cao hơn tiết kiệm vì rủi ro cao hơn, và phần lãi thêm đó không phải là quà tặng mà là phần bù cho khả năng doanh nghiệp trả chậm hoặc không trả được nợ. Người mới nên bắt đầu với số tiền nhỏ, chỉ dùng tiền nhàn rỗi dài hạn, đa dạng hóa nhiều đợt phát hành và luôn kiểm tra đủ 5 điều trước khi mua: doanh nghiệp phát hành, mục đích dùng vốn, tài sản bảo đảm, xếp hạng tín nhiệm và điều khoản mua lại.
Thông tin trên Báo Doanh Thu (baodoanhthu.com) mang tính chất tham khảo chuyên sâu và phân tích dữ liệu thị trường, không phải là lời khuyên ủy thác đầu tư tài chính.
